Bild maakt viroloog tot mikpunt campagne

Mediakritiek Een Duitse viroloog is mikpunt van harde aanvallen door boulevardblad Bild. De kwestie illustreert wat er gebeurt als wetenschap in een crisis nauw betrokken raakt bij omstreden politieke besluiten.

Christian Drosten, directeur van het Instituut voor Virologie in het Berlijnse ziekenhuis Charité.
Christian Drosten, directeur van het Instituut voor Virologie in het Berlijnse ziekenhuis Charité. Foto Michael Kappeler/ AFP

Ook al is Duitsland de eerste golf coronabesmettingen in vergelijking met andere landen relatief goed doorgekomen, de heftigheid van het publieke debat is er niet minder om. Dat ondervindt een van de meest prominente virologen van het land, die mikpunt is geworden van harde aanvallen door het boulevardblad Bild.

De krant verwijt de viroloog in vette koppen en op de voorpagina dat zijn wetenschappelijk onderzoek niet deugt. Door „grove fouten” in zijn onderzoek zou hij er schuld aan hebben dat de scholen en de kinderopvang niet eerder zijn opengegaan, schreef Bild vorige week.

Daarop stak een storm van verontwaardiging op in andere media. Zij namen het niet alleen op voor de viroloog, Christian Drosten van het universitaire Charité-ziekenhuis in Berlijn. Maar ze beschuldigden Bild ervan uitgerekend middenin de pandemie een „ongefundeerde en gemene” campagne te voeren tegen een belangrijk wetenschapper.

Het blad maakt zich volgens de Frankfurter Allgemeine zelfs schuldig aan het aanwakkeren van „psychoterreur” tegen Drosten. En zou er geen benul van hebben hoe de wetenschap functioneert.

Bild zou moeten begrijpen dat kritiek over en weer in de wetenschap geen schande is, maar het mechanisme waarmee vooruitgang wordt geboekt. Het weekblad Der Spiegel zette Drosten vrijdag op de cover met de kop: Vereerd en gehaat.

Viroloog Christian Drosten in boulevardblad Bild en in Der Spiegel.
Viroloog Christian Drosten in boulevardblad Bild en in Der Spiegel.

De kwestie illustreert wat er gebeurt als wetenschap in een crisis nauw betrokken raakt bij omstreden politieke besluiten. Sinds het begin van de pandemie is dat aan de orde van de dag.

Wetenschappelijke onderzoekers staan niet alleen onder grote politieke druk snel met resultaten te komen. Ze staan tegelijk in de schijnwerpers van de media. Want media, die niet allemaal vertrouwd zijn met de praktijk van wetenschappelijk onderzoek, moeten daar vanwege de grote politieke en maatschappelijke relevantie wel over berichten.

Sinds het begin van de coronacrisis is Drosten een bekend gezicht in Duitsland. In het besef dat wetenschapscommunicatie in de crisis belangrijk is, maakte hij tijd vrij voor optredens in de media en voor een eigen podcast, over allerlei aspecten van Covid-19. Hij twittert veel en heeft ruim 400.000 volgers. Door zijn rol als adviseur van de regering werd hij de ‘coronafluisteraar van de bondskanselier’ genoemd. Dat maakte hem kwetsbaar voor aanvallen van tegenstanders van Merkel en het regeringsbeleid.

Bild richtte zijn pijlen op een onderzoek dat Drosten en zijn medewerkers hebben gedaan naar de vraag hoe groot het aandeel van kleine kinderen en scholieren is bij de verspreiding van het virus. De conclusie was dat ze geen verschil hadden kunnen vinden tussen de besmettelijkheid van kinderen en volwassenen, en dat het dus zo „zou kunnen zijn” dat kinderen even besmettelijk zijn. Tegen overhaaste opening van scholen moest daarom gewaarschuwd worden.

Deze voorlopige resultaten van het onderzoek werden half april als ‘preprint-paper’ op internet gezet, zodat vakgenoten er, voor het tot een echte publicatie komt, alvast kennis van kunnen nemen en kritiek op kunnen leveren. Dat laatste gebeurde al snel. Vier statistici hekelden de statistische werkwijze. Bild citeerde enkele passages uit hun kritiek en publiceerde op zijn website een artikel over de ‘grove fouten’ van de ‘ster-viroloog’.

Voor publicatie had de journalist van Bild, een politieke redacteur, de kritiek in een email voorgelegd aan Drosten, met de mededeling dat hij een uur had om te reageren. Drosten was zo geërgerd dat hij niet antwoordde, maar op twitter klaagde over tendentieuze berichtgeving van Bild en daarbij de mail van de journalist publiceerde, waarop diens telefoonnummer stond.

Het telefoonnummer verwijderde Drosten snel. Maar de opmerking dat hij „wel wat beters te doen had” dan op Bild te reageren liet Drosten staan. De krant heeft nog altijd een oplage van 1,36 miljoen exemplaren (rond het jaar 2000 was dat nog 4 miljoen).

Bild bleek de conclusie van het onderzoek, waarin Drosten een slag om de arm hield, verkeerd geciteerd te hebben. Van de zin dat kinderen even besmettelijk „zouden kunnen zijn” had de krant gemaakt dat ze even besmettelijk „kunnen zijn”.

De vier statistici distantieerden zich van het artikel in Bild. Maar hun kritiek op de berekeningen van Drosten namen ze niet terug. Inmiddels hebben Drosten en zijn team een nieuwe, aangepaste versie gepubliceerd en op twitter verspreid met de mededeling: „Bedankt, collega’s, voor het nuttige commentaar.” Enkele van de statistici hebben al tevreden gereageerd.