Amsterdam maakte plannen om de hele bevolking te evacueren

In de jaren vijftig Een ambtenaar van het mysterieuze Bureau Verplaatsing Bevolking zocht vluchtroutes uit. En er was angst voor de Russen.

Het Muntplein in Amsterdam in de jaren vijftig. De stad maakte in het geheim plannen om de hele bevolking te evacueren.
Het Muntplein in Amsterdam in de jaren vijftig. De stad maakte in het geheim plannen om de hele bevolking te evacueren. Foto Stadsarchief Amsterdam

De gemeente Amsterdam liet eind jaren vijftig in het diepste geheim plannen opstellen voor de evacuatie van alle stadsbewoners in het geval van een oorlog. Het populair-wetenschappelijke tijdschrift Quest vond honderden rapporten, verslagen en brieven terug in het stadsarchief en schrijft er deze maand over.

De auteur van de plannen was Hein Siedenburg, een ambtenaar die in zijn eentje het mysterieuze Bureau Verplaatsing Bevolking van de gemeente runde. Het waren de donkerste jaren van de Koude Oorlog, de vrees voor een aanval van de Russen was groot.

In 1958 kreeg Siedenburg opdracht om uit te zoeken hoe Amsterdam (800.000 inwoners) in geval van oorlog binnen 24 uur volledig kon worden ontruimd: eerst alleen Amsterdam-Noord, later ook de rest van de stad.

Persoonlijke verkenningen

Siedenburg nam zijn opdracht uiterst serieus. Hij stelde gedetailleerde vluchtroutes op, die hij persoonlijk verkende, en bepaalde per woonblok naar welke steden en dorpen de bewoners zouden moeten vluchten. Ook becijferde hij exact hoeveel vluchtelingen omliggende dorpen en steden als Edam, Monnickendam en Castricum zouden kunnen verstouwen.

Lees ook hoe onze tijd met de jaren vijftig wordt vergeleken

Twee jaar lang werkte Siedenburg in het diepste geheim aan zijn plannen voor de spoedevacuatie – allemaal voor niets. Zijn berekeningen waren gebaseerd op het scenario van een ‘gewoon’ bombardement, maar de Nederlandse legertop ging uit van een aanval met een atoombom, met een sterke radioactieve neerslag in het omliggende gebied.

Later werden de plannen nog aangepast aan het nucleaire scenario, opnieuw zeer gedetailleerd, maar ook deze studies verdwenen in een la. In een klein land als Nederland was evacuatie in het geval van een atoombom zinloos , zo luidde inmiddels de communis opinio in Den Haag.