Uitzendbranche moet weer veilig worden voor arbeidsmigranten

Arbeidsmigratie Een Kamermeerderheid riep het kabinet dinsdag op om een eind te maken aan de uitbuiting van vooral Oost-Europese werkers.

De Tweede Kamer wil vooral de malafide uitzendbureaus aanpakken die de kwetsbare positie van arbeidsmigranten uitbuiten.
De Tweede Kamer wil vooral de malafide uitzendbureaus aanpakken die de kwetsbare positie van arbeidsmigranten uitbuiten. Foto Rob Engelaar/ANP

Arbeidsmigranten die opeengepakt in huizen bij elkaar wonen, die hutjemutje in busjes naar hun werk worden vervoerd en die ook op de werkvloer niet de mogelijkheid hebben om anderhalve meter afstand te houden. De coronabesmettingen in vijf slachthuizen zetten vorige week opnieuw de schijnwerper op de erbarmelijke omstandigheden waarin arbeidsmigranten in Nederland wonen en werken. Dinsdag stemde de Tweede Kamer over een reeks moties die de misstanden moeten aanpakken. Ze richten zich vooral tegen malafide uitzendbureaus die de kwetsbare positie van arbeidsmigranten uitbuiten.

Lees ook: vleessector onder de loep om corona

Een uitzendbureau oprichten is nu te makkelijk, vindt een meerderheid van de fracties in de Kamer. Het vergunningenstelsel is lang geleden opgeheven, daarvoor in de plaats kwam er een keurmerk van de branche zelf, maar dat is niet verplicht. Het merendeel van de uitzendbureaus heeft dit keurmerk niet, maar ook zij vinden genoeg opdrachtgevers. De vakbonden zijn zo ontevreden over het keurmerk dat zij er niet meer aan willen meewerken.

Inmiddels zijn er zo’n 14.000 uitzendbureaus in Nederland. Ze kunnen met even groot gemak ook weer worden opgeheven, wat regelmatig gebeurt als de Arbeidsinspectie wil komen controleren op de werkvloer en er een boete dreigt. Niet zelden blijven de Polen, Roemenen en Bulgaren die voor zo’n malafide uitzendbureau werken met lege handen achter. Naar hun loon kunnen ze fluiten.

VVD, CDA en D66 willen dat het kabinet het keurmerk verplicht stelt voor álle uitzendbureaus en er ook strengere kwaliteitseisen voor de uitzendbureaus aan verbindt. Een meerderheid van de fracties stemde voor een motie die het kabinet oproept deze mogelijkheid te onderzoeken.

ChristenUnie, SP en PvdA pleitten daarnaast voor iets nieuws: het eisen van een waarborgsom die iedereen moet betalen die een uitzendbureau begint. Ze denken aan een bedrag van minimaal een ton. Daarvan kunnen dan in elk geval de lonen worden betaald mocht het uitzendbureau zichzelf opheffen of op last van de Arbeidsinspectie gesloten worden. De VVD had twijfels over de hoogte van het bedrag: voor goedwillende ondernemers die net beginnen kan 100.000 euro een te hoge drempel zijn, terwijl ondernemers die in een louche wereldje verkeren misschien juist makkelijk aan dat geld kunnen komen. Toch stemden genoeg fracties voor de motie over de waarborgsom, temeer omdat minister Koolmees zei dat hij zelf ook al over zoiets aan het nadenken was.

Afhankelijkheidsrelatie

Eén van de urgentste problemen in coronatijd is de vaak krappe huisvesting van arbeidsmigranten. Vaak worden ze contractueel gedwongen huisvesting af te nemen van het uitzendbureau waarvoor ze werken en wordt de huur automatisch ingehouden op hun loon. Als ze hun baan verliezen, zijn ze ook meteen hun huis kwijt. Met klachten over hun huisvesting hoeven ze niet aan te komen, want dan lopen ze het risico op ontslag.

Lees ook: hoe Oost-Europese arbeidsmigranten worden uitgebuit in Nederland

Om een einde te maken aan deze afhankelijkheidsrelatie wilden ChristenUnie en SP verbieden dat uitzendbureaus een deel van het loon inhouden voor huisvesting. Maar voor seizoenarbeiders die maar kort in Nederland verblijven kan het juist ook handig zijn om op deze manier huisvesting aangeboden te krijgen. D66 stelde daarom voor om de koppeling van werken en wonen niet te verbieden, maar wel strenge voorwaarden te stellen aan de huisvesting. Net als de minister vond een meerderheid van de fracties dat een beter idee.

Vrij verkeer beperken

Naast al deze praktische maatregelen die in de Kamer werden bedacht om misstanden tegen te gaan, speelde er ook een meer fundamentele discussie over de vraag of de omvang die de arbeidsmigratie nu heeft aangenomen wel wenselijk is. Toen de Europese Unie in 2007 uitbreidde met tien nieuwe lidstaten, werd aangenomen dat enkele tienduizenden Oost-Europeanen huis en haard zouden opgeven voor een baan in Nederland. Het werden er honderdduizenden.

Het kabinet stelt zich op het standpunt dat beperking van het vrije verkeer van werknemers niet aan de orde is. Maar ChristenUnie en SP laten het daar niet bij zitten. Zij schreven eind vorig jaar een gezamenlijke nota waarin zij de vraag opwierpen of die Europese afspraken echt wel zo onwrikbaar zijn. Ze dienden dinsdag een motie in waarin ze de Raad van State vragen hierover advies uit te brengen. Volgens deze partijen is ‘regulering’ van het vrije verkeer ook van belang voor landen waar mensen massaal wegtrekken. Niet alle partijen in de Kamer zien dat zo, maar een meerderheid vindt dat het nooit kwaad kan om de Raad van State om advies te vragen. Dat advies zal er dus komen.

Correctie (3 juni 2020): In een eerdere versie van dit artikel werd de motie over een verplicht keurmerk voor alle uitzendbureaus alleen toegeschreven aan CDA en D66. Het initiatief kwam echter van de VVD, die de motie indiende met de twee andere partijen.