Reportage

‘Hartstikke benauwd’, zo’n mondkapje in de hitte

Openbaar vervoer Treinreizigers krijgen hier alle hulp bij het volgen bij de coronaregels en moeten het daar zelf uitzoeken. Overal tobben ze met de mondkapjes.

Een trein komt aan op station Utrecht Centraal.
Een trein komt aan op station Utrecht Centraal. Foto Olivier Middendorp

Op de intercity van Amsterdam naar Heerlen verwelkomt de conducteur de reizigers met de boodschap dat het dragen van een mondkapje op de trein sinds 1 juni verplicht is: „Dat geldt ook voor de twee dames daar vooraan in de trein. Ja? Mondkapje opzetten.” De conducteur hoeft dit de rest van de rit tot Utrecht Centraal niet nog een keer te zeggen.

Op Utrecht Centraal lopen tientallen behulpzame mensen rond. Ze hebben zwart-gele jasjes en gele borden op een houten stok in hun hand. „Goede reis!” zegt er één tegen een reiziger die de roltrap afgaat richting het spoor. „Eet smakelijk,” tegen een andere reiziger die een broodje aan het eten is. Op zijn jasje staat ‘Helpend Handje voor ‘n Goede Reis’.

Op Utrecht Centraal tonen gele borden teksten als ‘Geef elkaar de ruimte’ en ‘Houd rechts’

Op de borden van zijn collega’s lees je: ‘Geef elkaar de ruimte’, ‘Houd rechts’, ‘Vergeet je mondkapje niet’ en ‘Vier treden op de (rol)trap’.

De ‘helpende handjes’ vallen op in het stille station. Ze bestaan uit vrijwillige NS-medewerkers, en er is één ploeg voor de ochtendspits en één voor de avondspits. Kirsten Verlaan (39) wilde graag helpen: „Onze collega’s die op het spoor en in de treinen werken, zijn al maanden aan het werk.” Haar taak is om de reizigers welkom te heten en te helpen met de nieuwe regels, vertelt ze.

Utrecht Centraal is deze week een teststation voor de nieuwe corona-maatregelen. Als dat goed gaat, worden ze op andere grote stations ingevoerd. Zoals de ‘helpende handjes’, maar ook de stickers op de grond van het station met pijlen als ‘houd rechts’.

Station Utrecht Centraal.

Foto Olivier Middendorp

Geen stickers

Heldere aanwijzingen als deze ontbreken in de sneltrein van Groningen naar Leeuwarden van vervoersbedrijf Arriva. Er zijn geen hokjes van anderhalve meter afgetaped bij de deuren van de trein, waar je staand kunt reizen. Er wordt niets omgeroepen, en er zijn geen stickers die markeren waar je wel en niet mag zitten, zoals dat in NS-treinen wel is gedaan.

„Ik had het fijn gevonden als we gewoon een plek aangewezen hadden gekregen”, zegt Attie Klaver (60). „Erg jammer dit.” Een andere reiziger vindt dat de mondkapjes vooral „voor de bühne” zijn. Volgens haar worden mensen er op dit traject niet op aangesproken als ze te dicht op elkaar zitten, of met hun fiets in de trein stappen.

Toch dragen de reizigers mondkapjes, maar geen seconde langer dan nodig: pas op het allerlaatste moment, met de voeten op de drempel van de trein, worden de kapjes uit de tas of jaszak gevist en onwennig opgezet. Uit het scala aan lapjes, kapjes en sjaaltjes die reizigers op dit traject gebruiken, blijkt dat er een hoop ruimte voor eigen interpretatie bestaat over wat een ‘mondkapje’ juist is.

Zeker op een tropisch warme dag als dinsdag, zitten die mondkapjes veel reizigers maar in de weg. „Hartstikke benauwd”, vindt Attie Klaver het. Als bij aankomst in Leeuwarden de deuren van de trein opengaan, zwiept iedereen tegelijkertijd, als een soort gechoreografeerde dans, met een soepele beweging het kapje af, de jaszak of de prullenbak in. Alsof corona daar nooit heeft bestaan.

Keurig op afstand

Op Utrecht Centraal zijn de mondkapjes veel zichtbaarder dan een week eerder. Hoe wordt omgegaan met de mondkapjes verschilt per persoon: sommige reizigers dragen het ook buiten de trein, anderen zetten hem pas op wanneer ze al op de trein zijn gestapt. De mensen houden in Utrecht keurig afstand: daar is ruim de plaats voor in het rustig station. Daar vergeet je niet dat corona bestaat.

„Het is heel fijn om te zien,” vertelt Hessel Koster (37), een woordvoerder van de NS, over de rustige ochtend op het drukste station van Nederland. „Met de opening van de horeca heerste een euforisch gevoel, het leek bijna alsof het leven weer z’n gangetje zou gaan. Maar kijk: de mensen houden zich goed aan de regel om zo veel mogelijk thuis te werken.” De terugkeer naar een reguliere dienstverlening noemt hij een „stapje richting het normale leven”, en dat kan omdat de mensen zich goed aan de regels houden.

Op station Utrecht Centraal. Foto Olivier Middendorp

Het is ook de verantwoordelijkheid van de reizigers zelf om een mondkapje op te zetten en niet op volle treinen te stappen, aldus Koster. Dat zal nu toch gemakkelijker lukken, nu treinen bijna leeg zijn? Wat als het straks veel drukker is? Koster: „Als een trein toch te vol zou zijn, kan de conducteur de trein stilzetten. Maar dat is niet de bedoeling.” En als mensen geen mondkapje willen opzetten? „Dan kan de dienst Veiligheid en Service een boete uitschrijven. Maar deze blijven allerlaatste middelen. Ons doel is niet om te handhaven, maar om te vervoeren.”