Recensie

Recensie Film

‘Honey Boy’ is meer dan dure zelftherapie voor Shia LaBeouf

Shia LaBeouf LaBeouf viel de laatste jaren vooral op dankzij arrestaties, dronken schandalen, rare uitspraken en performances. Nu is hij terug met de autobiografische film Honey Boy.

Shia LaBeouf speelt zijn eigen vader in Honey Boy.
Shia LaBeouf speelt zijn eigen vader in Honey Boy. Foto Amazon Studios

Berouw en rehabilitatie: van zo’n verhaal krijgt Hollywood nooit genoeg. Dus mocht filmster, ex-alcoholist en zwart schaap Shia LaBeouf (33) in februari de Oscar voor beste kortfilm uitreiken met zijn makker Zack Gottsagen (35), een acteur met het Downsyndroom.

Het was Zack geweest die „niet veroordelend” zijn arm om LaBeouf sloeg en hem daarna de waarheid zei toen hij op 9 juli 2017 beverig op de set van buddymovie The Peanut Butter Falcon terugkeerde. De acteur had zich belachelijk gemaakt met een nachtelijke arrestatie in Savannah, Georgia en een straalbezopen scheldpartij met veel „stupid bitch, cunt, coward”. Die tirade werd online gezet: hoe hij een zwarte agent verweet „zijn eigen soort te verraden” en dreigde met zijn leger „miljonair-advocaten”.

Implosie

Dat had einde opnames kunnen zijn, want het was LaBeoufs zoveelste dronken arrestatie sinds hij in 2015 brullend uit een Broadwaymusical was verwijderd. De succesvolle kindacteur uit Los Angeles was in 2007 filmster geworden door de Transformer-films en Indiana Jones, en respectabel acteur door Oliver Stones tweede Wall Street-film en Lars von Triers Nymphomaniac.

In 2014 begon zijn implosie. Bij de wereldpremière van Nymphomaniac droeg LaBeouf in Berlijn een zak met de tekst ‘I Am Not Famous Anymore’ over zijn hoofd. Een performance: in 2013 was LaBeouf beticht van plagiaat van een korte film. Zijn reactie was belachelijk veel excuses maken in bewoordingen die hij jatte van ondermeer Richard Nixon en Bill Clinton. Na Berlijn volgde #IAMSORRY, een performance waarin hij Marina Abramovic imiteerde. Dat gold als slim commentaar op originaliteit, roem en fancultuur. Was LaBeouf een serieus kunstenaar? In september 2014 mocht hij al 330 rondjes rond het Stedelijk Museum Amsterdam rennen in het kader van ‘meta-modernisme’.

Performance, film en leven werden een onontwarbare kluwen. Er volgden arrestaties, performances, dronken schandalen, rare uitspraken. Een curieuze clip over ‘horrorkannibaal’ LaBeouf ging viraal – in 2014 werkte LaBeouf mee aan een live uitvoering met veel ‘bathos’.

Maar zijn arrestatie in Savannah bleek een keerpunt. De rechter veroordeelde LaBeouf tot een afkickkliniek, daar werd een posttraumatische stressstoornis (PTSS) geconstateerd dat hij van zich afschreef in een autobiografisch filmscript over een kindacteur in een motelkamer met zijn volatiele, manipulatieve en rancuneuze vader. Zijn eigen vader dus, Jeffrey Craig LaBeouf: een Vietnamveteraan, alcoholist en drugsverslaafde die van baantjes – straatclown, barman, dealer – naar cel scharrelde – in 1981 wegens poging tot verkrachting van een minderjarige.

Zelftherapie

LaBeouf speelt zijn eigen vader in het bejubelde Honey Boy, dat deze week in Nederland uitkomt. Niet geheel vrij van zelfmedelijden, maar in zijn intensiteit overtuigt deze verknipte vader-zoonfilm volledig – we zien een trauma op de volgende generatie overspringen. Honey Boy is meer dan „de dure zelftherapie voor Shia” die regisseur Alma Har’el vreesde. Met dank ook aan het emotionele gooi- en smijtwerk van kindacteur Noah Jupe als twaalfjarige Shia, gestresst omdat hij niet mag falen. En van Shia LaBeouf als een vader die zijn zoon met zulke zichtbare zelfhaat saboteert dat hij toch vooral zielig is.

Honey Boy begint met een montage van een superster die supernova gaat. Een clapperboard in beeld. Klap: acteur wordt op de set van een blockbusterfilm achterover gerukt. Klap: acteur drinkt zich lam. Klap: acteur slaat met vriendin over de kop. Klap: acteur vloekt en tiert achter de tralies. Wat is echt, wat is fake? Weet de acteur het zelf nog?

Via ‘rehab’ arriveren we bij de twaalfjarige Shia – hij heet Otis in de film – tijdens Disneyserie Even Stevens (2000-2003). LaBeouf acteert al sinds zijn tiende, om bij zijn armoedige hippiemoeder te kunnen wonen: hij is kostwinner. Nu huurt hij zijn vader in om vader te spelen terwijl hij de show opneemt – maar bij hem broeit de rancune. Ik geloof als enige in je, ik ben je cheerleader, roept pa, die zelf ooit vage showbizzaspiraties koesterde als rodeoclown. Maar in feite ondergraaft hij zijn zoon met sigaretten, drank en wiet, kleineert hem om zijn kleine lulletje („papa, ik ben nog maar twaalf!” ), mept erop los en krijst gênant naar de prostituees aan de overkant. Een gekwetst, dreinend kind: de vader dempt zijn woede met alcohol en drugs bij zijn zoon komt die juist boven als hij dronken is.

Een droeve, harde film is het, over funeste gezinsdynamiek die Shia LaBeouf verklaart: een kind dat op een dieet van stress en frustratie opgroeide tot een acteur die altijd knuffelbaar blijft omdat de angst, onmacht en verdriet zo dicht onder zijn huid liggen. En een serieus te nemen kunstenaar werd, misschien ook om die dunne huid.

Drone met vlammenwerper

LaBeoufs performances met Nastja Säde Rönnko en Luke Turner uit zijn doordraai-jaren 2014-2017 zijn zeer interessant. Zo gaf het trio in #TAKEMEANYWHERE (2016) een maand lang coördinaten op: iedereen mocht de kunstenaars komen ophalen en ergens anders naar toe brengen – wat enorm vriendelijk uitpakte. Anders dan het ronduit epische HEWILLNOTDIVIDEUS: op de dag van Donald Trumps inauguratie installeerde LaBeouf een camera en vlag bij een museum in Queens. Daar moest vier jaar lang als mantra ‘he will not divide us’ klinken, zo was het idee. Het bleek een magneet voor alt-right, racisten en MAGA-petjes. De sfeer werd grimmig, LaBeouf ging op de vuist en werd gearresteerd, het museum nam daarna afstand van het kunstwerk.

De livestream HEWILLNOTDIVIDEUS dook daarna op in New Mexico, waar pistoolschoten klonken. Waarna LaBeouf de camera met wapperende vlag in het bos verstopte. Alt-right zag dat als een soort ‘capture the flag’; internetforum 4chan vond de vlag binnen 36 uur en verving hem op de livestream door een MAGA-petje en Pepe the Frog. Het project ging in ballingschap naar Liverpool, Lodz en Nantes, waar de vlag werd belaagd door een vlammenwerpende drone. De vlag wappert nog steeds in de livestream, zwaar gehavend.

Een vrij briljante performance al met al; helaas stopte Shia LaBeouf ermee na zijn ontnuchtering in 2017. Zijn laatste project was visionair. In #TOGETHERALONE zelfisoleerde zijn performancetrio zich in drie cabines in Lapland en konden ze alleen met tekst communiceerden. Diezelfde hashtag raakte in 2020 enorm in trek. Hopelijk wordt de nuchtere LaBeouf niet saai nu Hollywood hem weer omarmt en een tweede kans gunt - een gevaar dat ook dreigt voor die andere neurotische acteur met verknipte hippie-ouders, Joaquin Phoenix.