Welke rol speelt Rico de Chileen in het criminele milieu?

Onderwereld Rico ‘de Chileen’ staat komende week terecht op verdenking van witwassen en lidmaatschap van een criminele organisatie, maar justitie dicht hem een grotere rol toe. Een verhaal over achterdocht, machinaties en verraad in de onderwereld.

‘De gevaarlijkste Chileen ter wereld.’ Zo presenteert de televisiezender Tele13 uit Santiago in maart 2018 de in Chili geboren Amsterdammer Rico R. in een item over internationale drugshandel. In het filmpje is te zien hoe Rico vijf maanden eerder werd aangehouden bij een hotel in de hoofdstad Santiago. Na zijn arrestatie wordt Rico door de Chileense politie voor het oog van de verzamelde pers geboeid afgevoerd. Een perp walk noemen ze dat.

Rico heeft bijna een half jaar in een cel gewacht op zijn uitlevering naar Nederland. Nu het zover is, verschijnt op Tele13 een Nederlandse officier van justitie die belast is met de vervolging van Rico. Zij legt uit dat het onderzoek naar hem eind 2015 is gestart met „informatie van de geheime dienst”. „Zijn naam komt voor in onderzoeken naar de mocro war die we in Amsterdam en omstreken hebben. Heel veel moorden, als gevolg van drugssmokkel.” De interviewer legt vervolgens voor dat Rico zegt onschuldig te zijn. „Dat waag ik te betwijfelen”, stelt de officier van justitie. Daarmee is de toon gezet voor de strafzaak die sinds 2018 loopt bij de Amsterdamse rechtbank en die vanaf deze dinsdag inhoudelijk wordt behandeld.

Formeel is Rico uitgeleverd voor het leidinggeven aan een criminele organisatie die zich bezighield met het witwassen van drugsgeld. Tijdens de tussentijdse zittingen waar de rechtbank wordt geïnformeerd over de voortgang van het onderzoek, stelt het Openbaar Ministerie dat Rico echter ook een sleutelrol speelt in een reeks liquidaties die de onderwereld sinds 2014 in de greep heeft. Om dat te illustreren laat het OM de communicatie zien waarin Ridouan Taghi tegen Rico oppert om officier van justitie Koos Plooij te laten „slapen” (lees: liquideren).

Rico reageert terughoudend, zo blijkt: „Hermano Sir.... haha, dat zijn echte gedachtes. Maar nee..... We moeten scherp en tactisch te werk gaan.” Toch tekent dit heftige bericht volgens het OM de rol die Rico heeft in een oorlog die de Nederlandse onderwereld al bijna tien jaar teistert.

Wie is de 46-jarige Rico de Chileen en wanneer komt hij in beeld als crimineel kopstuk? Voor een antwoord op die vraag moeten we terug naar de laatste dagen van 2013 als Amsterdam wordt opgeschrikt door een moordaanslag op een prominente onderwereldfiguur.

Twee drugskampen

Gwenette Martha loopt op vrijdagavond 27 december 2013 met een vriend een telefoonwinkel in Amsterdam uit als vanuit een zijstraat een bewapende man op hem af komt lopen. De man richt van dichtbij met een pistool op de Antilliaanse Nederlander Martha, maar het wapen blokkeert. Martha is onbewapend en probeert zijn belager neer te slaan, maar dat mislukt. De schutter ontkomt.

Martha is een van de leiders van de hoofdstedelijke drugsmaffia maar verkeert in de problemen. Zijn smokkelbende is uit elkaar gevallen in twee rivaliserende kampen, nadat in de haven van Antwerpen in het najaar van 2012 een partij van tweehonderd kilo cocaïne is onderschept. Het gevolg: een almaar uitdijend conflict waarbij voormalige vrienden elkaar op straat naar het leven staan met zware wapens. Dat dit geweld niet tot slachtoffers leidt onder onschuldige omstanders is een wonder.

Lees ook: Taghi raakte in paniek door politie-onderzoek

Iedereen gist op dat moment naar de achtergrond van dit geweld. Die aanleiding komt naar voren in niet eerder gepubliceerd berichtenverkeer tussen een aantal onderwereldbazen die de recherche heeft weten te ontcijferen. Het levert een bijzonder inzicht op in machinaties, achterdocht en verraad. De onderwereld als spiegelpaleis waarin niets is wat het lijkt en bloedgabbers zich ontpoppen tot aartsvijanden.

De mislukte aanslag op Martha is niet alleen het zoveelste gewelddadige incident in de hoofdstad. Het blijkt het begin van een onderwereldoorlog waarbij een aantal kopstukken van de vaderlandse drugsmaffia bij betrokken zullen raken. Volgens het Openbaar Ministerie is Rico de Chileen een van die kopstukken.

Martha is razend na de mislukte aanslag, zo blijkt uit nooit eerder gepubliceerde berichten. „Ik ben zo boos dat ik geen pipa [pistool] had. Ik zou hem afmaken”, schrijft hij in een bericht via een PGP-telefoon, een speciaal toestel waarmee versleutelde berichten kunnen worden verstuurd. Het bericht is gericht aan Najib Himmich, die op straat bekend staat als ‘Ziggy’. Hij werd als jonge kickbokser door Martha onder de hoede genomen. Maar Ziggy haalde de top niet in zijn sport, daarvoor was hij niet ambitieus genoeg. In plaats daarvan kiest hij voor een carrière in de onderwereld. Eind 2013 heeft hij zich opgewerkt tot een van de weinige vertrouwelingen van Martha.

Op het moment van de aanslag zit Ziggy in Brazilië. „Dit is een waarschuwing van God, bro. Geloof me. Je moet je hele schema omdraaien en gewoon thuis zitten”, zo schrijft Ziggy aan Martha. Daarnaast speculeert hij wie erachter zou kunnen zitten. Is het soms Martha’s vriend ‘Patoz’, de bijnaam van de man met wie Martha had afgesproken in de telefoonwinkel. „Die moet wel even op de verhoor stoel”, zo stelt Ziggy die tevens belooft snel thuis te komen. „Ik ga me ticket alvast checken, tijger. Maar bro, aub, aub blijf gewoon osso [thuis, red.] Ze gaan nu alles op alles willen zetten.”

Ziggy verzint het niet, dat er nog een poging zal worden gedaan op het leven van Martha. Hij weet het zeker. Ziggy Himmich speelt namelijk dubbelspel. Op het moment dat hij berichten stuurt aan Martha staat Ziggy ook met een ander onderwereldkopstuk in contact: Samir ‘Scarface’ Bouyakrichan, een in Amsterdam geboren Marokkaanse Nederlander die op dat moment wordt gezien als een van de grootste cocaïnehandelaren in West-Europa. Hij dankt zijn bijnaam Scarface aan een litteken op zijn gezicht dat hij heeft overgehouden aan een vechtpartij in het Amsterdamse uitgaansleven.

Ziggy slaat in de communicatie met Scarface een hele andere toon aan over Martha. „Thuis met politiebewaking, schrijft Ziggy over Martha aan Scarface. „Politie rijdt rondjes bij zijn huis hahahahaha.” Scarface reageert met: „Wat een zielige nicht zeg.” Ziggy realiseert zich dat er nu geen weg meer terug is. De volgende aanslag moet het wel goed gaan. Een „smooty” noemt Ziggy dat. „Dit keer met twee man”.

Het verraad is naar voren gekomen nadat de politie in 2016 en 2017 beslag wist te leggen op computerservers in Canada en Costa Rica. Daarop zijn miljoenen PGP-berichten gevonden die werden verstuurd met telefoons van Ennetcom en PGP Safe, twee populaire telecomdienstverleners in de onderwereld. In die berichten wordt onverholen gesproken over moord, drugshandel en corruptie. En de berichten maken duidelijk hoe makkelijk het is om te worden meegezogen in de geweldsspiraal.

Zo is er een bericht van Ziggy aan Martha waarin hij zegt: „Ik heb Hermano ook net op zijn plek gezet. Hij zegt: hij gaat nu naar jou.” Gwenette Martha antwoordt dat Hermano zo bij hem is. „Dit gaat ons sterker maken ruman [broer]”, zegt Martha tegen Ziggy.

Met ‘Hermano’ wordt volgens het Openbaar Ministerie Rico R. bedoeld. In de onderwereld noemen ze hem ook wel Bonzo. Uit de berichten valt af te leiden dat Martha en Rico bevriend zijn. Achter de rug van Martha om laat Ziggy zich denigrerend uit over Rico. „Die Rico kan dus echt helemaal niks.”

Straatschoffie uit Chili

Richard ‘Rico’ Eduardo R. is 46 jaar geleden geboren in het plaatsje Sewell, een stadje op honderd kilometer van de Chileense hoofdstad Santiago. In het kielzog van linkse studenten en activisten die vluchten voor het regime van Augusto Pinochet, reizen zijn ouders af naar Nederland. Het gezin woont in Amsterdam-Noord. Daar spreekt hij binnen no time vloeiend Amsterdams. Hij is een straatschoffie. In zijn tienerjaren maakt hij deel uit van een jeugdbende, zo blijkt uit een profiel dat in weekblad Panorama verscheen.

De vader van Rico raakt ondertussen betrokken bij cocaïnehandel. Hij geldt niet als een grote speler en staat, volgens bronnen in het milieu, bekend als ‘correct en eerlijk’. Omdat hij zowel vloeiend Nederlands als Spaans spreekt, treedt Rico zo nu en dan op als vertaler tijdens de zakelijke besprekingen van zijn vader. Begin jaren negentig wordt Rico’s vader opgepakt en veroordeeld. Nadat hij zijn straf hier heeft uitgezeten, keert hij terug naar Chili.

Rico’s vader zat in de drugshandel. Rico trad daarin op als tolk

Rico treedt in de voetsporen van zijn vader. Hij beschikt over genoeg geld en rijdt rond in dikke auto’s. Hij verkeert in de wereld van de Amsterdamse zware jongens, waaronder generatiegenoot Gwenette Martha.

In 1997 loopt Rico in Duitsland tegen de lamp. Hij is naar Duitsland gegaan om een paar honderd kilo cocaïne te verkopen. Maar als de deal rond is, blijkt dat Rico zaken doet met undercoveragenten. Rico wordt veroordeeld tot elf jaar cel. Daarvan zit hij uiteindelijk ongeveer zeven jaar uit. Nadat zijn straf erop zit, lijkt het erop dat Rico de banden met zijn vrienden in Amsterdam aanhaalt. Rico wordt gesignaleerd met kopstukken uit de onderwereld en gaat bij sommige langs in de bajes, zo blijkt uit bezoekerslijsten.

In 2011 ziet de politie Rico bij een woning in Amsterdam-Zuid schichtig tassen overgeven. Wanneer hij gecontroleerd wordt, blijkt hij 30.000 euro op zak te hebben. Een beschuldiging van witwassen redt het niet, Rico wordt vrijgesproken. Daarna verdwijnt hij onder de radar. In het hoofdstedelijke uitgaansleven, waar hij bekend stond als feestnummer, wordt hij amper nog gesignaleerd. Hij verblijft veel in het buitenland.

Hoewel hij zelf zegt dat hij in die tijd in het onroerend goed zit, ontstaat bij de recherche het vermoeden dat Rico in die jaren aanzienlijke partijen cocaïne heeft verhandeld. Hij verblijft veel in het buitenland. Zo zit hij in Duitsland, Dubai, de Verenigde Arabische Emiraten, Colombia en Spanje. Rico wordt in de Spaanse badplaats Marbella met bekende Nederlandse criminelen gezien, maar ook met de zoon van Christy Kinahan, de gevreesde voorman van een invloedrijke Ierse drugsbende.

Het schemert als Gwenette Martha op donderdagavond 22 mei 2014 shoarmazaak Rooz op de grens tussen Amsterdam-Zuid en Amstelveen uitloopt. Hoewel hij een pistool bij zich draagt, heeft hij geen kans als twee mannen hem op de stoep met extreem geweld vermoorden. De lijkschouwer heeft meer dan tachtig kogelgaten in zijn lichaam geteld, zo meldt Het Parool een week na de moord. Gwenette Martha is veertig jaar oud geworden.

Niet lang na de moord wordt in de onderwereld de naam van Ziggy Himmich gekoppeld aan de dood van Martha. En bij het Team Criminele Inlichtingen, een politie-eenheid die informatie verzamelt in de onderwereld, komt later informatie binnenkomen dat Ziggy zich na de liquidatie van Martha geld heeft toegeëigend van zijn voormalige patron. Het definitieve bewijs van dit verraad krijgt de recherche pas jaren later in handen dankzij de ontsleutelde PGP-berichten.

Lees ook: Opnieuw dreigt de rechtszaal een arena te worden van onderhandelingen

In 2014 kan Ziggy zijn gang blijven gaan. Zo zit hij in de vroege ochtend van 29 augustus 2014 aan tafel in café All in 1, even buiten Marbella, met vijf bekende Amsterdamse criminelen. Een van hen is Samir Bouyakrichan, de man met wie Ziggy de moord op Martha heeft beraamd. Het is ver voorbij middernacht wanneer twee gewapende mannen binnen komen. Ze schieten Samir ‘Scarface’ van dichtbij dood.

Wanneer de Spaanse politie de bewakingsbeelden van het café later bekijkt, valt ze op dat Ziggy, precies op het moment dat de schutters naar binnen komen lopen, vriendschappelijk een arm om Scarface heen slaat. Geeft hij de schutters soms een seintje? Na de moord verlaat Ziggy in ieder geval opmerkelijk rustig het café, alsof hij wist wat er te gebeuren stond. Heeft Ziggy hier voor de tweede keer hoogverraad gepleegd?

In de onderwereld denken ze van wel. Op de begrafenis van Bouyakhrichan gaat het verhaal dat Ziggy achter de liquidatie zou zitten. Als dat Ziggy ter ore komt, reageert hij ontstemd. Tien dagen na de moord op Scarface stuurt hij een bericht met zijn PGP-telefoon: „Dat zijn geen nette uitspraken toch bro, die ze doen.”

Daarna wordt van Ziggy vrijwel niets meer vernomen. Hij wordt voor het laatst gezien in Madrid en sindsdien ontbreekt van hem elk spoor. Hij is vermoedelijk gedood. Zijn vriendin Luana Luz Xavier, met wie Ziggy twee kinderen kreeg, wordt in elk geval vermoord. Op 8 december wordt ze voor de ogen van haar dochter doodgeschoten. De recherche weet de daders van deze moorden niet te achterhalen.

Nieuwe onderwereldoorlog

Aan het einde van het zeer gewelddadige jaar 2014 ontstaat bij de recherche het idee dat de verhoudingen binnen de onderwereld op zijn kop staan. Binnen het milieu en bij de politie is de gedachte dat na de dood van Martha en Scarface een nieuwe onderwereldoorlog in de maak is. Inzet van de strijd: de macht in het drugsmilieu. Aan de ene kant: de erven Bouyakrichan. Aan de andere kant: de erven Gwenette.

In januari 2015 komt er bij het Team Criminele Inlichtingen (TCI) de volgende informatie binnen die de dood van Scarface verbindt met de verdwijning van Ziggy. De eerste zin in het bericht is helder: „De opdracht voor de liquidatie van Scarface is gegeven door Rico.” De tweede zin van het TCI-bericht suggereert dat Rico het daar niet bij heeft gelaten. „In het criminele milieu doet het verhaal de ronde dat Rico wil voorkomen dat zijn naam met de liquidatie van Scarface in verband wordt gebracht, derhalve heeft hij ook de opdracht gegeven voor de liquidatie van Ziggy.” Niet onbelangrijk is dat de schrijver van dit TCI-verbaal aangeeft dat er over de betrouwbaarheid van dit bericht geen oordeel kan worden gegeven.

Het TCI-verbaal is een echo van twee berichten die een paar maanden eerder op de website van de Amsterdamse televisiezender AT5 zijn geplaatst door ene Johan Bakker. In het eerste bericht wordt gesteld dat Scarface is „weggetipt” voor Rico. „Deze Rico stuurt nu cocaïne voor de groep.” Een dag later volgt het tweede bericht „Ziggy en Naoufal hebben met Scarface gezeten om te praten over een goede lijn. In werkelijkheid zaten ze alleen om de schutters een sein te geven zodat zij Scarface konden vermoorden. Dit deden ze in opdracht van Rico.”

Het Nederlandse OM kan Rico alleen voor moord vervolgen als Chili daar toestemming voor geeft

De recherche vindt de tip interessant genoeg om bij de stadszender de gegevens van reageerder ‘Johan Bakker’ op te vragen. Of ze zijn identiteit achterhalen is niet bekend, de naam Johan Bakker is waarschijnlijk een pseudoniem. Daarom kan niet worden uitgesloten dat onder de naam Johan Bakker bewust desinformatie wordt verspreid. Dat is een eerder beproefde tactiek om vijand en politie te misleiden.

Die gedachte vindt steun in het stuwmeer aan PGP-berichten die de recherche tot zijn beschikking heeft en ook in het dossier van Rico zitten. Daaruit kan worden opgemaakt dat iemand naar eigen zeggen bezig is om Ziggy te „bespelen”. Dat doet hij door tegen Ziggy te suggereren dat Rico hem wil laten vermoorden.

De schrijver gebruikt daarbij een bijnaam van Rico: Bonzo. „Ik ga straks zeggen: hij wou jou ook doen, die Bonzo. En hij heeft brada gedaan. Je krijgt 1m als je hem pakt.” In deze cryptische tekst kan worden gelezen dat er mensen zijn die van Rico af willen en het vuile werk willen laten opknappen door Ziggy. Hij moet het idee krijgen dat de groep rondom wijlen Samir Bouyakhrichan denkt dat Rico R. achter de liquidatie van Scarface zit. De verzender van de boodschap stelt Ziggy 1 miljoen in het vooruitzicht als hij Rico R. vermoordt. De conclusie van deze stroom berichten is dat verraad geen exclusief fenomeen is in de onderwereld.

Eindspel

De recherche kent al deze PGP-berichten nog niet als ze in de loop van 2015 besluit om een officieel opsporingsonderzoek te beginnen naar Rico. De basis is een bericht van het Team Criminele Inlichtingen waarin wordt gesteld dat Joegoslavische ex-militairen zijn geregeld die liquidaties gaan uitvoeren in opdracht van Rico R. De beoogde slachtoffers: onder anderen de broer van de reeds geliquideerde Samir ‘Scarface’ Bouyakhrichan.

Hoewel de betrouwbaarheid van deze tip niet kan worden vastgesteld besluiten justitie en politie na al het eerdere geweld het zekere voor het onzekere te nemen. De vermoede liquidaties worden ‘stukgemaakt’ en het onderzoek richt zich op handlangers van Rico die samen met hun baas een criminele organisatie zouden vormen.

Op 5 juli 2016 doet de recherche invallen in Amsterdam, Badhoevedorp en Amstelveen. Daarbij worden onder meer verboden wapens en 1,5 miljoen euro cash gevonden. En een boekhouding op basis waarvan wordt gesteld dat de organisatie van Rico 40 miljoen euro heeft omgezet. Geld dat vermoedelijk is verdiend met drugshandel, zo stelt justitie.

Bij het grote publiek is Rico dan nog geen bekende naam. Dat verandert op 12 september 2016 als misdaadblogger Martin Kok op zijn website Vlinderscrime meldt dat de Nederlandse onderwereld ‘doodsangsten’ uitstaat voor een ‘super trio’ dat de Nederlandse cocaïnemaffia in zijn greep heeft: Rico, de dan nog voortvluchtige Ridouan Taghi en Noffel. Noffel is de bijnaam van Naoufal F., die enkele maanden voor de publicatie van Kok in Ierland is aangehouden en inmiddels tot levenslang is veroordeeld voor betrokkenheid bij liquidaties. Kok publiceert bij zijn stuk ook herkenbare foto’s van de nieuwe onderwereldtrojka.

In het strafdossier van Rico bevinden zich gesprekken tussen Rico en Ridouan Taghi waarin ze de werkwijze van Kok bespreken. Met publicaties op zijn site Vlinderscrime, over Rico en Taghi, zou Kok, in de woorden van Rico „te ver zijn gegaan”: „Die kk Vlinderscrime moet slapen, sir”, schrijft Taghi op 17 april 2016 aan Rico R., die volgens justitie schuilgaat achter de bijnaam Therealrocknrolla. „Maar we moeten het wel goed doen,” antwoordt Rico.

Kok wordt in december 2016 vermoord en het Openbaar Ministerie ziet Ridouan Taghi als de opdrachtgever. Bij Rico staat deze moord niet op de tenlastelegging van Rico, maar toch zijn de resultaten van het onderzoek naar de moord op Kok wel toegevoegd aan het strafdossier. Rico’s advocaat ziet het dossier Kok als „stemmingmakerij”. En de vele TCI-berichten zijn in de visie van de raadsman pogingen van onderwereldrivalen om Rico een hak te zetten.

Los van de beeldvorming en vermoedens over de rol van Rico de Chileen in de onderwereld staat vooralsnog één juridisch gegeven zijn vervolging voor liquidaties in de weg. Rico R. is formeel door Chili uitgeleverd op verdenking van lidmaatschap van een criminele organisatie en witwassen. Moord ontbreekt in de stukken voor de uitlevering. Dat betekent dat de Nederlandse justitie hem daarvoor alleen kan vervolgen als de Chilenen er toestemming voor geven. Het is onduidelijk of dat inmiddels is gebeurd. Een woordvoerder van het OM wil daar niets over zeggen.