Opinie

De Big Bang Theory van de globalisering van jihadisme

De Nederlander in dienst van Islamitische Staat volgt de ideologie van Abdallah Azzam. Carolien Roelants las een nieuw boek over zijn betekenis.

Dwars

Even weg van het nieuws, het hete nieuws dan. Ik las zojuist een erg interessant boek, The Caravan, over Abdallah Azzam en zijn betekenis. Voor wie de naam Azzam weinig zegt: hij geldt als de ideologische vader van de internationale jihadistische strijder. Dus hij heeft nógal wat aangericht als je ervan uitgaat dat zijn nalatenschap ook Al-Qaida en Islamitische Staat omvat, en er zijn nog veel meer extremistische groepen. Auteur Thomas Hegghammer van voluit The Caravan, Abdallah Azzam and the Rise of Global Jihad zegt dat niet 100 procent zeker is of Azzam zich achter terrorisme (anders dan de bevrijdingsstrijd!) zou hebben opgesteld. Maar dat voorbehoud maakt hij eigenlijk alleen omdat Azzam in 1989 in het Pakistaanse Peshawar werd opgeblazen, een paar jaar vóór het jihadistisch terrorisme explodeerde als ik dat zo mag formuleren. Er is, aldus Hegghammer, reden genoeg om aan te nemen dat Azzam daarmee geen enkele moeite zou hebben gehad.

Wie was Abdallah Azzam? Azzam (1941) was een Palestijn van de Westelijke Jordaanoever die na de Israëlische bezetting in de oorlog van 1967 naar Jordanië vluchtte, en vervolgens her en der in de Arabische wereld (Syrië, Egypte, Saoedi-Arabië) islamitisch recht studeerde en daarop ook promoveerde. Het was de tijd van het seculiere, linkse Arabisch nationalisme (Egyptes Nasser!). Maar Azzam sloot zich al op 12-jarige leeftijd aan bij de Moslimbroederschap, die juist werkt aan de islamisering van de maatschappij. Volgens zijn wereldbeeld, zoals vastgelegd in de vele boeken die hij schreef, was de islam perfect en dus superieur, en waren „de westerse kruisvaarders, de oosterse atheïsten en het wereldzionisme”, alle anderen dus, de vijand. De Arabische landen – die in de oorlogen tegen Israël hadden gefaald – moesten worden geïslamiseerd en samensmelten in een kalifaat.

Die Arabische landen werden geleid door autocraten die niets van Azzam en zijn ideeën moesten hebben en dat duwde hem uiteindelijk naar de Afghaanse oorlog tegen de Sovjet-Unie. Hij vestigde zich in 1981 in Pakistan en ontwikkelde daar zijn doctrine: iedere individuele moslim heeft de religieuze plicht om elk islamitisch land te bevrijden van niet-islamitische overheersing. En familie of autoriteiten hebben daar niks over te zeggen. Hegghammer omschrijft het terecht als de „Big Bang van de globalisering van jihadisme”.

Omdat Azzam ook de religieuze autoriteiten in de Arabische wereld tegen zich had, inclusief de Moslimbroederschap – die er geen belang bij had de heersende regimes tegen zich in het harnas te jagen – bleef het aantal Arabische rekruten voor de jihad in Afghanistan uiteindelijk relatief beperkt. Het waren de Afghaanse strijders die in 1989 de oorlog wonnen. Maar zijn buitenlandse-strijder doctrine is vandaag nog springlevend. Zijn boeken die zijn doctrine verspreiden zijn in vele talen vertaald (zoals in het Nederlands Sluit je aan bij de Karavaan van Martelaren, 16 Argumenten voor Jihad en een uitnodiging tot het Paradijs) en inspireerden en inspireren talrijke moslims om elders te gaan vechten. En vergeet niet dat hij een direct aandeel had in de geboorte van Al-Qaida van zijn Peshawarse buur Osama bin Laden.

The Caravan is 695 bladzijden dik (maar voor wie net als ik altijd eerst even achterin dikke studieboeken kijkt: daarvan zijn er 190 noten, register en literatuurlijst). Maar de doorbijter die alle details wil over een charismatische jihad-ideoloog die vrijelijk door de VS en Europa reisde en daar volle zalen toesprak, CIA-agenten en popsterren ontmoette, heeft hier veel plezier van.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.