Geroeptoeter past niet bij het CDA en Baudet past er al helemaal niet

NRC-Enquête De provinciale samenwerking met Forum voor Democratie in Noord-Brabant zorgt voor onrust binnen het CDA. NRC benaderde bijna 160 lokale CDA-politici met de vraag of een landelijke dan wel een lokale samenwerking tot de opties behoort. De weerzin blijkt groot, en dat heeft vooral te maken met één persoon: Thierry Baudet.

Minister Hoekstra (Financiën) en minister De Jonge (Zorg) – beiden CDA-partijleider in spe.
Minister Hoekstra (Financiën) en minister De Jonge (Zorg) – beiden CDA-partijleider in spe. Foto Bart Maat/ANP

„Never nooit niet”, zegt Marleen Michielsen-Goyvaerts, CDA-raadslid in Woensdrecht. De vraag was: ziet u een landelijke samenwerking met Thierry Baudets FVD zitten? In het provinciebestuur van haar eigen Noord-Brabant zitten de christendemocraten sinds kort in een bootje met Forum. NRC vroeg de afgelopen weken aan zo’n 160 CDA-politici uit de gemeente en provincie of ze dit landelijk ook een optie vinden.

„Never nooit niet.” Die reactie is niet ongewoon: uit de rondgang blijkt dit sentiment breed te worden gedeeld. Ook is gevraagd of de politici zelf, in de gemeente of provincie, wel samen zouden kunnen werken met FVD. Dat roept duidelijk minder weerzin op: ongeveer 60 procent vindt dat er onderhandeld zou kunnen worden met FVD, zij het met een hoop mitsen en maren. Maar landelijke coalitievorming is een brug te ver: daar is juist twee derde ronduit tegen.

Wat vooral opvalt, is het waaróm. De ene CDA’er struikelt over de ideeën van FVD. De ander over de onervarenheid van de jonge partij. Maar één reden springt er uit: Thierry Baudet zelf. „Die wekt afkeer”, zegt Michielsen-Goyvaerts. De tweet waarin hij NS-medewerkers aanzag voor Marokkanen die vrouwen lastigvielen en de aanvallen op rechters worden regelmatig genoemd. Maar veel CDA’ers vatten de uitspraken van Baudet ook persoonlijk op: de uithalen naar het ‘partijkartel’ zien ze als een aanval op hun eigen partij.

„Met Baudet als leider zie ik mijn CDA niet landelijk samenwerken met FVD”, zegt Henny van Dooren-van Beers, raadslid in Eersel, Noord-Brabant. Baudets recente uitspraak bij GeenStijl dat de „cultuurmarxistische linkse mainstream”, waaronder hij het CDA ook rekent, alleen maar uit is op „de vernietiging van Nederland” heeft haar verbijsterd. „Je kunt niet iemand schofferen en dan later zeggen dat je het niet zo bedoelt”, zegt Van Dooren-van Beers. „In mijn ogen kun je niet bouwen op Baudet.”

„Zoals Baudet zich opstelt, is het lastig samenwerken. Hij zei dat wij het land proberen kapot te maken”, stelt René Bolle, raadslid in Groningen. „Ook in je privéleven ga je niet zomaar samenwerken met mensen die in de media roepen dat jij niet goed bent”, zegt Jos Vos, raadslid in Heeze-Leende, Noord-Brabant. „Geroeptoeter past niet bij het CDA”, zegt Erik Verbogt, raadslid in Bergen op Zoom. „Ik vind één Wilders wel genoeg.”

PVV-trauma

Van de 158 benaderde bestuurders wilde driekwart meewerken aan de enquête. Zij vormen een goede afspiegeling van alle 1.800 provinciale en lokale politici. De steekproef, alhoewel relatief klein, helpt inzicht te krijgen in breder gedragen sentimenten binnen de partij.

Wat de rondgang ook leert: het trauma van 2010, toen het CDA samenwerkte met de PVV, zit nog steeds heel diep. Die episode verscheurde de christendemocraten. Veel CDA’ers hebben het gevoel „terug bij af” te zijn. „Dat wordt mij ook gevraagd op verjaardagsfeestjes of als ik met leden spreek”, stelt Nuri Kevek, raadslid in Heerhugowaard (Noord-Holland).

Voor sommige CDA’ers is Forum zelfs een tikkeltje erger dan de PVV. „Toen met de PVV ging het om mensen uitsluiten en in een hoek zetten”, zegt Klaas Kroezen, raadslid in Hoogeveen (Drenthe). „Nu gaat het ook om de rechtsstaat. Ook hun standpunt ten aanzien van Europa is niet goed. De EU heeft ervoor gezorgd dat we al 75 jaar in vrede leven en geen honger meer hebben. Het is nu ook een machtsblok tegenover China en VS. Kwalijk dat Baudet dat als historicus niet ziet.”

Europa lijkt een rode lijn. Er is overwegend (maar niet alleen maar) waardering voor de zuinige opstelling van CDA-minister Wopke Hoekstra (Financiën) richting Europa, maar de door FVD gedroomde ‘Nexit’ stuit CDA-bestuurders tegen de borst. „Het CDA laat Europa nooit vallen, want het einde van de EU betekent oorlog”, zegt Aike Maarsingh, raadslid in Stadskanaal (Groningen). Maarsingh staat best open voor samenwerking met de partij, zelfs landelijk, maar dan moet Forum „de kritiek op de EU loslaten”.

De samenwerking in Noord-Brabant maakt CDA’ers onrustig, zo blijkt ook uit het NRC-onderzoek. De angst dat de lokale samenwerking een opmaat is voor een landelijk politiek avontuur, zoals in 2010 met de PVV, is groot. Zo groot dat partijvoorzitter Rutger Ploum vorige week een open brief publiceerde. Tijdens de formatiebesprekingen in Noord-Brabant hield de partijvoorzitter zich opmerkelijk stil, wat tot speculaties leidde over de CDA-koers. Vorige week, na „veel vragen” te hebben ontvangen, probeerde Ploum alsnog klare wijn te schenken – en ook hij ziet Baudet als een obstakel. „Meerdere uitspraken van de politiek leider van FVD zijn in mijn ogen niet verenigbaar met de principes die wij als CDA hoog houden.”

Landelijk gaat over landelijk

Had het partijbestuur veel eerder een duidelijke positie in moeten nemen? Zo’n 60 procent van de ondervraagden vindt van niet. Het sleutelwoord hier is: subsidiariteit. „Besluitvorming moet op het laagst mogelijke niveau plaatsvinden”, zegt Erik van der Weide, raadslid in Ermelo (Gelderland). „Landelijk gaat over landelijk, lokale mensen weten goed wat er in hun omgeving speelt”, zegt Aagtje Elderman-Star, raadslid in Loppersum (Groningen). „Ik zou me onprettig voelen als het landelijk bestuur dictaten oplegt.”

Lees ook: Dit NRC-onderzoek uit 2019 onder 169 lokale VVD’ers

Die opvatting opent de weg naar samenwerking in de provincie en de gemeente. Zo’n 60 procent van de ondervraagde CDA’ers zou zelf kunnen samenwerken met FVD – al worden daar dan de nodige voorwaarden aan verbonden. Of je daartoe overgaat of niet „ligt aan de mensen”, zeggen heel veel CDA’ers. En ook bij Michielsen-Goyvaerts verandert „never nooit niet” in „afhankelijk van programma en personen” zodra het over haar eigen politieke habitat gaat. Lokale politiek, klinkt het, is wat anders dan nationale, en draait om praktische zaken. Een extra fietspad, een weg, een sportzaal, woningbouw. „Anders dan nationaal, zijn er lokaal doorgaans weinig meningsverschillen tussen partijen”, meent Wim Verdurmen, raadslid in het Zeeuwse Hulst. „Lokaal is qua coalitievorming ook meer mogelijk”, zegt de Schiedamse wethouder Patricia van Aaken. „Ons vorige college bestond uit D66, PvdA, SP, VVD en CDA.”

„Ik ben absoluut geen Baudet-aanhanger, maar ik heb begrepen dat de mensen in het Brabantse Forum heel anders zijn dan Baudet”, zegt Hans Vermeulen, raadslid in Mill en Sint Hubert (Noord-Brabant). „En je hebt in Brabant minder te maken met migratie en kwesties als wel of geen buitenlanders. Dan heb ik wel zoiets van: laten we niemand uitsluiten.”

„Je moet het niet bij voorbaat afschieten”, zegt ook Mieke Broeders-Habraken, raadslid in Loon op Zand (Noord-Brabant). „Ik ken die mensen in de provinciale CDA-afdeling en heb ze op de man af gevraagd: hoe zijn die FVD’ers?” Ze kreeg als antwoord: het zijn „normale mensen”.

Bovendien, vinden veel CDA’ers, er móet uiteindelijk worden bestuurd, ook als de verkiezingsuitslag niet bevalt. „Dat het CDA die verantwoordelijkheid pakt is goed, we hadden ook kunnen weglopen”, zegt Arjan Bakx, raadslid in Zoeterwoude (Zuid-Holland). „Veel mensen hebben op Forum gestemd, ik niet, maar we zijn een democratie.”

Volgens Brent Wijshijer, raadslid in Nieuwkoop (Zuid-Holland), is het niet uitsluiten van lokale samenwerken ook een kwestie van realiteitszin. „Middenpartijen worden steeds kleiner, het wordt moeilijker om tot breedgedragen coalities te komen. Dus op termijn ontkom je er niet aan, denk ik.” Het alternatief, besturen over links, vindt Wijshijer erger. „Baudet doet soms uitspraken waar ik totaal niet achter sta. Maar kijk je naar het programma – cultureel, economisch – dan denk ik dat het CDA beter af is met FVD dan met GroenLinks.”

„Wat Baudet zegt bij GeenStijl is niet handig”, zegt een Noord-Hollands gemeenteraadslid die alleen anoniem aan de enquête wil meedoen. „Als je verantwoordelijkheid wilt nemen, zul je toch je toon moeten matigen. Aan de andere kant: je wilt als CDA ook bepaalde dingen bereiken, bijvoorbeeld op het gebied van migratie of boeren. Dan kun je misschien beter met Forum in zee gaan dan met GroenLinks of SP.”

‘Die man hoort op een andere planeet.’

Dat lokale samenwerking niet wordt uitgesloten, betekent niet dat er veel animo voor is. De ondertoon in veel antwoorden: alleen als het écht niet anders kan. „Het lijkt me echt heel moeilijk, maar als er echt geen alternatieven zijn zoals in Noord-Brabant, moet het misschien”, zegt Wim Wassink, raadslid in Winterswijk (Gelderland). „Maar een voorwaarde is dan wel dat de lokale fractie duidelijke afstand neemt van uitspraken waarmee Baudet mensen heeft weggezet of tegen elkaar heeft opgezet.”

Maar voor veel andere CDA’ers is lokale samenwerking bij voorbaat net zo min bespreekbaar als landelijke. „Als we in de gemeente zouden samenwerken met Forum zou ik mijn lidmaatschap van het CDA opzeggen”, zegt Max Bakhuis, raadslid in Hardenberg (Overijssel). „De principes van het CDA passen totaal niet bij wat Forum uitdraagt en de taal die Baudet bezigt. Die man hoort op een andere planeet.”

Lees ook: Hoe de coalitie met CDA en FVD in Noord-Brabant uiteindelijk tot stand kwam

„Wij hebben geen Forum of andere populistische partij in de gemeente”, zegt raadslid Jan Schouws uit Heemskerk (Noord-Holland). „Maar als we die wel zouden hebben, zou ik voor samenwerking gaan liggen. Het is hetzelfde als bij de PVV: ze kijken een beetje naar wat het volk wil en maken daar dan beleid op. Ik zie geen standvastigheid, geen standpunten. En die heb je wel nodig om verantwoordelijkheid te kunnen nemen.”

„Als je de andere kant op kijkt, zie je het niet”, zegt Bert Enderink, raadslid in Waterland (Noord-Holland). „Er zullen best fatsoenlijke dingen zijn afgesproken in Noord-Brabant, maar om te besturen moet je het over een aantal grondbeginselen eens zijn. Als dat niet zo is, breekt je dat onherroepelijk op en is zo’n lokaal bestuursakkoord slechts plakband.”

De omstreden landelijke standpunten en de retoriek van Baudet, zeggen sommige CDA’ers, zijn ook onverenigbaar op lokaal niveau. Door samen te werken, ook in de gemeente, geef je een signaal aan de kiezer af, zeggen zij. „Europa, klimaat, de sociale paragraaf: ik kan weinig bedenken waarover wij het eens zijn met FVD”, zegt Werner van Katwijk, raadslid in de gemeente Utrechtse Heuvelrug. „Dit zal repercussies hebben voor het CDA landelijk – het straalt toch op de partij af. Mensen gaan dit onthouden bij de Tweede Kamerverkiezingen. We hebben niets geleerd van 2010.”

„Het beeld is nu dat we opschuiven naar rechts, waar het CDA juist niet naartoe moet”, zegt Dave Preijers, raadslid in Beuningen (Gelderland). „Van oudsher kon het CDA altijd een goede afweging maken, los van rechts of links. De linkse stroming was ooit wat dominanter en dat mag wat mij betreft wel terug.” Net als veel andere CDA’ers vindt Preijers dat er meer gedaan zou moeten worden voor minderjarige asielzoekers in Griekse opvangkampen. Het kabinet weigert die op te nemen.

„Als er dan wordt gezegd: er werken regionaal andere mensen dan in Den Haag en ‘Baudet is niet de partij’, dan vind ik dat je je daar niet achter kan verschuilen”, zegt Inge Maas, raadslid Heeze-Leende (Noord-Brabant). „Met de uitspraken van Baudet wil je niet worden geassocieerd.”

Met medewerking van Lamyae Aharouay, Karel Berkhout, Floor Boon, Bram Endedijk, Claudia Kammer, Eppo König, Mark Kranenburg, Martin Kuiper, Mark Middel, Thijs Niemantsverdiet, Barbara Rijlaarsdam, Kees Rottinghuis, Rik Rutten, Karel Smouter, Paul van der Steen, Guus Valk, Jos Verlaan, Philip de Witt Wijnen

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: CDA: sociaal-christelijk of rechts-conservatief?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.