D66 zoekt een nieuwe leider, maar de kandidaten vallen razendsnel af

D66-leider In juni opent de kandidaatstelling voor het partijleiderschap van D66. Op de valreep veranderde het speelveld: Ollongren doet niet mee en over Kaag gaat het gerucht dat ze een internationale functie ambieert.

Minister Sigrid Kaag werd lange tijd genoemd als kandidaat-lijsttrekker voor D66, maar nu wordt ze ook genoemd als directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie.
Minister Sigrid Kaag werd lange tijd genoemd als kandidaat-lijsttrekker voor D66, maar nu wordt ze ook genoemd als directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie. Foto Rob Engelaar/ANP

Wie wordt de nieuwe partijleider van D66? Maandenlang klonken als antwoord op die vraag steeds weer dezelfde namen: Sigrid Kaag, Rob Jetten en, in mindere mate, Kajsa Ollongren. Afgelopen donderdag, een paar dagen voor de kandidaatstelling voor het partijleiderschap wordt opengesteld, veranderde het speelveld in nog geen drie uur tijd en in twee televisieuitzendingen.

Ze wilden het allebei, een vrouw als premier. In de zomer van vorig jaar had Sigrid Kaag, minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, nog gezegd tegen het AD: „Ik wil ook zeggen dat het goed is dat er een vrouwelijke minister-president komt. Dat we ook dat glazen plafond eens een keer doorbreken: dat er nu eens een keer serieus gekeken wordt naar een vrouwelijke premier!” Een maand later had vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Kajsa Ollongren in dezelfde krant gezegd: „Het is toch gek dat wij in zo’n mooi, vrij land leven, een land waar je je talenten kunt ontplooien, waar je alles kunt worden, ook als meisje, maar dat we nog nooit een vrouwelijke minister-president hebben gehad?”

Deze donderdag waren het dezelfde twee vrouwen die de hoop op een eerste vrouwelijke D66-premier deden verdwijnen, of op zijn minst flink aan het wankelen brachten. In het televisieprogramma Dit is M zei Kajsa Ollongren, die sinds kort weer terug aan het werk is na vijf maanden ziekteverlof, dat ze de strijd om het lijsttrekkerschap niet aangaat. „Het lichaam kan op een gegeven moment ook zeggen: je kan het wel willen, maar het kan niet.” Het lijsttrekkerschap zou meer van haar vragen, zei Ollongren, dan verstandig zou zijn voor haar gezondheid. „Dat moet ik voor mijn gezin niet doen en dat betekent dat ik dus ook voor de partij moet zeggen: het is beter als jullie een van die andere geweldige kandidaten kiezen.”

Wereldhandelsorganisatie

Op dezelfde dag dat Ollongren die woorden uitsprak, bleek dat een van de belangrijkste kandidaten voor het lijsttrekkerschap, Sigrid Kaag, wordt getipt als directeur-generaal van de Wereldhandelsorganisatie. Volgens Nieuwsuur zou Kaag haar interesse hebben getoond en wordt er door haar internationale collega’s voor haar gelobbyd. De huidige chef, de Braziliaan Roberto Azevedo, maakte deze maand bekend vervroegd te vertrekken. Zijn positie komt eind augustus vrij. In Trade Secrets, een veelgelezen nieuwsbrief over wereldhandel van de Financial Times, werd Kaag donderdag genoemd in een lijst met kanshebbers om Azevedo op te volgen. Daarmee is haar kandidatuur nog lang geen uitgemaakte zaak. Maar niet iedereen in de partij gelooft dat Kaag daarmee ook echt uit de race om het D66-lijsttrekkerschap is gestapt. Dat ze glunderend van trots voor de camera van Nieuwsuur een reactie gaf op de geruchten – en die niet al te hard ontkende – kan ook een andere reden hebben: dat er internationaal aan haar getrokken wordt versterkt haar positie juist als de partij haar straks als premierskandidaat naar voren schuift.

Lees ook Speech Kaag is voorbode strijd bij D66

Het is niet voor het eerst dat Kaag getipt wordt voor een functie buiten Nederland. Door haar ervaringen in de internationale politiek, zo was ze als onder-secretaris-generaal van de Verenigde Naties verantwoordelijk voor de vernietiging van chemische wapens in Syrië, heeft ze internationaal aanzien. Toen ze net aantrad als minister, in 2017, werd vaak de vraag gesteld of de Nederlandse politiek wel bij haar zou passen. Was die niet te beperkt, te klein voor haar? In de partij klinkt die vraag allang niet meer. Kaag wordt gezien als de nieuwe hoop voor D66, een partij die er tien maanden voor de verkiezingen in de peilingen niet goed voor staat.

Zeven tot elf zetels

Onder leiding van Rob Jetten, die sinds oktober 2018 fractievoorzitter is, raakte de partij deze week een dieptepunt in de peilingen. In de meest recente peilingwijzer, een afgewogen gemiddelde van onderzoeken door I&O Research, Ipsos/EenVandaag en Kantar, staat de partij op zeven tot elf zetels. De huidige Tweede Kamerfractie bestaat uit negentien Kamerleden. Jetten heeft steeds gezegd pas in de zomer te beslissen of hij na de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 terug wil keren als partijleider. In de partijtop klinkt nu dat Jetten die beslissing nog voor het zomerreces wereldkundig maakt.

De partij is deze regeerperiode weinig zichtbaar geweest. Al sinds Jetten is aangetreden klinkt intern steeds weer hoe belangrijk het is om de partij kleur op de wangen te geven. Op alle thema’s die voor D66 zo belangrijk zijn: onderwijs, Europa, duurzaamheid, vindt er wel beweging plaats maar óf D66 weet dat niet te verzilveren óf wat er gebeurt gaat juist in tegen waar D66 voor staat.

Liever een vrouw

Dinsdag opent de kandidaatstelling voor het partijleiderschap, leden hebben tot twee september om te stemmen. In D66 klinkt de roep om een vrouwelijke leider intussen steeds luider en meer in het openbaar. Een groep van dertien vrouwelijke D66-politici publiceerde deze week een opiniestuk in het AD waarin ze schrijven dat ze een vrouwelijke partijleider willen „en de eerste vrouwelijke premier van ons land.”

Dat er naast Kajsa Ollongren en Sigrid Kaag meer vrouwelijke D66’ers zijn die interesse hebben in het partijleiderschap bleek al na het vertrek van Alexander Pechtold. Naast Rob Jetten en Paul van Meenen stelde toen ook Kamerlid Salima Belhaj zich verkiesbaar. In een interview met het Parool zei ze zomer vorig jaar: „Ik heb altijd de houding dat mensen hun vinger moeten opsteken als ze ergens geschikt voor zijn. Je moet niet angstig zijn. Je kunt wel eindeloos blijven praten over emancipatie, maar je moet het zelf doen.”

Correctie (29 mei 2020): In een eerdere versie van dit bericht stond dat de kandidaatstelling maandag opent, dit moest dinsdag zijn. De leden hebben tot twee september om te stemmen, in plaats van eind augustus. Hierboven is dit aangepast.