Verander ‘zoen’ eens in ‘ruzie’

Gedichten met Deckwitz Hoe lees je een gedicht? In deze serie helpt dichter en columnist Ellen Deckwitz je van je drempelvrees af. Les 6: een gedicht groeit als je erover praat.

Illustratie Jenna Arts

De afgelopen weken ontlook er van alles, van vlierbloesems tot knoppen vol pollen, maar wat het sterkst bloeide was de verveling, waardoor op een zeker moment een hele berg familieleden bij me aanklopte. Of ik hun kinderen op zondagmiddag niet even extra bijles Nederlands kon geven, over gedichten en zo, ik had vast niets beters te doen. En dus kwam ik vorig weekend per Zoom bijeen met een club achterneven en -nichten.

„Nou, fijn dat jullie geïnteresseerd zijn in poëzie”, zei ik, het daaropvolgende protest negerend. „Laten we om te beginnen ‘Geheim gedicht’ van Ingmar Heytze hardop voordragen.”

„We kunnen het toch gewoon lezen?” zei mijn achternichtje.

„Poëzie is ook geluid”, zei ik. „Er is zorg besteed aan het ritme, aan hoe de klanken op elkaar aansluiten, net zoals je de kleuren en materialen van een outfit op elkaar afstemt.”

Het achternichtje, dat de nieuwe Viktor en Rolf is, zat direct rechtop.

„Bovendien”, vervolgde ik, „ontgaat je veel minder als je een gedicht hardop leest. Ik ken literatuurwetenschappers die de poëzie die ze bestuderen met de hand overschrijven, om er zeker van te zijn dat ze niets over het hoofd zien.”

Na de gezamenlijke voordracht keken de welpen me angstig aan.

„Okay”, zei ik, „even een gedachtenexperimentje om warm te draaien. Wat gebeurt er als ik ‘zoen’ vervang door ‘ruzie’?”

Die zagen ze niet aankomen.

„Dan gaat het over een ruzie die is begraven…” begon het jongste achterneefje aarzelend, „en dat moet dan een heel erge ruzie zijn geweest, want er staat dat hij dertien maanden tussen hen in lag.”

„Dertien is een ongeluksgetal”, zei het achternichtje.

„Soms begraaf je iets om het weer goed te maken”, zei haar broer, „zoals een hakbijl.”

Zo kletsten en interpreteerden we verder. Door een van de kernbegrippen te wijzigen kreeg je opeens een heel andere tekst. Alles verschiet van kleur als je één element vervangt.

Na een tijdje analyseren vroeg ik hen wat er gebeurt wanneer je ‘ruzie’ weer terug zou veranderen in ‘zoen’. De oudste riep meteen dat het gedicht dan om vreemdgaan draait en dat de ik-figuur, door die kus onder de grond te stoppen, daar eindelijk mee ophoudt. Mijn achternichtje vond het mooi dat de dichter de kus eerst op een bergje watten in een doosje drukte, omdat sieraden ook zo zorgvuldig worden verpakt. Een zoen is dus kostbaar, vond ze, een kleinood, iets dat makkelijk beschadigd kan raken en dus zorgvuldig moet worden opgeborgen.

Inmiddels waren we al een tijdje bezig, en de ouders kwamen een voor een kijken of alles wel goed ging.

„Het is leuk joh”, zei het achternichtje, „we hebben het over vreemdgaan!” Toen haar moeder daarvan hersteld was, kwam de discussie pas echt op gang. De ouders lazen mee en mijn neef zei tegen zijn zoons dat hij ook wel eens een kus heeft moeten begraven. Omdat je soms een zoen met iemand anders nodig hebt om te weten bij wie je écht wilt zijn. Mijn nicht zei tegen haar oudste dat ze het mooi vond dat het graf in het gedicht twee monden diep is. Waarop hij verheugd reageerde met dat dat heel logisch is, omdat je bij een zoen de mond van een ander ingaat (de overige jeugd kokhalzen). En zo spraken ze verder, over relaties, over vertrouwen, over het weer goed maken. Over boeken die ze mooi vonden, songteksten en, jawel, poëzie.

Mijn lievelingsverzen doen meer dan interessante klanken of prikkelende beelden tevoorschijn toveren: ze zorgen dat je samen verder gaat kijken. Je verbazen over het feit dat je bestaat, en hoe spannend en soms ook frustrerend, om daar de handleiding dagelijks opnieuw voor uit te moeten vinden. Juist daarom is het belangrijk om met anderen te praten over poëzie, omdat de dichtkunst één grote catalogus is van al die miljarden rare gevoelens en gebeurtenissen die je dagelijks overspoelen. Poëzie biedt de mogelijkheid om daarover van gedachten te wisselen. Hoe je bijvoorbeeld een ruzie oplost. Of hoe je van een kus af kan komen, zonder de ander te verliezen.