Rotterdam moet voorzichtiger zijn met camera’s na omstreden coronacontroles

Privacy De inzet van camera-auto’s tegen samenscholingen in Rotterdam leidde tot kritische vragen. Het college moet de privacyrisico’s voortaan vooraf onderzoeken en de raad beter informeren.

De twee camera-auto’s die in Rotterdam tegen corona zijn ingezet om te controleren of er sprake is van bijvoorbeeld groepsvorming. Foto Gemeente Rotterdam
De twee camera-auto’s die in Rotterdam tegen corona zijn ingezet om te controleren of er sprake is van bijvoorbeeld groepsvorming. Foto Gemeente Rotterdam

De gemeente Rotterdam moet voorzichtiger omgaan met cameratoezicht na de omstreden coronacontroles met camera-auto’s. Dat is de uitkomst van moties die de gemeenteraad donderdag heeft aangenomen na een kritisch debat.

Zo moet het college de gemeenteraad informeren over inzet van camera’s die volgens de Autoriteit Persoonsgegevens een hoog privacyrisico hebben. Vóóraf moeten de privacyrisico’s onderzocht worden, wat bij de inzet van de camera-auto’s niet is gebeurd. Verder moet het college lokale regels opstellen voor cameratoezicht dat onder de Gemeentewet valt.

De camera-auto’s zelf worden 1 juni van de weg gehaald, heeft het college deze week al besloten. Niet onder politieke druk volgens burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA), maar omdat samenkomsten buiten dan weer zijn toegestaan en de nieuwe noodverordening soepeler wordt. De gemeente heeft ook toegezegd geen camera-auto aan te schaffen. Als het coronavirus weer zou oplaaien, hoopt het college wel weer zo’n huurauto in te kunnen zetten.

Eurovisie Songfestival

Zonder de raad te informeren, zetten de gemeente en politie vanaf 10 april twee camera-auto’s in om samenscholingen te controleren. De huur van de auto’s, aanvankelijk bedoeld voor ‘crowd control’ tijdens het afgelaste Eurovisie Songfestival, voor twee maanden is 68.750 euro.

Lees ook: Camera-auto’s tegen corona van weg gehaald vanwege privacykritiek

Toen de Autoriteit Persoonsgegevens kritische vragen stelde over privacyrisico’s, werden de auto’s in stilte tijdelijk stopgezet, schreef NRC eerder. Pas toen de burgemeester, politiechef en hoofdofficier van justitie achteraf wettelijke regels vaststelden voor het gebruik, werden de auto’s als ‘pilot’ weer ingezet.

De inzet van de camera-auto’s viel binnen de coalitie met name verkeerd bij partijen D66, GroenLinks en ChristenUnie-SGP, die samen met oppositiepartij Denk de moties indienden. Ook omdat wethouder Bert Wijbenga (Handhaving, VVD) het nieuws niet via de gemeenteraad, maar via De Telegraaf en talkshow Op1 naar buiten bracht.

Beter informeren

Het college heeft schriftelijk al toegegeven dat de raad wel geïnformeerd had moeten worden over de kritische vragen van de Autoriteit Persoonsgegevens en het tijdelijk stilzetten van de wagens. Ook wordt inmiddels een onderzoek naar de privacyrisico’s van de camera-auto’s uitgevoerd, maar dat is nog niet afgerond of bekendgemaakt. Hoeveel aanhoudingen of bekeuringen de camera-auto’s hebben opgeleverd, is ook nog niet bekend; een toegezegde evaluatie is nog niet af, volgens het college.

Twitter avatar e_konig Eppo König Coronacontrole met camera-auto in het Vroesenpark (dat park zonder Euromast). #Rotterdamspicknicken https://t.co/7GpCRriM3C

Volgens juristen was het niet nodig vooraf een privacy-onderzoek uit te voeren, verdedigde burgemeester Aboutaleb zich donderdag tijdens een digitale commissievergadering. Hij ziet de mobiele camera-auto’s slechts als een nieuwe „technologische vormgeving” van bestaand cameratoezicht.

Meerdere fracties vroegen zich af of de inzet van camera-auto’s wel proportioneel is, bijvoorbeeld om een picknick in het park te filmen. Formeel worden de auto’s ingezet onder artikel 3 van de Politiewet, voor „uitzonderlijke situaties van geweld of ernstige inbreuk op de rechtsorde”, zoals het college het omschrijft.

Randen van de wet

Rotterdam zoekt altijd „de randen” op van de wetten rond technologie, zei burgemeester Aboutaleb daarover. Drones worden in de haven ingezet tegen ondermijning, en recent in Hoek van Holland om boven het strand te surveilleren tijdens de noodverordening. Wethouder Wijbenga benadrukte dat de corona-pandemie een echte crisis is.

Lees het opinie-artikel Camerawagens zijn een paardenmiddel tegen corona

Het debat over de camera-auto’s leidde tot frictie tussen coalitiepartners D66, fel tegenstander, en voorstander VVD. In het coalitieakkoord is afgesproken vast én mobiel cameratoezicht uit te breiden, merkte Aboutaleb op. Hij adviseerde D66 dan maar voor minder budget voor cameratoezicht te stemmen.

„Die veiligheidsparagraaf in het coalitieakkoord is geschreven door de VVD”, reageerde VVD-fractievoorzitter Vincent Karremans. Minder budget voor camera’s is voor de VVD onbespreekbaar, zei hij. „Daar mag D66 over piepen.” Coalitiepartij ChristenUnie-SGP zei vervolgens dat de veiligheidsparagraaf door meerdere partijen is opgesteld en ondertekend.