De haat-liefdeverhouding van Trump en Twitter

Trump Omdat Twitter een factcheck plaatste bij een tweet van Donald Trump staan het sociale platform en de president nu lijnrecht tegenover elkaar. Ze kunnen echter ook niet zonder elkaar.

De Amerikaanse president Trump en Twitter kunnen niet met, maar ook niet zonder elkaar.
De Amerikaanse president Trump en Twitter kunnen niet met, maar ook niet zonder elkaar. Foto Jonathan Ernst/Reuters

Amerikaanse sociale netwerken doen sinds het presidentschap van Donald Trump erg hun best neutraal te blijven in een politiek gepolariseerd klimaat, maar de sluimerende ruzie met president Trump is nu toch – door een factcheck van Twitter – tot uitbarsting gekomen.

De Amerikaanse president tekende donderdag een decreet waarin hij zijn ministers opdracht geeft ,,nieuwe regelgeving” op te stellen voor sociale media die ,,aan censuur doen”. Dat was twee dagen nadat Twitter enkele tweets Trump had voorzien van een soort disclaimer: ‘Lees hier de feiten’. Het ging om berichten waarin de president, bepaald niet voor het eerst, beweert dat stemmen-per-post per definitie leidt tot stembusfraude.

Trump vat die ingreep op als ,,politiek activisme”, zo zei hij na het uitvaardigen van zijn decreet. In de Verenigde Staten zijn sociale media tot dusver bij wet beschermd tegen aanklachten wegens smaad en andere claims doordat ze juridisch als platform worden gezien en niet als uitgever, zoals krantenbedrijven. Daardoor zijn ze niet aansprakelijk voor de inhoud van berichten die via hun kanalen worden verspreid. Wel sluiten de grote platforms als Twitter en Facebook soms accounts omwille van hun inhoud en verwijderen ze berichten die niet stroken met hun huisregels.

,,Sluiten van accounts, censureren van inhoud”, zei Trump, zijn ,,redactionele besluiten”. Hij zei dat ,,sociale media die aan censuur doen, niet langer de bescherming van hun wettelijk schild zullen genieten”. Minister van Justitie William Barr krijgt van hem de opdracht met individuele staten samen te gaan werken tegen wat hij noemt de ,,misleidende bedrijfspraktijken” van sociale mediabedrijven, die volgens hem ,,een monopolie” vormen. Trump zei op vragen van journalisten dat hij zijn Twitter-account van meer dan 80 miljoen volgers ,,in een oogwenk” zou opgeven ,,als er een eerlijke pers in dit land bestond”.

Linkse voorkeur

Trump is niet de enige Republikeinse politicus die van mening is dat de grote Tech-bedrijven een linkse voorkeur hebben. Twee leden van het Huis van Afgevaardigden maakten woensdag bekend dat zij werken aan wetgeving, omdat zij menen dat Twitter ,,de president op de korrel neemt om politieke redenen”. Als de techbedrijven hun wettelijke bescherming verliezen, kunnen ze een stortvloed aan rechtszaken tegemoet zien.

The New York Times citeerde donderdag een jurist van de burgerrechtenorganisatie ACLU, die erop wees dat Trump zelf profiteert van de wettelijke bescherming voor Twitter. Als de sociale mediaplatforms aansprakelijk zouden kunnen worden gehouden voor de berichten die ze doorgeven, ,,dan zouden ze echt het juridische risico niet willen lopen om Trumps leugens, smaad en dreigementen door te geven.”

Vrijdag voorzag Twitter een tweet van de president opnieuw van een waarschuwing. De tweet over de protesten in Minneapolis overtreedt volgens het bedrijf de huisregels over het verheerlijken van geweld. De president sloot het bericht af met „when the looting starts, the shooting starts”, waarmee hij suggereert dat plunderaars neergeschoten kunnen worden. De tweet is niet verwijderd, maar afgeschermd: wie op de waarschuwing klikt kan het bericht alsnog lezen.


Dat Twitter dinsdag twee berichten van de president voorzag van een disclaimer valt historisch te noemen: het sociale netwerk is altijd terughoudend geweest met het factchecken van gebruikers. Het ging om berichten waarin Trump, bepaald niet voor het eerst, beweert dat stemmen-per-post per definitie leidt tot stembusfraude. Hij suggereert dat besluiten van verschillende staten om de verkiezingen per post te laten gaan zolang de coronaepidemie nog niet onder controle is, „illegaal” zijn.

Twitter voorzag de tweets van Trump (meer dan 80 miljoen volgers) van een link naar ‘Lees de feiten’. Wie op de link klikte kon lezen dat volgens verschillende onafhankelijke factcheckers de beweringen van Trump ongefundeerd zijn: er is geen bewijs van een verband tussen briefstemmen en kiesfraude.

In tweets en mails aan zijn aanhangers verspreidt Trump voortdurend beweringen over stembusfraude. Hij schrijft zonder nadere argumenten dat de Democraten de presidentsverkiezingen van 3 november 2020 zullen „stelen” en dat de verkiezingen nu al „doorgestoken kaart” zijn. Trump reageerde dan ook furieus op de factcheck van Twitter en dreigde woensdag sociale media „sterk te reguleren of te sluiten”.

Kwestie van tijd

Het leek een kwestie van tijd voordat het tussen Trump en Twitter tot een uitbarsting zou komen. De president en het sociale netwerk hebben een verhouding die ook in veel Hollywoodkomedies tot vuurwerk leidt: ze kunnen niet met, maar ook niet zonder elkaar.

Trump kan niet zonder Twitter omdat het sociale netwerk, zoals hij zelf vaak heeft gezegd, hem in staat stelt zonder tussenkomst van journalisten zijn kiezers te bereiken. Dat Twitter zijn boodschappen – Trump tweet en retweet soms meer dan honderd keer per dag – van disclaimers voorziet, brengt ruis op die directe lijn met zijn kiezers. Bovendien draait Trumps campagnestrategie voor een groot deel op het aanvallen van opponenten met ongefundeerde verdachtmakingen. Als sociale netwerken als Twitter met factchecks gaan optreden tegen liegende politici, kan dat Trumps herverkiezing in 2020 in gevaar brengen. Vandaar, zeggen commentatoren in de VS, voert hij de druk op Twitter flink op. „Hij probeert deze bedrijven te intimideren zodat hij de platforms volledig kan benutten in aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2020” , aldus de Amerikaanse journalist Judd Legum.

Twitter is op zijn beurt afhankelijk van Trump omdat het belang heeft bij een president in het Witte Huis die sociale media ongereguleerd hun gang laat gaan. Niemand gelooft dat Trump Twitter kan opdoeken, ook al dreigde hij daar woensdag wel mee. Twitter wordt in het First Amendment op de Amerikaanse grondwet beschermd tegen overheidscensuur. Maar dat hij zich hard maakt voor strenge regulering is een bedreiging die Twitter en andere sociale netwerken – nu ook veel Democraten dat standpunt hebben – er waarschijnlijk liever niet bij hebben.

Tegelijk bezorgt Trump het sociale netwerk hoofdbrekens omdat het onder druk staat om het probleem van desinformatie op het platform aan te pakken. Het zal weinig mensen zijn ontgaan dat de president een grootverspreider is van desinformatie op het platform.

Opvallend genoeg leidde de coronacrisis tot de gewraakte factcheck, zo bleek woensdag uit opmerkingen van een woordvoerder van Twitter. Het netwerk plaatste de afgelopen weken factchecks bij onjuiste en gevaarlijke claims over Covid-19, zoals tweets die een verband leggen tussen de pandemie en de uitrol van het 5G-telecomnetwerk. Door positieve ervaringen met coronafactchecks besloot het platform te experimenteren met disclaimers bij andere onjuiste informatie, waaronder misinformatie over stemmen en verkiezingen. Critici van Trump én critici van het meestal terughoudende beleid van Amerikaanse techbedrijven juichten dan ook toen Twitter dinsdag de factcheck plaatste.

Joe Scarborough

Toch krijgt het bedrijf nu kritiek uit dezelfde hoek omdat het de factchecks niet uitbreidt naar een andere verdachtmaking die Trump deze week deed zonder bewijs, namelijk dat tv-presentator Joe Scarborough in 2001 een vrouw zou hebben vermoord. De vrouw was zijn medewerker toen Scarborough nog een Republikeins afgevaardigde was. Het feit dat hij in Washington aan het werk was op de dag dat de vrouw in Florida stierf (aan een hartaanval), heeft Trump niet gehinderd presentator ‘Morning Joe’ verdacht te maken.

Dinsdag stuurde de weduwnaar van de vrouw in kwestie een brief aan de topman van Twitter met het verzoek de tweets over zijn vrouw te verwijderen. „De president van de Verenigde Staten neemt iets dat niet van hem is – de herinnering aan mijn overleden vrouw – en verdraait het omdat hij denkt er politieke munt uit te kunnen slaan.”

Volgens Twitter zijn de tweets over de dode vrouw geen overtreding van de huisregels. Topman Jack Dorsey suggereert in een antwoord wel dat zijn bedrijf werkt aan een aanpassing van de regels om dit soort tweets te kunnen verbieden.

Update (28/05): Dit artikel is aangevuld nadat Trump donderdagavond laat het decreet tekende.

Update (29/05): Dit artikel is aangepast nadat Twitter vrijdagochtend een andere tweet van Trump van een waarschuwing voorzag.