Opinie

Creatief zijn met plankzaken, het kan op veel meer manieren

Een veroordeling is niet per se de beste afloop. Bij een grote achterstand zijn alternatieven ook interessant. Advocaat Antonietta Pinkster in de Togacolumn.
Zittingszaal van de rechtbank Den Haag
Zittingszaal van de rechtbank Den Haag ANP PHIL NIJHUIS

Betekent de groeiende stapel ‘plankzaken’ in het strafrecht ook dat veel ‘zware jongens’ straks vrijuit zullen gaan? Dat zal waarschijnlijk meevallen. Er gaan maar weinig verdachten wegens tijdverloop vrijuit in een strafzaak, ook als de redelijke termijn is overschreden.
De rechtspraak heeft ook al heel wat redenen toegelaten om zaken langer dan twee jaar te laten wachten, voorheen de maximale termijn. Als echt door de Covid-19 pandemie een zaak nog langer op de plank ligt, dan zal de rechtspraak ook daar wel een mouw aan weten te passen. Zo uitvoerig is het rechterlijk onderzoek ook nu niet altijd, bijvoorbeeld bij bekennende verdachten. Er bestaat al snelrecht en supersnelrecht waarbij het duidelijk niet de bedoeling is om getuigen te horen. Die zaken raken de plank niet eens.

Makkelijk

Het is mij niet duidelijk waarom het OM in Oost-Nederland de advocatuur nodig heeft, zoals Simmelink in zijn column beschrijft, om zaken voor strafbeschikkingen aan te melden. Het OM kan dat heel goed zelf beoordelen. En lijkt dat nu ook te gaan doen.
Het valt wel op dat het OM, en iets breder Justitie, heel makkelijk de weg naar de advocatuur weet te vinden als zij wat nodig heeft. Andersom lukt dat een stuk minder. De zittende magistratuur is soms geneigd daar in mee te gaan. Hoe is het anders mogelijk dat een penitentiaire inrichting mag uitmaken dat een verdachte maar 45 minuten mag video-bellen om zijn eigen zaak bij te wonen, terwijl aanwezig zijn juist zo belangrijk is? Vreemd dat de rechter daarmee instemt.
Hoe is het mogelijk dat op veel politiebureaus nog altijd geen behoorlijke Corona-bestendige ruimten zijn ingericht waar advocaten hun cliënt kunnen ontmoeten? Waarom kan een advocaat nog altijd niet een gedetineerde cliënt in een gevangenis of huis van bewaring vrij en Corona-proof bezoeken?
De Orde van Advocaten signaleert het, maar zou ook wel wat meer kunnen doen. Kennelijk wordt de orde door Openbaar Ministerie en Rechtspraak niet als gesprekspartner gezien en alleen achteraf geïnformeerd.

Werkproces

Het zal te maken hebben met de neiging van Justitie om het strafproces vooral als een werkproces te zien. Een keten van aangifte tot veroordeling waarin men partners heeft zoals de rechter, de reclassering, de raad voor de kinderbescherming. De verdediging wordt daarbij zelden of nooit genoemd. De verdachte wordt als het ware ‘geprocesseerd’ (verwerkt). Dan wordt makkelijk uit het oog verloren dat juist het eerlijke proces, inclusief waarborgen voor verdachten, met plaats voor het slachtoffer, het maatschappelijk goed is waaraan men werkt.
De strafrechtpleging wordt ook al jaren niet naar behoren gefinancierd. Dat is een politieke keuze. Die maakt nu het opstarten na de Corona-lockdown extra moeilijk. Men wil het strafrecht nu moderniseren met maatregelen die de rechter uitsluiten. Adequate financiering ware beter, om een eerlijk proces binnen een voor alle betrokkenen redelijke termijn te realiseren.

Andere bril

Er kan méér dan alleen de rechter buiten spel zetten. Laat het OM plank-zaken sorteren. Zijn het allemaal zaken die het OM aan de rechter wil voorleggen? Dat gebeurt immers niet altijd.

Een behoorlijk aantal zaken werd ook vóór Corona afgedaan door het OM die daartoe de rechtbank in het geheel niet nodig heeft en soms zelfs de verdachte niet eens. Boetes, sepots, strafbeschikkingen tot een bepaalde grens, kunnen gewoon vanachter de computer en dus uit huis worden opgelegd. In 2018 betrof dat bijna de helft van de bij het OM binnengekomen zaken. Voorzichtigheid is hier overigens geboden, leert de ervaring.
Laten we eens door een andere bril naar de plank-zaken kijken. Geef first offenders in zaken waarin op het eerste gezicht onvoldoende bewijs is het voordeel van de twijfel, in plaats van een strafbeschikking. Seponeer, of seponeer voorwaardelijk met een proeftijd. Ook de lichte zaken waar OM Oost-Nederland aan denkt.
Waarom zou een veroordeling altijd de beste oplossing zijn, inclusief strafblad en problemen met de VOG (bewijs van goed gedrag)? Zo’n verdachte kan ook de festivalganger zijn die net één pilletje teveel bij zich had (toen dat nog gedoogd werd). De terminaal zieke buurman die uit z’n dak ging van de overlast uit de door vastgoedboeren uitgebate studentenappartementen boven hem. Of een jongere die baldadig is geweest. Het mag allemaal niet, maar wat is het makkelijk van oppassend burger in een verdachte te veranderen.

Adviesbijstand

Zorg bij het opleggen van een strafbeschikking voor adviesbijstand door een advocaat, bijvoorbeeld op dezelfde manier waarop voor slachtoffers bijstand door Slachtofferhulp is geregeld. Dat scheelt hoogstwaarschijnlijk in het aantal malen dat verdachten verzet aantekenen en er een zitting nodig is.
Pas de Beleidsregels voor de Verklaring omtrent het Gedrag aan zodat een verdachte die geen zitting heeft gehad makkelijker een VOG krijgt, als dat de enige feiten op het strafblad zijn.
Gebruik vaker herstelrecht. Eén heel goede manier is er al. Mediation in Strafzaken (MiS). Onderzoek in welke plankzaken mediation tussen aangever en verdachte voldoende compensatie en vertrouwen kan bieden om de zaak zonder de rechter af te doen. Zoek uit of deze vorm bij álle jeugdzaken kan worden aangeboden. Zaken waarin partijen tijdens mediation onderling afspraken maken die voldoende genoegdoening bieden, zouden (voorwaardelijk) geseponeerd kunnen worden.

Herstelconferenties

Pas de Beleidsregels VOG ook hier aan – maak het mogelijk om verdachten die zulke afspraken met hun slachtoffer kunnen maken eerder aan een VOG te helpen. Kijk ook naar de mogelijkheid van herstelconferenties bij jeugdigen. Wijs bij het seponeren zonder mediation op de mogelijkheid van slachtoffer-dadergesprekken in zaken waarin zich een slachtoffer gemeld heeft.
Zorg voor minder aanwas van plank-zaken door in de politiefase mediation in strafzaken mogelijk te maken. Bied de politie de mogelijkheid tot herstelrechtelijke aanpak van een aangifte. Met al deze mogelijkheden wordt dus géén beroep op zittingsruimte bij de rechtspraak gedaan.
En dan nog dit: geef de rechterlijke macht een eigen begroting. Doe daar een Corona-schepje bovenop. Zet alle rechter-plaatsvervangers in. Zie de rechtspraak maar even als een bedrijf dat het waard is met miljardensteun overeind te houden.

De Togacolumn wordt geschreven door een officier, advocaat en een rechter. Dit is een gastbijdrage van Antonietta Pinkster, advocaat en mediator in strafzaken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.