Kunnen Amerikanen in november naar de stembus?

Verenigde Staten Van de Amerikaanse presidentscampagnes is weinig meer over door corona. Wat als het virus in november nog niet is uitgewoed?

Joe Biden op tv over de coronacrisis.
Joe Biden op tv over de coronacrisis. Foto Foto Mario Tama, Brian Blanco/Getty Images

Mei in een Amerikaans verkiezingsjaar – normaal gesproken zouden er elke dag grote bijeenkomsten zijn, aanhangers van de kandidaten zouden de deuren platlopen. De partijen zouden zich opmaken voor hun conventies, waar ze hun presidentskandidaat formeel zouden aanwijzen. En nu: niets van dat alles. Waar zijn de Amerikaanse verkiezingen gebleven? En, belangrijker: wat als voor en op 3 november het virus nog niet is uitgewoed? Democraten peinzen hardop over de mogelijkheid dat Trump de crisis zal misbruiken. „Let maar op”, zei de Democratische presidentskandidaat Joe Biden. „Ik denk dat hij de verkiezingen gaat uitstellen met een of andere smoes.”

De campagne

Vier jaar geleden, eind mei 2016, was Republikein Donald Trump in San Diego, waar niet alleen duizenden aanhangers in het congrescentrum kwamen, maar ook zo’n duizend demonstranten buiten stonden om te protesteren tegen Trumps grensmuur. Een week later zouden de voorverkiezingen in Californië zijn.

Het is nu meer dan twee maanden geleden dat een van de kandidaten voor een zaal met uitzinnige aanhangers stond, en het lijkt er niet op dat dit nog gaat gebeuren voor de zomervakantie. De Democraat Joe Biden zit al maanden in zijn huis. Van daaruit stuurt hij videoboodschappen de wereld in, soms laat hij zich per directe verbinding interviewen. Dat leidde vorige week tot een pijnlijke situatie, toen hij aan het eind van een interview met een zwarte radiopresentator zei: „Luister man, als je je nog moet afvragen of je voor mij of voor Trump bent, dan ben je niet zwart.” Hij bood een dag later excuses aan.

Voor ‘flatermachine’ Biden, zo schreef een commentator, is het gedwongen thuisblijven misschien wel een zegen. Voor presidentskandidaat Trump is het beslist een nadeel. Zijn goed bezochte bijeenkomsten waren de hoeksteen van zijn campagne. Hij probeert nu van presidentiële bezoeken – niet toevallig aan staten waar het erom zal gaan spannen in november – surrogaat-rally’s te maken.

De conventies

In juli zouden de Republikeinen en de Democraten hun conventies houden. In een drie dagen durende ballonnenzee met tienduizenden bezoekers zouden de kandidaten worden opgepept voor de laatste maanden van lijf-aan-lijfgevechten. De conventies zijn intussen verplaatst naar augustus, maar de gouverneur van North Carolina, waar de Republikeinse conventie plaatsvindt, heeft een voorbehoud gemaakt vanwege de Covid-19-epidemie. „Afgelopen zaterdag hadden we het hoogste aantal bevestigde besmettingen”, zo schreven de staatsautoriteiten aan de voorzitter van de Republikeinse Nationale Conventie. Ze eisen van de organisatie van tevoren een plan voor een veilige samenkomst. President Trump heeft al gedreigd de conventie – „met alle banen en economische kansen erbij” – te verplaatsen naar een andere staat als North Carolina niet direct garandeert dat de volle 50.000 mensen in het congrescentrum in Charlotte mogen komen. De gouverneurs van Georgia en Florida boden daarop aan de conventie te organiseren.

De Democraten aarzelen nog altijd over de conventie die ze in Milwaukee, Wisconsin hadden gepland. Tv-zender CNN heeft de ruimte van waaruit ze ter plekke zouden uitzenden al afgezegd.

Het stemmen

Dinsdag nam Twitter een pijnlijk besluit. Bij twee tweets van @realDonaldTrump plaatste het social-mediabedrijf een link naar ‘Lees de feiten’. Als je daarop klikt, kom je in een document onder de kop ‘Trump doet onbewezen beweringen over hoe stemmen-per-post tot stembusfraude leidt’.

Alleen stemmen in een stembureau is betrouwbaar, zegt Trump. Stemmen per post – bij wet toegestaan en in vijf staten de enige manier waarop wordt gestemd – is volgens de president „gevaarlijk” en „illegaal”. Hij vond het niet lastig om uit te leggen waarom hijzelf wel per post had gestemd bij de voorverkiezingen in Florida eerder dit jaar. „Als je president van de VS bent en je moet stemmen in Florida, maar je kunt daar niet zijn, dan moet je een stem per post kunnen uitbrengen.”

Donald Trump spreekt zijn aanhangers toe op een rally.Foto Mario Tama, Brian Blanco/Getty Images

Tot in het Supreme Court hebben Republikeinse partijorganisaties van verschillende staten geprocedeerd om dergelijke wetgeving te verhinderen. Ze hebben veel voorbeelden verzameld die de penibele kanten van poststemmen goed illustreren: stembiljetten die de postbode in de hal van een appartementengebouw heeft gekwakt. En het zijn niet alleen Trumpianen die zich zorgen maken over het overhevelen van het stemrecht naar de niet altijd even betrouwbare posterijen.

Maar in Florida hebben de autoriteiten een door de Republikeinse gouverneur verordonneerd onderzoek van zeventien maanden afgesloten met een rapport: niks aan de hand. Het is maar één voorbeeld van de juridisering van de verkiezingen. De epidemie is voor beide partijen reden om maatregelen voor de verkiezingen te nemen en dan telkens voor de andere partij om ertegen te procederen.

De datum

Hardnekkig gefluister: gaan de verkiezingen wel door op 3 november? Logica dicteert dat Trump de verkiezingen zal laten doorgaan zoals gepland. De president heeft vanaf het begin van de uitbraak steeds gezegd dat het land weer open moet. Hij eist zoals we zagen ook ‘zijn’ conventie op. Maar als Trump een voordeel ziet in het uitstellen van de verkiezingen, zal hij het niet laten. De vraag is alleen: welk voordeel? De verkiezingsdatum is vastgesteld door het Congres, de president kan hem niet eigenhandig verschuiven. Zijn termijn loopt af op 20 januari om twaalf uur ’s middags, aldus het Twintigste Amendement op de grondwet.

Maar als er geen verkiezingen zijn gehouden? Dan mag het Congres uitspreken wie zolang optreedt als president. Dat lijkt een recept voor ellende in een verdeeld Congres dat het nog niet eens kan worden over coronamaatregelen .

Dit artikel is aangepast. In een eerdere versie stond dat Charlotte hoofdstad van North Carolina is. Dat is Raleigh.