Foto: Froukje Wilming Photography

Interview

Musici die wel willen spelen voor dertig man: ‘Het is dit, of niks’

Klassieke muziek Een concert spelen voor een publiek van maar dertig man? En dan ook nog luchten, ontsmetten, en dat alles op anderhalve meter? Deze vier klassieke musici zien er ondanks alle bezwaren wél brood in.

Close-Up ‘Wel klaar met die filmpjes’

Laura Oomens, violiste

‘Half april besefte ik: dit gaat nog lang duren. Gelukkig had ik naast mijn halve orkestbaan in het Nederlands Kamerorkest vorig jaar de stichting Close-Up Classics opgericht, omdat ik programma’s maken en kamermuziek spelen ook leuk vind. Alleen ‘Close-Up’ concerten worden nu op anderhalve meter.

„Economisch slaat het nergens op, twintig kaarten verkopen voor één concert. Maar toen ik met Pasen in mijn eigen buurt bij de vijver Bachs Chaconne speelde, zag ik hoezeer dat mensen raakte. We zijn allemaal wel klaar met die filmpjes, muziek is gemaakt om live te beleven. Er wordt gehunkerd naar concerten, door publiek én musici.

„We organiseren maandag drie concertjes op één dag. Samen zijn dat zestig kaartjes. Gelukkig vonden we een fonds en bood Vereniging Hendrick de Keyser ons een schitterende locatie gratis aan, maar dan nog moet elke plek dertig euro kosten, voor een uur muziek. Dat verhoogt de drempel, maar ik wil de musici eerlijk kunnen betalen. En ik denk ook dat de actuele schaarste van concerten het bedrag wel rechtvaardigt.

„In juni gaan we nog twee concertreeksjes organiseren. Voor na 1 juli zoek ik een goede buitenlocatie, want mits je 1,5 meter afstand bewaart, is het aantal luisteraars dan niet aan een maximum gebonden. Maar we moeten vooral flexibel zijn, per dag de situatie inschatten. Zalen zijn ook terughoudend, bang voor boetes en traceerbare besmetting. Ze moeten kunnen aantonen dat elk risico is uitgebannen. Luchten, ontsmetten – het is een heel protocol.

„Het Bartolottihuis waar we maandag optreden is een knus monument. Ondanks de 1,5 meter voelt het eerder exclusief en intiem dan afstandelijk. Natuurlijk is het anders om je medeluisteraar op afstand te hebben, al mogen stellen wel naast elkaar. Maar het is dit, of niks. En ik denk toch dat veel mensen vooral denken: oh ja, echte muziek, de hars zien stuiven en de snaren voelen trillen. Wat heerlijk.”

Strijktrio met Laura Oomens (viool), Mikhail Zemtsov (altviool), Marcus van den Munckhof (cello). Werken van Bach, Piazzolla en Beethoven. 1 juni, 14.30, 17 en 20u, Huis Bartolotti A’dam. Res: anderhalvemeterconcerten.nl

Appeltaart ‘Korte concerten zijn core business’

Michiel Holtrop, altviolist en organisator van ‘appeltaartconcerten’

‘Lang geleden speelde ik een concert voor mijn oma in een zorgcentrum. Ze was mijn grootste fan en had aan mijn instrument bijgedragen, ik wilde iets terugdoen. Na haar dood ben ik doorgegaan met die concerten. Toen ik er een Italiaanse ijskar bijzette, zat de zaal bomvol. De combinatie met ‘iets lekkers’ maakt een concert laagdrempelig. Dat besef leidde tot de oprichting van de Stichting Appeltaartconcerten. Appeltaart smelt niet, dat bleek handiger.

„We organiseren normaal 175 appeltaart-concerten per jaar met musici uit voornamelijk het Nederlands Philharmonisch Orkest, waarin ik ook zelf speel, en het Residentie Orkest. Maar er doen ook zangers mee, zoals nu Karin Strobos. Van concerten binnen in verpleeghuizen zal het voorlopig even niet komen, maar we gaan vanaf 1 juni wel weer van start in buurthuizen en kleine theaters. Ook die concerten voorkomen eenzaamheid.

„Korte concerten zijn onze core business. Eén, twee keer een half uur: op tijd stoppen is belangrijk. Het fijne van muziek beluisteren is dat het mensen niet met hun beperkingen confronteert. Vaak komen ze met familie, dan is ieders beleving vergelijkbaar. Dat geeft wat om over te praten.

„We starten in juni weer op met concerten voor vijfentwintig man. Dat is weinig, maar doordat we elk programma vier keer op een dag spelen, bereiken we wel honderd mensen. En misschien beleven zij het concert na de lockdown wel drie keer zo intens. Voor ons musici voelt het na twee maanden in je eentje thuis studeren overigens ook als een feestje.

„In juli gaan we nog een keer een Appeltaart-estafette spelen, in augustus komt er weer regelmaat in. Ik heb een maand geleden al wat theaters gebeld om dat voor elkaar te krijgen. Het lijkt te gaan lukken. Grote symfonische concerten, opera’s met een nauwe orkestbak onder sproeiende zangers – het is sterk de vraag wanneer dat allemaal weer mag. Van kleinschalige concerten moeten we het hebben de komende tijd. Die hebben door de anderhalve meter afstand tot elkaar misschien wel een andere sfeer, maar wij hebben appeltaart. En echt, dat scheelt.”

Appeltaartconcerten, vanaf 15 juni. Inl: appeltaartconcerten.nl

Theater Posa ‘Muziek overbrugt elke afstand’

Thomas Oltheten, fagottist en zakelijk leider Apollo Ensemble

‘Er zijn altijd redenen om dingen níet te doen. En voor het organiseren van concerten in Corona-tijd zijn het dat er vele. Het kan economisch niet. Je moet voldoen aan een logistiek ingewikkeld protocol. Enzovoorts.

„Toen in maart grote projecten als een Johannes-Passion niet door konden gaan, hebben we met dank aan onze achterban een steunfonds opgericht. Dat geld hadden we direct kunnen verdelen, maar het leek beter er concerten voor te organiseren. Geen geld kunnen verdienen is slecht, maar geen live muziek spelen en beleven óók. En dat laatste, daar konden we nu tenminste iets aan doen.

„Eén van de goede dingen van deze tijd is de snelheid waarmee je initiatieven kunt ontplooien. In Lelystad liep ik langs Theater Posa en sprak de eigenaar aan. Twintig uur later stonden de concerten op onze site, vier uur later waren ze uitverkocht. Zo snel schakelen, dat was een half jaar geleden nog ondenkbaar. Ik voelde me zo vrij als een vogel.

„Onze musici hebben concertprogramma’s verzonnen in kleine bezettingen. Met die ideeën kunnen we twaalf programma’s vullen, die we alle twee keer op verschillende plekken gaan uitvoeren.

In Posa worden er speciale tafeltjes over de lege stoelen heengeplaatst, en schenken we er een drankje bij. Zo voelt anderhalve meter minder afstandelijk en ontstaat vanzelf weer een positieve sfeer.

„We voeren muziek uit voor blazers en zang. Over mijn fagot maak ik me geen zorgen, die heeft sowieso een buis van anderhalve meter. Maar voor het gevoel van veiligheid hebben we wel spatschermen gekocht. Misschien hebben we ze niet nodig, maar we weten in elk geval zeker dat we zo in alle zalen tot goede, veilige opstellingen kunnen komen. En de muziek overbrugt elke afstand.”

Apollo Ensemble: ‘zwaluw concerten. Concerten op 1, 6, 21 juni, 31 juli en 29 augustus. In o.a. Lelystad, Zaandam, Zeewolde, Leeuwarden en Hoorn. Actuele concertinformatie en reserveren: apollo-ensemble.nl

MuziekHaven ‘Tafeltjes zijn beter dan lege plekken’

Liza Ferschtman, violist

‘We zitten in een rare impasse. De meeste concertzalen tonen weinig initiatief voor concerten, dus doen musici het zelf. Ik heb vijf soloprogramma’s opgestuurd aan mijn agent, in de hoop dat ik daar mee aan de slag kan. Daarnaast overweeg ik zelf iets te organiseren. Tegenover mijn huis staat een kerk. Zal ik, moet ik daar niet gaan spelen? Maar áls, dan goed. Ook een crisis rechtvaardigt geen houtje touwtje-huiskamerniveau.

„In MuziekHaven, de tot kamermuziekcentrum omgebouwde kerk in Zaandstad van mijn collega-violisten Mathieu van Bellen en Maria Milstein, komt tussen 15 en 18 juni een klein Beethoven-festival, daar ga ik strijktrio’s spelen. Radio 4 organiseert dat en zendt het ook uit, hopelijk mag er ook een klein publiek bij.

„Het Kamermuziekfestival in Delft is deze zomer afgezegd, maar ook daar gaan we iets doen, hopelijk live en met publiek. Met regisseur Klaus Bertisch denk ik na over een vorm die ook theatraal zinvol en aantrekkelijk is, bij voorbeeld door het publiek onderdeel te maken van de voorstelling. Aankleding wordt bij anderhalvemeterconcerten sowieso belangrijker. Zelfs de simpelste vorm – een opstelling met tafeltjes – is beter dan lege plekken of rijen. Daar mís je mensen. En dan je concentratie vinden, is moeilijk. Voor mij én voor het publiek.

„Of er in juli en augustus veel gaat gebeuren, vraag ik me af. Normaal zijn de theaters dicht, waarom zou dat nu anders zijn? Kerken vinden concerten voor dertig man ook ingewikkeld, maar zijn wel welwillend. Ik verwacht dat daar de komende weken beweging komt. Maar het blijft zoeken. Waarom is de publiekscapaciteit van musea op 1 juni afhankelijk van het vloeroppervlak terwijl de grootste concertzaal maar dertig mensen mag toelaten?

„Er staan voor dit najaar allemaal concerten in mijn agenda die waarschijnlijk niet door gaan: solo-optredens met groot orkest. Maar slechts één programmeur heeft contact opgenomen over een alternatief programma. De rest wacht af. Moet ik die dan zelf bellen? ‘Zal ik Mozart meebrengen in plaats van Stravinsky?’ De essentie is dat het ‘nieuwe normaal’ voor grote delen van de cultuursector onwerkbaar is.”