De exitstrategie van de filmwereld

Bioscoopbezoek 1 Juni gaan de bioscopen weer open. Wat hebben ze aangepast en wat zullen ze vertonen? Het filmfestival van Venetië hoopt in september door te kunnen gaan als een ‘verantwoord risico’.

Bezoekers van een bioscoop in Bratislava na de lockdown.
Bezoekers van een bioscoop in Bratislava na de lockdown. Foto Vladimir Simicek/AFP

Experiment Nul of De dood in Venetië? De filmwereld reageerde opgelucht toen Luca Zaia, gouverneur van de regio Veneto en bestuurslid van de Biënnale, zondag aankondigde dat het 77ste filmfestival begin september gewoon doorgaat, met Cate Blanchett als juryvoorzitter. Anders dan de Architectuur Biënnale, die een jaar wordt uitgesteld.

Maar er is ook lichte huiver over wat in de Italiaanse pers ‘Experiment Nul’ werd genoemd. Laat het SARS-CoV-2-virus het toe? Covid-19 maakte bijna 33.000 slachtoffers in Italië, dat vanaf 3 juni weer toeristen toelaat en op 15 juni de bioscopen opent. Toch moet de exitstrategie van de filmwereld ergens beginnen, dus waarom niet in september op het Lido. Het schrappen van Cannes, ’s werelds grootste filmfestival, sloeg al een diepe krater in de filmagenda. Deze zondag had u normaliter geweten wie de Gouden Palm won en of Paul Verhoevens erotische nonnendrama Benedetta – nu uitgesteld tot mei 2021 – in de prijzen viel.

Absolutisten en optimisten

Er is geen echt alternatief voor een filmfestival. Door de coronacrisis geschrapte filmfestivals zetten een – doorgaans miniem – deel van hun aanbod online; Karlovy Vary, het grootste filmfestival van Oost-Europa, vertoont 16 films eenmalig in 96 Tsjechische bioscopen. Doekjes voor het bloeden: een virtueel filmfestival is een futloze bedoeling en distributeurs zullen hun veelbelovende film nooit digitaal lanceren. YouTube’s aangekondigde digitale festival We Are One: A Global Film Festival, dat vrijdag begint, werkt samen met gerenommeerde filmfestivals. Het aanbod beperkt zich tot korte films, oudjes en winkeldochters.

Sneuvelen straks de herfstfestivals – Venetië (2-12 september), Toronto (10-20 september) en het peperdure incrowdfestival Telluride (4-7 september) – dan kunnen we filmjaar 2020 verder afschrijven. Dat zijn dé lanceerplatforms voor het Oscarseizoen, de plek waar kanshebbers in de etalage worden gezet.

Consultant Noah Cowan stelt op filmsite Indiewire dat er vier meningen over filmfestivals zijn. ‘Absolutisten’ vinden ze moreel ondenkbaar zolang er geen vaccin is, ook al duurt dat nog een jaar. ‘Conservatieven’ menen dat filmvertoning en -debat vooral online moet blijven, met incidenteel veilige vertoning in een drive-in, pleinbios of alleen voor bezoekers met ‘coronapaspoort’ met antilichamen tegen het virus. ‘Radicalen’ vinden elke voorzorg nonsens: een overwegend rechtse minderheid.

Een groot filmfestival is een ideale petrischaal voor een virus

Directeur Alberto Barbera van Venetië bevindt zich in de grootste, meest opportunistische factie: de ‘optimisten’. Blijft de pandemie min of meer onder controle, dan is een filmfestival een verantwoord risico dat gasten al dan niet nemen. Begin mei stuurde Barbera daarover een enquête rond: zouden filmmakers en filmsterren naar het Lido durven komen als hij hun films selecteert?

Het antwoord was kennelijk bevredigend, al wordt het 77ste filmfestival van Venetië veel minder druk en uitbundig dan normaal. Rode lopers, ‘meet en greets’ met filmsterren, volgepakte hotellobby’s, persconferenties of junkets (groepsinterviews) met filmsterren in kleine hotelkamers lijken uitgesloten. Maar met mondkapjes, anderhalve meter afstand, desinfectiepunten en ontsmetting van zalen na elke voorstelling acht Barbera het risico aanvaardbaar. Vermoedelijk zijn er veel minder perspassen dan normaal: vaste gasten die buiten de boot vallen, kunnen wellicht simultaan films meekijken via streaming of vanuit bioscopen in hun eigen land, een techniek waarmee het Rotterdamse IFFR na 2015 pionierde in IFFR Live.

Samenwerking

Voorzichtigheid blijft raadzaam: een groot filmfestival is een ideale petrischaal voor een virus. Duizenden filmmakers, handelaars en journalisten uit de hele wereld zitten de hele dag in volle bioscopen, schudden handen, sluiten deals, schuimen feestjes af en keren na tien dagen met chronisch slaaptekort huiswaarts. Begin deze maand speculeerde vakblad The Hollywood Reporter dat het Sundance Festival op 23 januari tot 2 februari een ‘super spreading event’ was. De ruim honderdduizend gasten van skioord Park City in Utah nemen van oudsher een ‘Sundance flu’ voor lief, maar dit jaar keerden sommige bezoekers terug met een vreemde, zware en hardnekkige variant. Covid-19 werd bij hen niet gediagnosticeerd; dat opereerde nog onder de medische radar toen.

Venetië zal dit jaar ook meer Italiaanse films dan voorheen programmeren, voorspelt Barbera. Zo’n ‘balkanisering’ zie je ook elders: zo is het internationale filmfestival van Taipei op 25 juni een Taiwanees festival. Al sluit Venetië samenwerking met grote rivaal Cannes in dit rampjaar niet uit. Directeur Thierry Frémaux van Cannes presenteert in juni een lijst van titels die hij zou hebben geselecteerd als zijn festival was doorgegaan. Dat is bedoeld als steuntje in de rug voor artistieke, ‘kwetsbare’ films die het nu zonder prijzen en positieve ‘buzz’ uit Cannes moeten zien te redden in de bioscoop. Een deel gaat in september misschien als ‘geselecteerd door Cannes én Venetië’ op het Lido draaien – een dubbele aanbeveling.

Frémaux noemde in een interview met name Wes Andersons The French Dispatch, de nieuwe Pixarfilm Soul van Pete Docter, Spike Lee’s Netflixfilm Da 5 Bloods en Nanni Moretti’s Three Stories. Niet werkelijk kwetsbare films dus, maar Venetië zal zich in de handen wrijven.

Foto Vladimir Simicek/AFP

Heropening bioscopen Vier bioscoopdirecteuren over hun beleid

Maandag 1 juni heropenen bioscopen en filmtheaters, eerst met maximaal dertig mensen per zaal. Gaat alles goed, dan worden dat er vanaf 1 juli honderd. Hoe doorstaan ze de crisis?


Sandra den Hamer Eye Filmmuseum Amsterdam

„Onze situatie is vrij uniek. Eye moet rekening houden met vier corona-protocollen: voor de bioscoop, het museum, de horeca en het terras. Volgens het museum-protocol mag ik gefaseerd één bezoeker per tien vierkante meter toelaten: 110 mensen in de expositieruimte van 1.100 vierkante meter dus. In de bioscopen mogen dertig mensen naar een voorstelling, ook in de grote zaal van 330 stoelen. Die zalen moeten gespreid leeglopen en de stromen van het restaurant en de expositie niet kruisen. We hebben een protocolteam van vijf mensen.

„De lockdown hebben we gebruikt voor verven, schoonmaken en het lichtplan in het restaurant aanpassen. Je heb tijd om goede voornemens te realiseren: filmessay’s maken, de website omgooien. Zo’n crisis maakt best ‘lean and mean’, maar directeur van een gesloten museum is de stomste baan ter wereld. Zo’n leeg, kadaverachtig gebouw: heel neerslachtig.

„Ik hou ik mijn hart wel vast. Elke week sluiting kostte ons een ton en de toekomst is vrij ongewis. Mensen snakken om naar de film te mogen, anderen vinden het nog veel te riskant. We willen die spanning er wat afhalen met bijzondere details. Bezoekers worden naar hun stoel begeleid, de ‘ouvreuse’ leidt ook standaard de film in. In zaal 2 takelen we de tribunes tegen het plafond en zit je aan tafeltjes. Dat ziet er best gezellig uit.”


David Deprez Lumière Maastricht

„We hebben deze maanden onze bar verbouwd, onderdelen voor een 35 mm-projector gevonden, gepoetst en geboend. Zo schoon als nu was het hier nog nooit. Lumière coronaproof maken bleek niet zo moeilijk. We zitten in een ruim, monumentaal pand met veel deuren, de oude elektriciteitscentrale van de Sphinxfabriek. Vrijdag draaien we proef, maandag gaan drie van de zes zalen open. Ik zie dat toch ook als oefening voor als we naar 100 mensen mogen.

„Vandaag open ik de voorverkoop, collega’s zeggen dat de interesse niet tegenvalt. Je blik verandert voortdurend tijdens deze crisis. Twee weken geleden zag ik het heel somber in, nu hoor ik dat mensen zin hebben in film. Het aanbod valt mee, filmdistributeurs kijken de kat niet uit de boom en komen direct met goede titels als La Vérité van Kore-Eda.”


Frank Groot KINO Rotterdam

„Komende maandag zijn al flink wat zalen uitverkocht. Mensen willen vieren dat ze weer naar de film mogen. Maar we moeten het toch van een uitverkochte zaterdagavond en regenachtige zondag hebben, niet van dertig man op maandag.

„Ik heb vorige week gebeld met Cristian Brander, die voor het bedrijf Tausch een systeem ontwikkelt om de zalen coronaveilig voor 70 procent te vullen, met tussenschotten tussen stoelen en kuchschermen. Dat klinkt interessant als in juli grotere titels komen, zoals Tenet van Christopher Nolan en Mulan van Disney.

„We hebben de lockdown niet verspild. In onze grote zaal is een analoge filmprojector geïnstalleerd zodat we nu filmklassiekers kunnen draaien die niet gedigitaliseerd zijn. De luchtbehandeling is vernieuwd: juist nu nuttig, maar het stond al in de planning. Om wat bij te verdienen lanceerden we een T-shirtlijn en KINO maaltijdbezorgservice. Maar we hebben ook heel veel series en film in de lege zalen gezien om de tijd te doden.”


Alex de Ronde Het Ketelhuis Amsterdam

„Ken je die mop? Twee Belgen in een vrachtwagen van 2.10 meter hoog staan voor een viaduct met het bordje ‘maximum 2 meter’. ‘Ik zie geen politie, doorrijden’, zegt de één.

„Ik merk dat de bioscoopsector heel erg bezig is met wat maximaal kan binnen de regels, maar je wil geen besmettingshaard zijn toch? Denk aan dat Duitse restaurant deze week: 15 besmetting bij de heropening. Die mensen zaten heus niet van elkaars bord te likken. Diep in mijn hart vind ik: alle zalen, kroegen en restaurants gewoon nog een jaar dicht, alleen zaken in de open lucht toestaan: terrassen, drive-ins, pleinbioscopen. Maar goed, ik verlies nu 30.000 tot 40.000 euro per maand, het spaargeld raakt snel op zo. En het bioscoop-protocol is prima uit te voeren in Het Ketelhuis. Met twee uitgangen en nooduitgangen naar het park kan ik de bezoekstromen simpel scheiden.

„Er is wel een intern debat over mondkapjes. Ik heb ze voor het personeel laten maken, compleet met Ketelhuislogo. De vraag is dan: voelen bezoekers zich veiliger als ze mondkapjes zien of juist onveiliger? Dat ligt voor iedereen anders.”