Analyse

Pijnlijke nederlaag voor Bouterse

Surinaamse verkiezingen De oppositie bracht president Bouterse, die al veertig jaar een dominante rol speelt in Suriname, een grote slag toe.

Verkiezingswinnaar Chan Santokhi spreekt dinsdag de aanhangers van zijn VHP toe in het partijcentrum de Olifant in Paramaribo. De komende tijd moet duidelijk worden of hij Desi Bouterse kan opvolgen.
Verkiezingswinnaar Chan Santokhi spreekt dinsdag de aanhangers van zijn VHP toe in het partijcentrum de Olifant in Paramaribo. De komende tijd moet duidelijk worden of hij Desi Bouterse kan opvolgen. Foto Ranu Abhelakh/ANP

Is Desi Bouterse na vier decennia dan toch buitenspel gezet? Daar lijkt het wel op in Suriname, na de grote overwinning, maandag, van de Vooruitstrevende Hervormings Partij (VHP) van oppositieleider Chan Santokhi. Al is daarover nog altijd geen volledige zekerheid.

De VHP kon dinsdagavond op basis van de nog niet volledige uitslag rekenen op 20 van 51 zetels. De NDP van de zittende president Bouterse zou van 26 naar 16 zetels zakken. In het district Coronie, waar de NDP de beide daar te behalen zetels binnensleepte, zou echter sprake zijn van fraude. De oppositie heeft geprotesteerd, omdat daar volgens getuigen met vijf bussen Haïtianen onder militaire begeleiding waren aangevoerd om te stemmen.

Het maakt de vernedering van Bouterse, die sinds zijn coup in 1980 in Suriname altijd in meer of mindere mate aan de touwtjes trok, aanzienlijk.

Parlement kiest president

„De Surinaamse kiezer heeft de NDP keihard afgewezen en geeft mandaat aan de oppositie”, zegt opiniemaker en politicoloog Giwani Zeggen.

In het bomvolle partijcentrum de Olifant, omringd door een uitzinnige menigte van aanhangers, sprak de opgetogen VHP-oppositieleider Chan Santokhi dinsdag zijn dank uit voor het behaalde succes. „Er is bewezen dat mensen iets anders willen”, zei hij. „Daar staat de nieuwe president!”, juichten zijn aanhangers.

Of het ook echt zover komt, moet nog wel blijken. De president wordt gekozen in het parlement, hij heeft daar een tweederde meerderheid nodig, oftewel 34 zetels van de 51 zetels. De VHP zal dus samenwerking zoeken met andere partijen, waaronder de ABOP van Ronnie Brunswijk en de NPS van Gregory Rusland. „Ik denk dat deze eerste partijen nu met de VHP gaan proberen of ze in het parlement de president kunnen kiezen”, verwacht politicoloog Zeggen.

Nog angst voor manipulaties

Lukt dit niet, dan is er nog een tweede ronde mogelijk. Er is een laatste meer onzekere optie waarbij de president gekozen wordt in de Verenigde Volksvergadering, waarin ook honderden regionale gekozenen zitten. De oppositie vreest dat de NDP alsnog probeert op 18 zetels uit te komen om een tweederde meerderheid in het parlement te blokkeren. Santokhi waarschuwde dinsdagavond zijn aanhang dat „de tellingen nog niet voorbij” waren. „We kennen de NDP, ze gaan alles doen om de verkiezingsuitslag te beïnvloeden.” Hij riep zijn aanhang op te „mobiliseren” om overal aanwezig te zijn en alles te fotograferen. „We kennen deze gasten.”

Hoe dan ook, samenwerking met de NDP van Bouterse sloot Santokhi in januari tegenover NRC categorisch uit. „We passen niet bij de NDP. We voeren een strijd tegen corruptie en willen het land opbouwen. Zij hebben de afgelopen jaren laten zien met het tegenovergestelde bezig te zijn.”

Santokhi is al decennia de tegenpool van Bouterse in het Surinaamse politieke en maatschappelijke leven. Als minister van Justitie (2005-2010) onderscheidde Santokhi, bijgenaamd ‘sheriff’, zich binnenlands en internationaal door zijn volhardende bestrijding van de internationale drugshandel. Hij kwam daarbij verscheidene keren gevaarlijk dicht in de buurt van connecties van Bouterse.

Lees ook: Chan Santokhi, de ‘sheriff’ die het tot president kan schoppen

Voor Bouterse kan het verlies van zijn partij grote persoonlijke consequenties hebben. Hij werd eind vorig jaar veroordeeld tot twintig jaar celstraf voor de Decembermoorden van 1982, waartegen hij in beroep ging.

Het vonnis

Zolang Bouterse president is, heeft hij immuniteit. Maar de kans lijkt nu minimaal dat hij na 12 augustus, als de nieuwe president wordt geïnstalleerd, zal terugkeren. In theorie betekent dit dat het vonnis, mocht Bouterse uiteindelijk ook in hoger beroep veroordeeld worden, kan worden uitgevoerd.

Een grote vraag die nu boven de Surinaamse politiek hangt, is hoe ‘sheriff’ en straks mogelijk president Santokhi zal omgaan met Bouterse en diens connecties. Afgezien van het dilemma-Bouterse erft de toekomstige nieuwe regering dan nog de zware taak het land, dat vrijwel bankroet is, economisch weer op de rails te krijgen.