Opinie

Een crisis van twijfel, niet van zekerheden

Tom-Jan Meeus

Een maandje terug kon je geen krant opslaan of de deskundigen van het kabinet werden bekritiseerd om hun corona-adviezen. Ze waren te onvoorzichtig, ze zaten ernaast, ze zeiden maar wat. Maandag zag ik de laatste cijfers – acht corona-opnames, acht doden –, en dacht: zullen nu ook de politici worden aangepakt die eerder de corona-adviezen van deskundigen bekritiseerden?

Ik vermoed van niet – maar laten we er één kwestie uitpikken. De basisscholen gingen veertien dagen geleden gedeeltelijk weer open - en sinds maandag weten we dat dit de verspreiding van het virus niet negatief heeft beïnvloed. De vraag is dus eigenlijk of basisscholen terecht gesloten zijn geweest, en het interessante is: dit was het eerste geval waarbij de politiek, geïnitieerd door de Kamer, afweek van het advies van het Outbreak Management Team (OMT) van RIVM-baas Van Dissel.

Dit ging zo. Nadat het kabinet 10 maart meldde dat scholen „open kunnen blijven”, trof het twee dagen later een sceptische Kamer. „Spelen met mensenlevens”, zei Wilders. „Omringende landen sluiten scholen wel”, zei Van der Staaij. Ook GroenLinks, SP, PvdA, 50Plus, Denk en FVD hadden bezwaren. Zelfs coalitiefracties CDA en D66 waren kritisch. Maar Rutte hield vol: een „medische reden” voor sluiting ontbrak.

Na bezwaren van onderwijsbonden en medisch specialisten begon de coalitie zaterdag 14 maart te schuiven. Baudet eiste vergeefs een „spoedzitting” van de Kamer op zondag. Het kabinet ging 15 maart alsnog overstag. Rutte zei later: het had niet mijn voorkeur, maar soms moet je accepteren dat de maatschappij het anders wil.

Nog steeds weten we niet alles. Destijds werden ook middelbare scholen gesloten, zij gaan volgende week weer open - de gevolgen voor het virus kennen we pas over drie weken. Ook werd het OMT in april voorzichtiger over basisscholen en adviseerde ze in halve bezetting te heropenen – wat 11 mei ook gebeurde.

Toch heeft zich hier iets interessants voltrokken: omdat het eerste OMT-advies door de Kamer in maart werd verworpen, zijn de basisscholen zeer waarschijnlijk twee maanden onterecht gesloten geweest. Nu is in zo’n crisis niemand foutloos, dus ik weet niet of je veel verwijten aan deze constatering moet verbinden. Maar het valt wel op dat de experts in deze crisis de twijfelaars zijn, en dat vooral niet-experts – politici, zelfbenoemde deskundigen, poseurs – de meeste zekerheden verkondigen.

Zo zit in deze crisisbestrijding een oude wetmatigheid verborgen die de meeste politici (en kiezers) blijkbaar zijn vergeten: dat mensen die kunnen twijfelen uiteindelijk het meeste te weten komen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.