Prijsrecord aardgas, het is nu bijna te geef

Vier vragen over de energiemarkt Aardgas kost in de groothandel nog maar 4 cent per kubieke meter, de laagste prijs in twintig jaar. Dat schaadt fossiele én groene bedrijven.

Gaswinningslocatie van de NAM in Muntendam. Door een milde winter bleef Europa zitten met een grote gasvoorraad.
Gaswinningslocatie van de NAM in Muntendam. Door een milde winter bleef Europa zitten met een grote gasvoorraad. Foto Sem van der Wal/ANP

Je kon erop wachten. Terwijl de olieprijs al snel na het begin van de coronacrisis inzakte, was het effect op de prijs van aardgas aanvankelijk beperkter. Maar terwijl de olieprijs in de meimaand opknapte door productiebeperkingen, worden nu voor aardgas historisch lage prijzen betaald.

De prijs voor een kubieke meter aardgas zakte eind vorige week onder de 4 cent per kubieke meter, en na het weekend bleek het herstel slechts beperkt. Deze eeuw was aardgas nog niet zo goedkoop.

Dat zijn gunstige getallen voor grootverbruikers van aardgas, zoals fabrieken, elektriciteitscentrales en tuinbouwkassen. Maar voor de fossiele sector én duurzame ondernemers zijn lage gasprijzen juist een streep door de rekening. Vier vragen over aardgas dat bijna te geef is.

1 Hoe komt de aardgasprijs zo laag?

Vorig jaar raakte de Europese aardgasmarkt al overvoerd, en daar kwam de coronacrisis overheen. Door de milde winter van 2019 bleef er een grote gasvoorraad achter in de ondergrondse opslagen in Europa – gas wordt opgeslagen in lege gasvelden of zoutkoepels. Tegelijkertijd werd er veel aardgas op de Europese markt gedumpt doordat de vraag in Azië tegenviel. In de zomer van 2019 werd er nog 17 cent per kubieke meter betaald, daarna zette een gestage neergang in.

Wat volgde, was een kwakkelwinter zonder sneeuw en de coronacrisis. Het gebruik van aardgas is minder aangetast door de economische crisis dan de vraag naar olie. Aardgascentrales draaiden aardig door, de verwarming bleef aan. Maar de vraag naar elektriciteit daalde wel wat, en ook fabrieken (zoals raffinaderijen) vragen minder aardgas.

Hoewel de opslagcapaciteit voor aardgas in Europa groot is, wordt nu toch zichtbaar hoe snel die opslagen zich vullen. „De piek die normaal gesproken in november wordt bereikt, komt in dit tempo al eind augustus”, voorziet energie-econoom Hans van Cleef van ABN Amro. „En dan wordt het superinteressant wat er dan gaat gebeuren.”

In een dergelijke situatie werd in april de Amerikaanse olieprijs een paar uur lang negatief. Het is niet uitgesloten dat dat met de gasprijs ook zou kunnen gebeuren. „Het is het ultieme machtsmiddel van de markt”, schrijft onafhankelijk energie-analist Jilles van den Beukel daarover in een column voor beurs-nieuwsite IEX.

2 Wat zijn de economische gevolgen?

„Voor de Shells van deze wereld doet het pijn”, zegt Van den Beukel. Het Noorse energieanalysebureau Rystad verwacht dat het mondiale gebruik van aardgas in 2020 2 procent lager zal zijn dan vorig jaar. Dat is minder ingrijpend dan bij de olievraag, die volgens het Internationaal Energieagentschap met 9 procent inzakt. Maar die cijfers vertekenen, legt Van den Beukel uit: „De aardgassector is gewend aan sterke groei, in tegenstelling tot de oliesector.” Volgens Rystad groeide de sector elk jaar met 3 procent, het hele vorige decennium.

En nu? Er bestaat geen kartel dat productieafspraken maakt zoals de OPEC dat doet voor olie, maar marktpartijen trekken aan de rem. In de Verenigde Staten is het aantal actieve gaswinningslocaties in de belangrijkste gasregio’s gedaald met een kwart in twee maanden tijd, meldde het overheidsenergiebureau EIA vorige week.

Ook het transport van aardgas naar Europa neemt af. Voor gas dat per pijplijn komt uit Rusland, wordt simpelweg de kraan een stukje dichtgedraaid. Lastiger is het voor vloeibaar aardgas (lng) dat per tankers wordt verscheept.

Persbureau Bloomberg meldde eerder deze maand dat er in Qatar, dat veel lng produceert, ongebruikelijk veel tankers buitengaats liggen te dobberen omdat afnemers de schepen niet graag zien komen. Lng-tankers zijn echter beperkt geschikt als opslag: elke week verdampt 0,5 tot 1 procent van de lading.

Er zijn ook al handelaren gesignaleerd die tankers simpelweg afbestellen, en de boete voor lief nemen. Volgens energiedeskundige Erin Blanton van Columbia University zijn de laatste tijd al 25 lng-transporten vanuit de VS geannuleerd. Het zal de snelgroeiende lng-sector uit het lood slaan, voorziet zij. Er worden veel lng-fabrieken bijgebouwd, maar lng is duur. „Bestaande lng-projecten leveren nu onder de kostprijs”, schrijft Blanton. Ze verwacht dat grote olieconcerns hun bestaande lng-fabrieken de komende tijd deels zullen afschakelen, al is dat duur en ingrijpend. Investeringsbeslissingen voor nieuwe projecten worden al uitgesteld, projecten in aanbouw gaan op een laag pitje.

3 Komt duurzame energie in de knel?

Goedkoop aardgas maakt het minder aantrekkelijk om het gebruik van aardgas te verminderen. „Duurzame ondernemers merken dat klanten aarzelen omdat de concurrentiepositie verslechtert van alles wat aardgas vervangt”, zegt directeur Olof van der Gaag van branchevereniging NVDE. Bedrijven of particulieren die willen isoleren, twijfelen of dit het goede moment is.

Het speelt ook in de tuinbouwsector, zegt Jasper Elzinga van de gespecialiseerde dienstverlener AgroEnergy. „De business case voor aardwarmte ligt lastig, horen wij uit de sector. Uiteindelijk wil Nederland minder gas gebruiken, maar op dit moment is het lastig om mensen zover te krijgen.”

Door rijkssubsidie (SDE++) zouden duurzame warmteprojecten zoals aardwarmte of biomassaketels moeten kunnen concurreren met warmte uit aardgas. Maar aan het subsidiebedrag is een bovengrens gesteld, waardoor projecten bij een heel lage aardgasprijs tóch financieel nadeel zouden kunnen ondervinden. NVDE-directeur Van der Gaag heeft niet gehoord dat dat nu al speelt, maar maakt zich wel zorgen. „Wij pleiten ervoor dat de SDE++regeling wordt herzien, met de actuele aardgasprijs.”

4 Is het goed voor de energierekening?

Ook de prijs voor aardgascontracten voor consumenten is aan het dalen. Eerder dit jaar ging voorlichtingsbureau Milieu Centraal nog uit van een prijs van 81 cent per kubieke meter voor 2020, nu adverteren energieleveranciers met prijzen rond de 70 à 75 cent per kuub.

Of een particulier daarvan profiteert, ligt aan het contract, dat vast of variabel kan zijn. Dat de burger nooit in de buurt zal komen van aardgas voor een stuiver, komt door de energiebelasting die veel hoger is dan voor grootverbruikers. Zij betalen een paar cent belasting per kuub, een huishouden rekent 41 cent af.