Opinie

Politiek tribalisme mag de wetenschap niet in de weg staan

Wetenschap

Commentaar

Het presidentschap van Donald Trump is ontaard in een lange mars tegen de instituties. Het politieke bestel, de inlichtingendiensten, de rechterlijke macht en de media zijn dagelijks het doelwit van aanvallen uit het Witte Huis. Met een continue stroom aan desinformatie poogt Trump het publieke vertrouwen in alles wat hij bedreigend vindt, te ondergraven. Nu de verkiezingsdag nog geen half jaar op zich laat wachten, wordt de toon grimmiger. Van al deze instituties is de wetenschap niet de meest in het oog springende, maar misschien wel de belangrijkste. De coronacrisis onderstreept wereldwijd het belang van deskundigheid. Maar de Amerikaanse regering keert zich juist van de wetenschap af, met dodelijke gevolgen. Dat Trump het middel hydroxychloroquine zegt te gebruiken én aanbeveelt als voorzorg tegen het coronavirus, een malariamedicijn met onbewezen effecten, is meer dan een persoonlijk risico. Demonstraties tegen beperkende maatregelen, zonder afstand te houden en zonder bescherming te dragen, worden aangemoedigd als daad van affectie voor Trump. Wetenschap wordt gepolitiseerd. Een wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van hydroxychloroquine, in opdracht van het overheidsorgaan NIH, werd door de president afgedaan als „Trump-vijandig”. Hetzelfde gebeurde met een onderzoek van Columbia University, waaruit bleek dat meer dan de helft van het aantal coronadoden in de VS voorkomen had kunnen worden, als de overheid sneller had gereageerd.

Het laat zien dat hij zijn presidentschap als een cultus ziet, waarbij het woord van de leider zwaarder weegt dan het woord van de deskundige. Consequent maakt het Witte Huis wetenschappers verdacht. Daar kan de immunoloog Rick Bright over meepraten. Bright leidde het overheidsorgaan dat de VS voorbereidt op grote bedreigingen, zoals pandemieën of nucleaire ongelukken. Hij werd ontslagen na kritiek op de lakse houding van de regering in de coronacrisis. Loyaliteit telt, deskundigheid niet. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. Het niet toestaan van kritiek op een president, zei Theodore Roosevelt (zelf president tussen 1901 en 1909) ooit terecht, „is niet alleen onpatriottisch en serviel, maar ook moreel verraad aan het Amerikaanse volk”. Wetenschap als mening of bedreiging afdoen mag nooit wennen. Het is moedig en hoopgevend dat wetenschappers als Rick Bright zich blijven uitspreken.

Tot nu toe hebben Trumps voortdurende aanvallen nog niet het beoogde effect gehad. Peilingen wijzen uit dat het Amerikaanse vertrouwen in de wetenschap zeer hoog blijft, terwijl het vertrouwen in andere instituties afkalft. Ook ziet bijna driekwart van de Amerikanen een belangrijke rol voor de wetenschap in de samenleving weggelegd. Om dat zo te houden, is het belangrijk dat Trumps opruiende taal tegen wetenschap niet genormaliseerd wordt. Na ruim drie jaar presidentschap heeft Trump veel mensen murw gemaakt. De steun voor én afkeer van hem zijn de afgelopen jaren zeer stabiel. Dat is een recept voor Trump-moeheid. Want als je toch al voor of tegen hem bent, waarom zou je dan nog willen weten wat hij allemaal zegt? Maar het belang zit hem in het blijven documenteren en zo nodig weerleggen van zijn uitspraken. Gewenning kan leiden tot onverschilligheid, of een gevoel dat het allemaal wel meevalt. Het is in ieders belang dat het gezag van de wetenschap verdedigd wordt. In de coronacrisis zijn anti-wetenschap en politiek tribalisme risicovol. Dat moet benoemd blijven worden.