IJstijd-Siberiër verwant aan Indiaan

Genetica In een Russische tand van 14.000 jaar oud is dna aangetroffen van de oudste bekende verwant van Native Americans.

Paleontologen en genetici hebben in de buurt van het Baikalmeer in Rusland het tot nu toe oudste bekende naaste familielid geïdentificeerd van de oorspronkelijke bewoners van Amerika, Native Americans die bekend staan als de First Peoples. Het aan ‘paleo-indianen’ verwante dna werd aangetroffen in een tand van een man die ongeveer 14.000 jaar geleden leefde. Het is opvallend dat deze vondst is gedaan op een plek die behoorlijk ver weg ligt van de Beringstraat, waar zich tot 11.000 jaar geleden een landengte bevond die Noordoost-Siberië verbond met Alaska. De onderzoekers van het Max-Planck-Institut für Menschheitsgeschichte in Jena publiceerden hun werk afgelopen week in Cell.

De tand in kwestie was al in de jaren zeventig van de vorige eeuw opgegraven door Russische archeologen. Technische verbeteringen bij het vaststellen van paleo-dna hebben het nu mogelijk gemaakt iets te zeggen over de plek van deze Aziaat in de stamboom van de oorspronkelijke bewoners van Amerika. Zijn dna werd onderzocht samen met de profielen van achttien andere individuen die rond het Baikalmeer leefden tussen 14.000 en 3.500 jaar geleden. De analyse toont aan dat in deze streek regelmatig vermenging plaatsvond tussen verschillende bevolkingsgroepen afkomstig van de Euraziatische landmasssa en Noordoost-Azië.

De tand werd gevonden bij het Baikalmeer ver van Alaska

Tot de huidige ontdekking was de oudste bekende voorouder van native Americans een vrouw, wier 10.000 jaar oude overblijfselen zijn aangetroffen in de buurt van Kolyma, aan de Siberische kust. Noord-Amerika is vanaf zo’n 15.000 jaar geleden bevolkt vanuit dit gebied door een groep mensen die door wetenschappers de ‘Oude Paleo-Siberiërs’ zijn genoemd.

Het genoom van de vrouw bij Kolyma komt voor tweederde overeen met dat van de oorspronkelijke bewoners van Amerika. De man bij het Baikalmeer deelt wel gemeenschappelijke voorouders met haar, maar er is over de 4.000 jaar die hen scheiden geen directe lijn van hem naar haar te trekken. Hij is dus eerder een achterneef van de Native Americans dan een grootvader. Het verschil tussen de twee genomen zou te verklaren zijn, aldus de onderzoekers, als de directe Siberische voorouders van de Amerikaanse indianen zich een tijd in afzondering van de rest van Azië ontwikkeld hebben.

De onderzochte tand is 14.000 jaar oud. Foto G. Pavlenok

Het onderzoek in Cell laat verder zien dat het gebied rondom het Baikalmeer regelmatig te maken had met de instroom van genetisch nieuwe bewoners. Twee skeletten uit de Bronstijd, van rond 4.200 jaar geleden, droegen de bacterie Yersinia pestis bij zich, die verantwoordelijk is voor de pest.

Opvallend is dat de bacterie die hier is aangetroffen sterke genetische overeenkomsten vertoond met een pestbacil uit een Zweeds graf dat 4.800 jaar oud is. Wetenschappers dachten tot voor kort dat de pest vanaf ongeveer 5.000 jaar geleden verspreid is vanaf de Euraziatische steppe richting het westen, om daarna terug te keren naar Azië. Verantwoordelijk daarvoor was waarschijnlijk een pastorale samenleving die bekend staat als de Yamnaya-cultuur. Het Zweedse pestgeval liet zien dat de ziekte al veel eerder moet zijn ontstaan, waarschijnlijk ongeveer 6.000 jaar geleden op de Balkan. Vervolgens zou de bacil via de Yamnaya zijn verspreid. De twee skeletten bij het Baikalmeer laten echter geen Yamnaya-dna zien. De ziekte heeft zich dus ook verspreid onder mensen die geen nakomelingen waren van deze reislustige veehoeders. Er blijkt nu dus in ieder geval wel voldoende contact te zijn geweest om de pest te laten overspringen naar de mensen die leefden als jagers-verzamelaars ten oosten van de steppe.

Lees ook: Poolvolken stammen af van één Siberische voorouder