‘Coronamaatregelen beperken grondrechten, maar zijn verdedigbaar’, zegt Raad van State

Advies aan Tweede Kamer De Raad van State is kritisch op beperkingen van het recht op persoonlijke levenssfeer en op noodverordeningen wegens onvoldoende democratische controle. Boetes voor huisfeestjes houden waarschijnlijk geen stand.

Een rotonde voor winkelend publiek op een kruispunt, ter bevordering van een richting in het centrum van Utrecht.
Een rotonde voor winkelend publiek op een kruispunt, ter bevordering van een richting in het centrum van Utrecht. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Een deel van maatregelen die de overheid heeft genomen om de verspreiding van het coronavirus af te remmen, beperkt de grondrechten van burgers en moet zo snel mogelijk worden afgebouwd. De wettelijke basis waarmee maatregelen aan het publieke leven zijn opgelegd is te beperkt. Ook is de democratische controle op de noodverordeningen onvoldoende, omdat ze zijn ondertekend door ongekozen voorzitters van veiligheidsregio’s en er amper democratische controle op heeft plaatsgevonden.

Dat schrijft de Raad van State maandag in een advies aan de Tweede Kamer. De Raad van State is met name kritisch over beperkingen van het recht op persoonlijke levenssfeer, door bijeenkomsten met meer dan drie mensen in woningen te verbieden. Die maatregel „grijpt diep in de uitoefening van dit grondrecht”. Het ontbreekt aan een wettelijke grondslag voor die beperking. Concreet betekent het dat eventuele boetes die burgers hebben gekregen van agenten die huisfeestje opbraken, voor de rechter waarschijnlijk geen stand houden.

Verbod religieuze bijeenkomst

Ook het verbieden van religieuze bijeenkomsten met meer dan 30 personen is volgens de Raad van State ongrondwettelijk. Zo’n inperking van de grondwettelijke vrijheid van religie mag alleen per wet worden vastgelegd, niet in een noodverordening.

Tegelijkertijd heeft de juridische adviseur van de Tweede Kamer en de regering wel begrip voor de maatregelen. Het is „verdedigbaar” dat de regering „in de acute, concrete en levensbedreigende aanvangsfase van de pandemie” een algemene set regels vastlegde in noodverordeningen, schrijft de Raad van State in het advies dat het op verzoek van de Kamer schreef.

Lees ook: Noodwet voor 'ondemocratische' coronamaatregelen

Moeizame balans bij noodwet

Om de coronamaatregelen een sterkere juridische basis te geven, dringt de Raad van State aan op een noodwet. „Het is duidelijk dat de coronacrisis langere tijd gaat duren en dat de beperkende maatregelen voorlopig nog nodig zullen blijven”, aldus de Raad. In zo’n wet moet een balans gevonden worden tussen de noodzaak grondwettelijke beperkingen af te bouwen en de volksgezondheid te beschermen. De ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken werken al een maand aan zo’n wet, maar volgens bronnen van NRC gaat het precies door het zoeken naar die balans moeizaam.