Opinie

Allemaal boos dankzij complottheorieën

Marjoleine de Vos

Pas op de plaats maken. Je zorgen delen. Begrip tonen. Inhoudelijke vragen stellen. Dat zijn de aanbevelingen die drie deskundigen in NRC doen voor als ‘we’ te maken krijgen met mensen met complottheorieën, bijvoorbeeld in de familie-app, of in je naaste vriendenkring.

Ik las het meteen, want ja, iedereen krijgt wel eens een stuk doorgestuurd waaraan je direct al ruikt dat het niet klopt: de stijl, de al te grote stelligheden, de verongelijkte toon, de zekerheid dat er iets geheim gehouden wordt, bijvoorbeeld een plan om de VN aan de macht te brengen, om het land om te volken, om onze gedachten te gaan lezen of gewoon om veel geld te verdienen aan onze goedgelovigheid. Want dat staat altijd als een paal boven water, degenen die die stukken schrijven, en vaak ook degenen die ze sturen, hebben ontdekt wat de sukkels onder ons niet willen zien: dat we belazerd worden.

Zoals gezegd: je ruikt meteen al dat het niet klopt.

Hoewel? Worden we niet belazerd? Toch vaak genoeg wél?

Maar aangenomen dat je echt meent: hierbij niet. Wat dan? „Ik voel aan mijn water dat dit onzin is”, is niet helemaal het soort argument waarmee je iemand op andere gedachten brengt. De deskundigen in NRC zeggen dat je begrip moet tonen. Zeg: „Als je dit bericht deelt, voel ik me daar angstig bij.” Hm. Nog even afgezien van het weeïge taaltje: wat stellen de deskundigen zich van de reactie op zoiets voor? Denken ze niet dat je te horen zult krijgen: „Daar heb je ook alle reden toe?” Bovendien word je er meestal eerder boos dan bang van. „Ik voel me daar boos bij” dan maar?

Het ware probleem zit ’m vooral in de aanbeveling inhoudelijke vragen te stellen. Wie heeft niet wel eens geprobeerd inhoudelijke vragen te stellen aan iemand die de klimaatverandering ontkende en gemerkt dat-ie dan zelf allemaal inhoudelijke vragen en opmerkingen terugkreeg die-ie helemaal niet wist te beantwoorden? Ik weet eigenlijk helemaal niets echt precies, merk ik vaak genoeg. Niet van de werking van het internet, de precieze besluitvorming in Europa, de verborgen kosten van windmolens of juist de verborgen kosten van transport per schip en ga zo maar door.

Het valt me altijd op dat mensen die een alternatieve verklaring aanhangen, wél overal antwoord op hebben. Okay, misschien kunnen ze niet uitleggen hoe al die explosieven in het geheim in het WTC geplaatst zijn, maar kun jij dan even uitleggen hoe het kan dat toren 7 is ingestort? Of het nu gaat om migranten, vaccins, het klimaat of corona – zij hebben verklaringen of anders verwijzingen naar verklaringen.

Hoe vaak heb ik niet gesnakt naar een ‘zakdeskundige’ die ik tevoorschijn zou kunnen halen om uit te leggen hoe een virus echt werkt, wat ‘we’ (maar ik dus niet) wél weten over klimaatverandering en wat de onzekerheden zijn enz. Soms word je door de krant bediend (Maurice de Hond is niet bepaald wetenschappelijk in de weer, precies wat je al rook) maar je kunt niet steeds met een krant zwaaien en bovendien, we weten allemaal dat de media zich voor een karretje laten spannen, eh... laat spannen. Dus van je eigen deskundigen blijft nooit veel over en ‘zij’ hebben trouwens altijd die ene hooggeleerde dissident gevonden.

Het enige wat in zo’n gesprek zin heeft, is teruggaan naar waar je gemeenschappelijke grond hebt. En kijken wat je vandaaruit kunt bereiken. Maar eerlijk is eerlijk: ik wil me meestal ook niet laten overtuigen. Net zo min als ‘zij’. En daar voelen beide partijen zich boos bij.

Marjoleine de Vos is redacteur van NRC.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.