‘Zonder afleiding was de ramadan zwaarder’

Ramadan Het einde van de vastenmaand wordt normaal uitbundig gevierd. De hele familie komt samen en er wordt de hele dag gegeten, gedronken, gedanst en gelachen. Dit jaar zijn er geen grote bijeenkomsten. „Het feest wordt thuis gevierd met verdriet en begrip.”

Vanwege de coronacrisis viert het gezin van Kenan Aslan het Suikerfeest in kleinere kring. Vlnr: Eymen Aslan (9), Sema Aslan, Kenan Aslan en Havva Aslan (2).
Vanwege de coronacrisis viert het gezin van Kenan Aslan het Suikerfeest in kleinere kring. Vlnr: Eymen Aslan (9), Sema Aslan, Kenan Aslan en Havva Aslan (2). Foto Folkert Koelewijn

„Vorig jaar waren er zestig mensen”, zegt Kenan Aslan (39) uit Rhoon. Inclusief de kleintjes. Nu is deze zondag de tafel bij zijn schoonmoeder in Rotterdam gedekt voor zes. Zijn vrouw Sema Aslan (34) zegt: „Het is een eenzame ramadan geweest, en nu voel ik me vandaag ook een beetje somber. Ik mis dat er overal in huis en op de galerij mensen zijn. Kletsen, eten, gezelligheid.”

De jaarlijkse vastenperiode voor moslims eindigde deze zaterdagavond bij zonsondergang. Zondag zou dan traditioneel een feestelijke dag zijn, met veel familie, vrienden, buren en uitgebreid eten. Door corona moet het in kleine kring, en thuis. Alle publieke iftars (diners als de zon onder is om het vasten te breken), gezamenlijke gebeden en andere religieuze bijeenkomsten zijn afgelast.„Nergens in Nederland zijn grote samenkomsten”, zegt Muhsin Köktas, voorzitter van het Contactorgaan Moslims en Overheid. „Jammer, maar er is geen andere keuze. Het doel heiligt de middelen, is een passend Nederlands spreekwoord. Wij willen ook niet dat het virus zich via moskeeën verder verspreidt. Ook met het Suikerfeest blijven we thuis, dat is met verdriet en begrip door moslims geaccepteerd.”

In Nederland wonen ongeveer 850.000 moslims. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau vast 55 procent van de Turkse en 87 procent van de Marokkaanse Nederlanders op alle dagen van de ramadan.

Folkert Koelewijn

Extra bijzonder

Ook Samira Marzouk (36) uit Amstelveen merkt dat er dit jaar niets werd georganiseerd. „Normaal word ik uitgenodigd voor lezingen, diners, sessies om samen te koken voor mensen die het minder hebben – en nu niks.” Toch voelt deze zondag voor haar als een beloning. „Ik ben trots en gelukkig dat ik het heb volgehouden. Doordat er zo weinig afleiding was, hoorde ik dat sommige mensen het zwaarder vonden, maar dat had ik niet.” Kenan Aslan, die vanwege zijn functie als hoofd externe betrekkingen van de Nederlandse-Islamitische Federatie normaal tijdens ramadan bijna elke avond sociale verplichtingen heeft, omschrijft dit jaar juist als zijn mooiste ramadan. „Ik heb voor het eerst elke dag thuis kunnen eten.” Dat zijn zoon van 9 voor het eerst meedeed met het vasten, maakte het voor hem extra bijzonder. „Elke avond zaten we na zonsondergang met z’n drieën aan tafel. Overdag functioneer je minder en heb je weinig energie, tijdens het diner na zonsondergang waren we er voor elkaar.”

Ramadan gaat niet alleen om het vasten en het reinigen van het lichaam. De periode staat voor veel moslims in het teken van reflectie en bezinning. Daar was dit jaar door het verzoek om thuis te blijven nóg meer tijd voor, zegt Samira Marzouk. „Met twee uur videobellen in plaats van afspreken kan ik ook zien hoe het met ze gaat en houd ik tijd over om boeken te lezen en online naar lezingen te luisteren.” Door ramadan in coronatijd leerde ze nog bewuster om te kijken naar mensen die alleen zijn, die hulp nodig hebben, die geen grote familie hebben die voor ze zorgt. „Vrienden van mij gaan elke zaterdag naar een bejaardentehuis voor een praatje. Dat wil ik na corona ook doen. Wandelen met iemand die eenzaam is en naar verhalen luisteren. We kunnen over vroeger praten, over waar iemand veel van heeft geleerd, wat hij anders had willen doen in het leven. Daar kan ik wat van opsteken.” Ook Sema Aslan heeft goede voornemens: „Soms zit ik uren op Instagram en Facebook, en online te shoppen. Nu realiseer ik me dat dat niet het goede is om de hele dag mee bezig te zijn. Ik ben me ook bewust geworden van hoeveel eten wij weggooien. Daar wil ik meer op gaan letten.”

Eymen Aslan buigt voorover voor de traditionele handkus met zijn oma Naciye Işiktaş. Folkert Koelewijn

Vijf soorten baklava

Nu gaat dat nog even niet op – de tafel staat vol met eten, haar moeder heeft tot middernacht in de keuken gestaan. Sema ook, ze is alleen al vier uur bezig geweest met de baklava, van het deeg rollen heeft ze spierpijn in haar armen. „We zijn maar met zes, maar er is eten voor twintig denk ik”, zegt ze. Op het gebloemde kleed staan kipvleugels uit de oven (de specialiteit van haar moeder en oma), gebakken eieren met tomaat en groene pepers, börek (laagjes deeg met spinazie en feta), gedroogde aubergines gevuld met vlees en kruiden. Maar de showstopper is de baklava: vijf schalen met vijf verschillende soorten. Kenan Aslan: „Die wil je allemaal proeven. Moet je nagaan hoe dat is als er vijftig mensen op bezoek komen, dan eet ik zo 3 kilo aan baklava.”

Het zoete is de ultieme beloning, maar toch is het een misvatting dat dit samenzijn ‘het Suikerfeest’ heet. „Die naam klopt niet, maar dat weten zelfs veel moslims niet. Omdat we tijdens ramadanfeest veel zoetigheden eten, zeggen we in het Turks Şeker Bayramı. Letterlijk vertaald is dat Suikerfeest. Maar het is ‘het ramadanfeest’ of Eid al-Fitr in het Arabisch. Het is een religieus feest, geen zoet baklavafestijn.”

Lees ook het interview met imam Abdelouahab Bozhar die via livestreams zijn gemeenschap probeert te bereiken