Geen omzet maar wel huur - steeds meer huurders in de problemen

Woningcorporaties Bewoners en ondernemers komen door de coronacrisis in financiële problemen en kunnen de huur van hun woning of winkel niet meer betalen. Corporaties proberen de huurders ‘op maat’ te helpen.

De Vegan Sushi Bar van David Leijgraaff en zijn vriendin. Hij brengt nu sushi rond in plaats van klanten te ontvangen. Zijn kosten zijn met 40 procent gestegen.
De Vegan Sushi Bar van David Leijgraaff en zijn vriendin. Hij brengt nu sushi rond in plaats van klanten te ontvangen. Zijn kosten zijn met 40 procent gestegen. Foto Niels Blekemolen

Rainer Weller had al een voorgevoel. Daarom zwaaide hij op zaterdagavond 14 maart voor het laatst zijn gasten uit – een dag vóór premier Rutte de horeca beval te sluiten vanwege het coronavirus. Zijn eetcafé ’t Ellemeetje in het Zeeuwse Ellemeet, waar de eenvoudige kaart met mosselen en pasta met zeekraal en de gezellige huiskamersfeer een hoop vaste gasten trekt, ging voorlopig dicht. Weller kon nog net de verbouwing, die gepland stond voor de dinsdag erna, uitstellen. Zijn „spulletjes” – ingrediënten die anders zouden bederven – kon hij kwijt aan collega’s.

Maar dat zijn restaurant zeker elf weken dicht zou moeten blijven, dat had de 45-jarige Weller niet kunnen vermoeden. „Opeens valt alles stil en aan het eind van de eerste maand hadden we door: dit gaat lastig worden.” Juist in het voorjaar bouwt Weller altijd zijn financiële buffer op, en de reserves die hij nog had, waren zo op.

Verzekeringen liepen intussen gewoon door, de belasting had Weller net betaald. Daarom besloot hij contact op te nemen met Zeeuwland, de woningcorporatie waarvan hij met zijn vriendin een rijtjeshuis in Ellemeet huurt. „Om te vragen of we de huur later konden betalen.”

Bijna negenduizend huurders

Sinds het begin van de coronacrisis hebben bijna negenduizend huurders zich met betalingsproblemen gemeld bij hun woningcorporatie, blijkt uit een inventarisatie van NRC onder 197 corporaties. Ze kunnen de huur voor hun woning of bedrijfsruimte niet meer opbrengen.

Door betalingsproblemen van deze groep zijn de huurachterstanden bij corporaties, die al jaren afnemen, weer gegroeid, laat corporatiekoepel Aedes in een reactie weten. „We hopen dat de financiële problemen voor deze huurders tijdelijk zijn, want voor hen is dit verschrikkelijk”, zegt bestuurslid Hester van Buren.

Lees ook: Hoe de overheid zelf de woningnood creëerde

Relatief gezien is de groep huurders met financiële problemen nog klein – iets meer dan een half procent van de grofweg 1,6 miljoen huurders van deze 197 corporaties. „Het valt mij ook mee”, zegt Luc Severijnen, directeur-bestuurder van de Noord-Brabantse corporatie ’thuis, „maar het is natuurlijk een drama als je persoonlijk zo getroffen wordt door deze crisis.”

Dat het percentage zo laag is, is deels te verklaren door het grote aandeel corporatiehuurders – landelijk 61 procent – dat een vast inkomen heeft uit een uitkering, bijvoorbeeld een pensioen of bijstand. Van Buren: „Daarnaast houden we er rekening mee dat er een groep mensen is die hun kop in het zand steken. Die hebben zich nog niet bij ons gemeld.” Schaamte speelt daarbij volgens Van Buren vaak een rol.

Vegan Sushi Bar Foto Niels Blekemolen

NRC vroeg bij 22 regionale samenwerkingsverbanden van corporaties cijfers op over huurachterstanden. In totaal telt Nederland 274 corporaties die 2,4 miljoen sociale huurwoningen in hun bezit hebben. De woningcorporaties verwachten dat de groep getroffen huurders de komende tijd verder zal groeien, omdat ze vermoeden dat huurders de afgelopen maanden hun reserves hebben opgebruikt. „Het grote probleem gaat nu pas ontstaan”, zegt Jozefine Hoft, directeur van Vereniging Sociale Verhuurders Haaglanden (SVH), een samenwerkingsverband van vijftien corporaties. „De meeste huurders hebben voor maart nog salaris gehad, april met een buffer kunnen overbruggen, maar voor mei is het de vraag of dat nog lukt.” Hoe langer de maatregelen tegen het coronavirus blijven gelden, denkt Hoft, hoe groter de probleemgroep wordt. Volgens het Kwaliteitscentrum Woningcorporaties Huursector zijn de inkomens van 360.000 huishoudens onzeker door de coronacrisis.

Veel van de getroffen huurders hebben een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. „Het merendeel van de huurders dat zich meldt, werkt met tijdelijke of flexcontracten of is zzp’er”, zegt Egbert de Vries, directeur van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties. „Bij andere groepen huurders zien wij nauwelijks problemen.”

Een ander aanzienlijk deel van de groep die zich meldt, wordt gevormd door huurders van bedrijfsruimtes. „Dat is wel te verklaren”, zegt Hoft, „want het zijn de kleine ondernemers die de bedrijfsruimtes van corporaties huren en juist zij worden vaak hard geraakt.”

Lees ook: ‘Kwijtschelding schulden kwetsbare groepen nodig’

Krab van tofu

David Leijgraaff (25) behoort tot die laatste groep. Vier maanden hadden hij en zijn vriendin gezocht naar een bedrijfsruimte en geëxperimenteerd met ingrediënten, totdat ze de perfecte sushirollen met zalm van gelatine, garnalen van soja en krab van tofu hadden. Hun Vegan Sushi Bar in Amsterdam was net zes weken open, „we hadden een super eerste maand”, zegt Leijgraaff, en toen deed Rutte het slot op de deur. „Toen die zondag opeens reserveringen werden afgezegd, hadden we pas door wat er aan de hand was.”

Plots was hij veroordeeld tot het circuit van bezorgen en afhalen. „Dat betekende voor ons een stijging van 40 procent van de kosten. De bezorgplatforms vragen 30 procent, en we moesten allemaal verpakkingsmateriaal kopen.” Extra vervelend was dat de kok net voor de lockdown met vakantie ging naar Sierra Leone. Hij zit daar vanwege het gebrek aan vluchten nog altijd vast, zegt Leijgraaff. „Gelukkig konden we een freelance kok inhuren en die heeft ons het rollen van de sushi geleerd. Nu doen we het zelf.”

Voor het kersverse restaurant bleek het echter toch te lastig om die eerste maanden de kosten terug te verdienen. „We moesten nog de verbouwing van het restaurant betalen, dat was de druppel waardoor we de huur niet meer op konden brengen”, zegt Leijgraaff. Hij vroeg corporatie Stadgenoot, van wie hij voor 1.700 euro per maand zijn restaurantruimte huurt, om uitstel van betaling.

Corporaties doen van alles om hun huurders te helpen. Eind maart spraken ze met minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) en andere brancheorganisaties af dat gedurende de coronacrisis geen huisuitzettingen zullen plaatsvinden. Vorige week informeerde minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) de Tweede Kamer dat ze het ook mogelijk wil maken dat corporaties hun huren tijdelijk kunnen verlagen. Sommige corporaties deden dat al of scholden huurachterstand kwijt, tegen de geldende regels in. Ollongren heeft toezichthouder Autoriteit Woningcorporaties gevraagd niet te handhaven tot haar wetswijziging is aangenomen.

In veel gevallen komt de hulp neer op het uitstellen van huurbetalingen en het treffen van betalingsregelingen. Soms wordt de huurverhoging uitgesteld. Corporaties tonen zich creatief: corporatie ’thuis heeft een consulent ingehuurd die huurders helpt bij het gebruik van alle nieuwe overheidsregelingen die beschikbaar zijn gekomen. „Mensen vinden het vaak lastig een beroep te doen op deze regelingen of weten niet eens dat ze bestaan”, zegt bestuurder Severijnen. „Onze adviseur wijst ze in de juiste richting.” Er zijn ook corporaties die op zoek gaan naar al dan niet tijdelijke, vervangende woonruimte, met een huur die beter bij het lagere inkomen van de huurder past.

Vegan Sushi Bar Foto Niels Blekemolen

Wel de huur omhoog

Wat de meeste corporaties niet doen, is het bevriezen van de huren. Daartoe dienden de linkse oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SP vorige maand in de Tweede Kamer een motie in omdat ze vrezen voor de financiële gevolgen. Maar er was geen meerderheid voor in de Kamer.

De meeste corporaties willen de jaarlijkse huurverhoging per 1 juli doorvoeren. „Het is nu echt een rottijd daarvoor”, zegt Severijnen, „maar met het opschorten of laten vallen van de huurverhoging help je vooral mensen die het niet nodig hebben. Minder dan 1 procent van de huurders heeft financiële problemen door corona, dus het is vooral een mooie actie voor de bühne.” Interim-bestuurder Marcel van Halteren van de Drentse corporatie Actium is ook niet van plan de huren te bevriezen. „Zo’n generieke maatregel raakt de investeringscapaciteit van de hele sector. Dat scheelt miljoenen euro’s voor nieuwbouw en verduurzaming. De mensen die echt problemen hebben, moeten we helpen met maatwerk.”

Voor restauranthouders Weller en Leijgraaff lijkt het goed te komen. Weller hoefde zijn maandelijkse huur van 700 euro pas te betalen nadat hij van de overheid financiële steun via de TOZO-regeling voor zelfstandige ondernemers binnenkreeg. Dat geld heeft hij nu binnen, de huur is direct betaald. „In principe is het nu goed”, zegt Weller. „Ik hoop dat we niet nog eens beroep op de corporatie hoeven te doen.”

Ook Leijgraaff kreeg uitstel van betaling. „Voor het eind van het jaar moeten we die twee maanden huur wel betaald hebben”, zegt hij, maar daar heeft hij vertrouwen in. Dankzij goede recensies online neemt het aantal bestellingen met de week toe. En als de Vegan Sushi Bar op 1 juni weer open mag, heeft hij plek voor elf zitplaatsen. „Het is altijd mijn droom geweest om een eigen restaurant te hebben. Hoewel het niet is begonnen zoals ik had gedacht, mag ik niet klagen”, zegt hij. „We hebben het tot nu toe gered en dit was de zwaarst mogelijke klap die we konden krijgen. Als je dit aankunt, dan kun je alles aan.”