Analyse

Johnsons adviseur Cummings vond dat de strenge lockdown niet voor hem gold

Verenigd Koninkrijk Dominic Cummings reisde honderden kilometers tijdens de Britse lockdown. De druk op hem om op te stappen is enorm. Laat Johnson zijn vertrouweling vallen?

Dominic Cummings, de speciaal adviseur van Boris Johnson, hier zaterdag bij zijn auto, ligt onder vuur voor ongeoorloofd reizen tijdens de lockdown.
Dominic Cummings, de speciaal adviseur van Boris Johnson, hier zaterdag bij zijn auto, ligt onder vuur voor ongeoorloofd reizen tijdens de lockdown. Foto Simon Dawson/Reuters

Terwijl de Britse regering een strenge lockdown nodig vond om de desastreuze gevolgen van de aanvankelijk lakse corona-aanpak te beperken, besloot een van de bepalende politieke machthebbers dat de regels niet voor hem golden, ook al stelde hij ze zelf mede op.

Dominic Cummings, de immer omstreden politiek adviseur van Boris Johnson, reisde eind maart – toen de lockdown al van kracht was – vanuit Londen, waar hij met zijn vrouw en kind woont, naar het landhuis van zijn familie in het graafschap Durham, vierhonderd kilometer noordwaarts. Dat berichtten The Guardian en The Mirror dit weekend.

Mary Wakefield, de vrouw van Cummings, vertoonde op dat moment symptomen van Covid-19. Cummings werd kort daarna ook ziek. Wakefield schreef erover in het rechtse opinieblad The Spectator, waar zij werkt als redacteur: „Dom kon zijn bed niet uitkomen. Dag in, dag uit lag hij uitgeteld met hoge koorts en stuiptrekkingen in zijn benen.” Ze schrijft ook hoe de twee na hun ziekbed zich weer begeven „in de bijkans komische onzekerheid van Lockdown London”. Ze meldde niet dat het echtpaar eerst weer zes uur in de auto zat om van Durham naar Londen te rijden, een teken dat ze zelf ook doorhadden dat hun gedrag niet in de haak was.

De rol van Cummings in het Britse coronabeleid lag al onder de loep. Hij nam deel aan de vergaderingen van Sage, het crisisberaad van wetenschappelijke regeringsadviseurs. Dat werd door oppositiepartij Labour gezien als onwenselijke politieke invloed op wetenschappelijk advies. En Cummings, die geen volksvertegenwoordiger is en zelf niet eens lid is van de Conservatieve Partij van Boris Johnson, deed mee met het overleg van het kernteam van bewindspersonen, terwijl de meeste ministers van het kabinet van Johnson niet mee mochten praten.

Zorg regelen

De Britten moesten vanaf 23 maart thuisblijven. De enige geoorloofde uitzonderingen waren één keer per dag sporten, essentiële boodschappen doen, de dokter bezoeken of bij een kwetsbaar persoon medicijnen of boodschappen afleveren. Cummings zegt dat zijn reis geoorloofd was. Hij wilde regelen dat zijn familie voor zijn zoon kon zorgen, terwijl zijn vrouw en hij ziek waren. Dat is een verantwoording die slecht valt bij Britten: de dagelijkse oekazes van de regering („Blijf thuis!”) wekten niet de indruk dat de regels zoveel rek boden. Mediaberichten dat hij in april nog een keer op en neer reisde, ontkent Cummings.

De druk op Cummings om op te stappen, of voor Johnson om hem te ontslaan, is enorm. Andere adviseurs die de maatregelen schonden, moesten dat ook doen. Hoogleraar Neil Ferguson, die voorspelde dat de epidemie tot een half miljoen doden kon leiden tenzij er streng werd ingegrepen, stapte uit het Sage-beraad toen bekend werd dat hij thuis bezocht werd door zijn minnares.

Vooralsnog steunt Johnson Cummings. Diens belang is nauwelijks te overschatten. Hij is de scherpe strateeg en politieke bullebak die de chaotische Johnson in toom houdt en richting geeft aan zijn beleid. Juist de combinatie van het charisma van Johnson en de brille van Cummings bleek zo succesvol, in de campagne van Vote Leave in aanloop naar het Brexitreferendum in 2016 en bij de Lagerhuisverkiezingen van december vorig jaar.

Cummings zorgde er ook voor dat verschillende stromingen bij de Tories amper toegang hadden tot de premier. Van de hardliners bij de brexiteers, mannen als Jacob Rees-Mogg en Steve Baker, moest Cummings niets hebben. Zij belandden op een zijspoor.

Het is dan geen verrassing dat Baker zondag een van de eerste Conservatieven was die publiekelijk zeiden dat Cummings weg moet. Het gevaar voor effectieve politieke poortwachters als Cummings is dat er altijd anderen zijn die willen binnendringen tot het centrum van de macht.

Groeiend probleem

Johnson zit met een groeiend probleem. Cummings ontslaan, of zelfs tijdelijk op afstand plaatsen, ontneemt hem zijn rechterhand, juist op het moment dat het Verenigd Koninkrijk de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog doormaakt. De belangrijkste ministers onder Johnson zijn benoemd vanwege hun Brexit-standpunt, niet vanwege hun staat van dienst als ervaren bestuurders of vakinhoudelijke experts.

Cummings handhaven is echter eveneens gevaarlijk. Het laat zien dat Britten het niet zo nauw hoeven te nemen met coronaregels. Waarom zouden Britten die uit het buitenland inreizen zich bijvoorbeeld genoodzaakt voelen zich te houden aan de thuisquarantaine die vanaf 8 juni geldt? In dat geval brokkelt het gezag van de regering Johnson ook nog verder af.

Lees ook deze reportage over corona en de Britse klassemaatschappij.