Opinie

Israël moet na de oorlog ook nog de vrede winnen

Midden-Oosten Europa staat niet geheel machteloos tegenover de Israëlische annexatie van de Westoever. Nederland zou met de Beneluxpartners een cruciale rol kunnen spelen, oppert
Een Israëlische soldaat aan het werk op de Westelijke Jordaanoever.
Een Israëlische soldaat aan het werk op de Westelijke Jordaanoever. Foto Jaafar Ashtiy/AFP

De buitenlandchef van de EU, Josep Borrell, verklaarde op 15 mei na afloop van een videoconferentie met zijn collega-ministers van Buitenlandse Zaken dat Europa zijn „diplomatieke gewicht” in de schaal zal leggen om de Israëlische annexatie van Palestijnse gebiedsdelen op de Westoever te voorkomen.

Hij reageerde hiermee op plannen van de nieuwe Israëlische regering om per 1 juli de Israëlische soevereiniteit in te voeren over zo’n 30 procent van de Westoever, in overeenstemming met het vredesplan van de Amerikaanse president Donald Trump van januari dit jaar. De resterende 70 procent van de Westoever blijft dan over voor een toekomstige Palestijnse ministaat, als tenminste eerst aan een groot aantal voorwaarden voldaan wordt.

Luidkeels

De Palestijnen hebben al luidkeels laten weten dat ze nooit zullen onderhandelen over dit vredesdictaat, waarin de status van Jeruzalem en het lot van de Palestijnse vluchtelingen al is beslist. Daarmee openen ze de deur voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu om met Amerikaanse steun de meeste Israëlische nederzettingen en de stategische Jordaanvallei eenzijdig te annexeren. Netanyahu sprak in het regeerakkoord met zijn politieke rivaal Benny Ganz slechts af dat zij „in volledige overeenstemming met de VS [...] en in dialoog met de internationale gemeenschap” zullen handelen.

Hoe denkt Borrell hieraan Europees tegenwicht te kunnen bieden? Tijdens de videoconferentie steunden alle EU-lidstaten – behalve Hongarije en Oostenrijk – een Iers-Luxemburgs initiatief om in Jeruzalem te protesteren tegen de voorgenomen annexaties en vóór een tweestatenoplossing. Maar Netanyahu zal niet lang wakker liggen van deze boodschap: hij weet dat de EU diep verdeeld is over het Israëlbeleid, en dat er meer lidstaten zijn die een veroordeling van zijn plannen zullen tegenwerken. Frankrijk, Spanje, Ierland, België en Luxemburg zouden wel sancties of andere stappen willen overwegen, bijvoorbeeld door net als Zweden de Palestijnse staat te erkennen.

Angstvallig

Ik vermoed dat de Nederlandse regering angstvallig zal proberen zich achter staand „Europees beleid” te blijven verschuilen. De VS is weggevallen als bondgenoot die in het Midden Oosten bijna blindelings gevolgd werd.

Het Europese Midden-Oostenbeleid heeft ondertussen vrijwel elke geloofwaardigheid verloren, en de door Europa gesteunde tweestatenoplossing is op sterven na dood. Europa is de bankier geworden van een failliet Palestijns staatsopbouwproject waarin miljarden zijn gestoken, ook door Nederland. De EU heeft Israëlische nederzettingen en andere stappen in strijd met internationaal recht weliswaar veroordeeld, maar daaraan geen consequenties willen verbinden. De huidige VN-gezant in Jeruzalem, Nickolay Mladenov, waarschuwt terecht dat die annexatie een bedreiging is voor de vrede en een ondermijning van de internationale rechtsorde .

Als Israël overgaat tot annexatie, dan zal Brussel vroeg of laat met Israël moeten praten over apartheidspraktijken in de onvermijdelijke realiteit van één staat. Er blijft dan immers de binationale, mogelijk gefederaliseerde staat als enig democratisch alternatief over.

Deze éénstaat-optie is nu juist het doemscenario voor de overgrote meerderheid van de Israëli’s, die willen leven in een staat waarin Joden de grote meerderheid uitmaken. Dit was ook wat de zionistische beweging voor ogen stond. Maar in het voormalige mandaatgebied Palestina – Israël en de bezette gebieden – wonen nu ongeveer evenveel Joden als Palestijnen. Wellicht brengt deze demografische realiteit Netanyahu nog op andere gedachten en verkiest hij toch de huidige status quo, waarin Israël ook zonder formele annexatie al de dienst uitmaakt op de Westoever.

Geopolitiek

Gezien vanuit een kil geopolitiek perspectief zou je kunnen redeneren dat de Palestijnen de strijd hebben verloren. Daar hebben ze zelf aan bijgedragen door hun eindeloze verdeeldheid. Hamas weigert het bestaansrecht van Israël te erkennen en is zelf verantwoordelijk voor de uitzichtloze situatie in Gaza.

Op de Westoever gelooft bijna geen Palestijn meer in het eindeloze vredesproces dat gepaard gaat met voortdurende uitbreiding van nederzettingen, waar nu ruim 600.000 Israëli’s wonen. De Palestijnse president Mahmoud Abbas en de PLO, voorstanders van onderhandelingen en onthouding van geweld, staan met lege handen. In deze omstandigheden zal de Palestijnse Autoriteit steeds meer gezien worden als een verlengstuk van de Israëlische bezetting. Abbas heeft onlangs opnieuw gedreigd alle akkoorden en de cruciale veiligheidscoördinatie met Israël te verbreken. Hij lijkt het dit keer te menen.

Kan het tij nog gekeerd worden? Ik vrees van niet. Vasthouden aan Europese eenheid is in deze omstandigheden een zwaktebod. Alleen als een kritisch aantal lidstaten wel wil optreden tegen Israëlische annexaties, bijvoorbeeld door hierop te reageren met erkenning van de Palestijnse staat, is er wellicht nog hoop. Voorwaarde is wel dat de PLO bereid is de EU-parameters voor vredesonderhandelingen te aanvaarden. Deze zijn vastgelegd in de Europese Raadsconclusies van 22 juli 2014. Er ontstaat dan een situatie, waarin Israël zich gesteund weet door een Amerikaans vredesplan en de Palestijnen de Europese parameters hebben omarmd. Dit biedt wellicht na de Amerikaanse presidentsverkiezingen aan het eind van dit jaar (mogelijk met een nieuwe president) zicht op een nieuw speelveld voor toekomstige vredesonderhandelingen.

Nederland kan een cruciale rol spelen om samen met de Benelux-partners te werken aan zo’n meerderheid van EU-landen die bereid zouden zijn de Palestijnse staat te erkennen. Israël zal zich verzetten, maar welke alternatieven blijven nog over om de daad bij het woord te voegen?

Uiteindelijk is de teloorgang van de tweestatenoplossing ook niet in Israëls voordeel. Het is nu oppermachtig in de regio – maar je wint de oorlog pas definitief als je ook vrede sluit met de vijand.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.