Opinie

Is het sociaal vangnet afdoende?

Marike Stellinga

Al voor de coronacrisis was er een groep mensen die niet profiteerde van de economische bloei. Er waren gekke cijfers na jaren van groei. Het aantal daklozen steeg, net als het aantal mensen met schulden dat onder bewind stond: dan mag je zelf geen financiële beslissingen meer nemen.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau constateerde dat meer mensen hun leven een vijf of lager gaven. En de economen van het Centraal Planbureau waarschuwden al dat een recessie door laagopgeleiden dit keer sneller gevoeld zou worden. Van de laagopgeleide werkenden is immers bijna de helft flexwerker of zzp’er. In 2003 was dat nog ruim een kwart. Al voor de coronacrisis was de vraag wat er zou gebeuren als de deken van groei van Nederland getrokken zou worden. Het vermoeden: de klap komt harder aan. Nu komt daar de coronacrisis bij, met al zijn maatschappelijke beperkingen.

Te midden van de 13 miljard euro aan noodsteun die het kabinet deze week presenteerde, viel mij toch ook op wat er níet in zit, namelijk veel extra hulp voor de groep die voor de crisis al kwetsbaar was. De mensen die al niet sterk stonden: door de snelle flexibilisering van de arbeidsmarkt, door de veranderingen in de verzorgingsstaat van het vorige kabinet Rutte (VVD, PvdA) én door de financiële onzekerheid die de toeslagen veroorzaken bij huishoudens die het niet breed hebben.

Lisette Kuyper en Kim Putters van het SCP publiceerden deze week een mooi stuk over de maatschappelijke effecten van corona. Flexwerkers zitten in een perfect storm, schrijven ze. Flexwerkers zouden het al het zwaarst hebben in een gewone recessie, maar „nu worden ook nog eens vooral de sectoren geraakt waarin veel van hen werken”.

Juist de mensen die in flexwerk blijven ‘hangen’, zijn vaak laagopgeleid en verdienen weinig. Waarschijnlijk profiteren zij het minst van de loonsubsidie in de NOW-regeling die bedoeld is om banen te behouden. Bedrijven mogen ook voor flexwerkers loonsubsidie aanvragen, maar omdat bedrijven een deel van de loonkosten moeten blijven betalen, verliezen veel flexwerkers toch hun baan. De uitkeringen schieten omhoog. „Juist deze groep, die naar verwachting het minste baat heeft bij de NOW, heeft waarschijnlijk weinig buffers om de klap mee op te vangen”, aldus Kuyper en Putters. „Grote groepen Nederlanders ontlenen geen zekerheden meer aan werk als het even tegenzit, terwijl dat de basis van ons sociaal stelsel is”, zei Putters in NRC. De rekening van Nederland Flexland.

Femke Halsema adviseerde deze week de regels van de bijstand te versoepelen. Halsema is burgemeester van Amsterdam en leidt de Werkgroep Sociale Impact van de coronacrisis. Sta toe dat mensen werken én hun uitkering houden. Ga tijdelijk soepeler om met de vermogenstoets: mensen hebben geen recht op bijstand als ze vermogen hebben. Zorg voor een pauzeknop bij schulden. En kunnen schulden van kwetsbare groepen vaker worden kwijtgescholden?

Het zijn allemaal manieren om geen clusterbom te maken van de problemen die al voor de crisis bestonden. Om het sociale vangnet sterker te maken. Stond er in dat grote pakket met noodsteun deze week iets voor deze mensen? Niet heel veel. Ja, er is inkomenssteun voor zzp’ers. Er komt misschien steun voor flexwerkers die geen recht op een uitkering hebben. En staatssecretaris Tamara van Ark (VVD) is bezig met de schuldenproblematiek. Maar de bijstand wordt niet versoepeld. Nu het kabinet veel ongekende maatregelen neemt om de economie te stutten, lijkt het versterken van het vangnet voor kwetsbare groepen een kleine stap.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.