Opinie

Bij twijfel doen, dat is euthanasie anno 2020

Rosanne Hertzberger

Weet u wat u over tien jaar wilt? Over vijf jaar? Volgend jaar? Weet u hoe u zich voelt mocht u incontinent worden? Niet meer kunnen lopen? Verward zijn of dement? Ik zou diep bedroefd zijn. Zou het leven een 4 geven. Maar het vreemde is: zelfs mensen met een zeer ernstige beperking leren hun situatie accepteren.

Afgelopen maand, te midden van de coronacrisis, werd er tot veler verbazing een daling in het aantal suïcides geconstateerd. We kunnen dus niet zo goed inschatten hoe mensen zich voelen. ‘NIVEA’ zou op het standaardlijstje levenslessen moeten staan: niet invullen voor een ander.

Ik stel deze vragen omdat de Hoge Raad vorige maand oordeelde dat mensen wel degelijk goed kunnen beslissen over de wensen van hun toekomstige zelf. Als u het heeft gemist: een verpleeghuisarts die een verwarde, angstige, wilsonbekwame vrouw euthanasie gaf, werd ook in cassatie ontslagen van alle vervolging. De vrouw had namelijk een verklaring opgesteld waarin ze benadrukte euthanasie te willen indien ze niet meer in staat was thuis bij haar man te wonen.

Eenmaal in het verpleeghuis vertoonde ze tekenen van boosheid, paniek en verdriet. Herhaaldelijk riep ze hoe verschrikkelijk ze de situatie vond en dat ze dood wilde. De verpleeghuisarts oordeelde dat zij uitzichtloos en ondraaglijk leed, deed slaapmiddel in haar koffie, spoot haar in met barbituraat en spierverslapper waardoor zij stierf.

Het verdrietige is dat euthanasie in beginsel gewoon goede zorg is, een menselijk besluit met duidelijke grenzen en gewaarborgde zorgvuldigheid. Maar de afgelopen jaren is niemand in staat gebleken de uitdijende interpretatie een halt toe te roepen.

Voorbeeld: voor SCEN-artsen, onafhankelijke artsen om wier beoordeling moet worden gevraagd, is zorgvuldigheid van dusdanig belang dat bij een euthanasieverzoek alle metaforen van tafel gaan. We moeten zeker weten dat de patiënt exact begrijpt wat het inhoudt. Dus niet ‘wilt u uit uw lijden worden verlost’ en zelfs niet ‘wilt u euthanasie?’ maar letterlijk ‘wilt u dood? Wilt u dat ik u dood maak?’ Er mag geen risico op miscommunicatie zijn. De patiënt moet heel duidelijk ‘ja’ zeggen.

Maar die essentiële voorwaarde was al een tijdje niet zo hard meer bij wilsonbekwame mensen. Ondraaglijk lijden mag in de praktijk worden vastgesteld aan de hand van vage signalen als eten en drinken weigeren en huilen. Zelfs wanneer een dementerende patiënt meerdere malen aangeeft niet dood te willen, zoals de vrouw in deze zaak, kan dat worden weggewuifd als ‘tegenstrijdigheden’, en ook het fysieke verzet tijdens de euthanasie moest gezien worden als gevolg van de ziekte. Wij vullen voor haar in dat zij dit zou hebben gewild. Bij twijfel doen, dat is euthanasie anno 2020.

Daarmee zij we op een uiterst steil stukje hellend vlak beland. Hoe oud mag de bevestiging van haar wilsverklaring zijn? Twee jaar? Drie jaar? Waarom geen tien jaar? Hoe wisselend mag de wens zijn? Hoe vaak moet ze roepen dat ze geen euthanasie wil voordat we haar serieus nemen? Hoe zeer mogen we haar om de tuin leiden om haar dood te kunnen maken? En wanneer een patiënt in een helder moment doorkrijgt wat er gebeurt en te midden van het proces hard naar de dokter roept: ‘Ik wil niet dood!’ is dat genoeg reden om de euthanasie te staken?

Soms veranderen mensen van mening. Soms blijkt een verslechterde gezondheid minder ondraaglijk of worden mensen juist steeds banger voor de dood, en verkiezen ze liever de dagelijkse ellende. Stel, dat komt in 5 procent van de gevallen voor, en er zijn straks veertig van dit type euthanasiegevallen per jaar, dan accepteren we dat er jaarlijks twee mensen door een arts worden vermoord in dit land. Want moord, dat is de definitie van euthanasie zonder instemming.

Dat zijn er in mijn ogen precies twee te veel. Ook wanneer je de juridische, medische en ethische kant achterwege laat, vraag ik me af of wij het een goed idee vinden dat uiterst kwetsbare, angstige mensen stiekem een spuitje krijgen. Kunnen we daar nog de menselijkheid van inzien, de barmhartigheid, de zorgvuldigheid? Ik niet. Voor mij is dit een goede reden om bij de volgende verkiezingen een heel conservatieve stem uit te brengen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.