Opinie

Ali & Amadu níét helpen heeft ook een prijs

De Rechtsstaat

Over migranten en asielzoekers ben ik een beetje door m’n rechtsstatelijke ideeën heen. We zitten op dood spoor, met een imposante maar stelselmatig haperende machine van opvang, afhandeling en uitzetting. Tegenover een onberekenbare instroom van migranten, van wie met name de ‘veiligelanders’ het hier verzieken. Voor populisten is migratie een ideaal thema: soevereiniteit, identiteit, angst voor de ‘ander’, het vervloekte Europa – alles komt erin samen. Met staatssecretaris Broekers-Knol (VVD), die de schijn van een effectief vreemdelingenbeleid moet ophouden, heb ik vooral deernis. Dat is er namelijk niet. En dat komt er ook niet. Zeker niet zolang we het als een uitvoeringsprobleem zien.

Dat gevoel werd niet beter na de laatste aflevering van de saga over de West-Afrikanen Ali en Amadu, in NRC. Dat is een indrukwekkend journalistiek langetermijnproject dat in 2011 aanving, over twee minderjarige asielzoekers uit Guinee, die uitgeprocedeerd raakten, geen identiteitspapieren kregen en sindsdien onuitzetbaar, uitgeprocedeerd en overigens perfect geïntegreerd hier rondslingeren. En dat inmiddels al zo’n 18 jaar. Ze zijn nu begin 30, sadder and wiser. De een wat gefrustreerder dan de ander. Ze blijken sociaal tamelijk waardevol, vooral als freelance ouder en begeleider, zo blijkt. Maar het is de uitzichtloosheid van die levens die je beklemt. Althans mij. Benin en Guinee geloven niet dat ze landgenoten zijn – en bewijs hebben ze niet. Ze zijn dus wel hier, maar ze mogen er niet in. En ze kunnen er ook niet uit. Catch 22.

Broekers-Knol heeft geen discretionaire bevoegdheid meer, die is ooit politiek weggeruild tegen het kinderpardon. Dus zij kan het noodzakelijke humane gebaar niet maken. En de directeur van de IND is er kennelijk niet toe geneigd. De juridische uitweg, een ‘buitenschuldvergunning’ schijnt ook niet voor ze te zijn weggelegd. Daar moeten uitgeprocedeerden een ‘terugkeerinspanning’ voor leveren waar de IND nooit tevreden mee is. Althans dat zegt Vluchtelingenwerk. Dat is óók afbrokkelend draagvlak – als een systeem niet meer de hardship cases op tijd weet te redden.

Voor straf ben ik toen maar een dik rapport gaan lezen, op zoek naar een houdbaar vluchtelingenbeleid. Misschien kwam er ik Ali en Amadu wel in tegen. Dat rapport heet: Naar een wendbare migratieketen. Onderdeel van de ‘brede maatschappelijke heroverweging’, een ambtelijke inventarisatie van investeringen en bezuinigingen waar schrijvers van regeerakkoorden uit plegen te putten. Er staat bij wat het kost en oplevert, welke effecten het heeft. Een beleidswinkel van Sinkel, annex bijbel met nieuwe beleidsillusies. Herinvoering van grenscontrole, bijvoorbeeld, hoe ziet dat er uit? En hoe blij zullen de buurlanden er mee zijn? Snellere procedures, een flexpool voor het COA, minder medische zorg, onderwijs afkappen, „strafbaar stellen van niet meewerken aan terugkeer”, de mislukte ‘terugkeerafspraken’ in bilaterale verdragen (nog nooit afgesloten, hoewel al beleid sinds 2004). Heel leerzaam.

Of je geweigerde asielzoekers misschien een digitale enkelband kan omdoen in plaats van ze op te sluiten. De ideeën schieten heen en weer, van zéér nationaal (grenzen dicht) naar zéér Europees (EU aanmeld- en verdeelbureau van migranten). „Het formuleren van een bovengrens aan migratie”, asielaanvragen voortaan per post bij de ambassade. Er ligt een lijst klaar om mensen mee te ontmoedigen. Helaas is nooit te voorspellen wat zal werken of wat neveneffecten heeft, al dan niet pervers.

Maar wat me vooral bekruipt is de gedachte dat sleutelen onder de motorkap bij Justitie symptoombestrijding is. Politiek zou ‘migratie’ bij Buitenlandse Zaken ondergebracht moeten worden. Wat willen we eigenlijk met migratie, met bevolkingsgroei – en waar mag die dan vandaan komen? Wat voor land willen we zijn en voor wie?

Administratief-juridisch zijn Ali en Amadu nu één van de tienduizenden MOB’ers (‘met onbekende bestemming’ vertrokken). Dat er velen helemaal niet vertrekken, maar een leven hier leiden, is iets waar iedereen van wegkijkt. En is ons niet onlangs verteld dat we daar mee moeten ophouden?

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.