China vergroot greep op Hongkong

veiligheidswet China gaat een nationale veiligheidswet invoeren voor Hongkong. Dat lijkt daarmee zijn zelfbestuur te verliezen.

Pro-democratische volksvertegenwoordiger Wu Chi-wai vrijdag bij een betoging in Hongkong
Pro-democratische volksvertegenwoordiger Wu Chi-wai vrijdag bij een betoging in Hongkong Foto Tyrone Siu/Reuters

Beijing gaat een nationale veiligheidswet voor Hongkong opstellen. Met de nieuwe wet wordt het streven naar afscheiding van China strafbaar, net als buitenlandse inmenging in Hongkongse aangelegenheden, terrorisme en het beledigen van Chinese symbolen als de vlag en het volkslied.

Op donderdag werd al bekend dat het Nationale Volkscongres in Beijing, niet het parlement van Hongkong zelf, de nieuwe veiligheidswet gaat opstellen. Het is het meest directe ingrijpen van Beijing in Hongkong sinds 1997. Hongkong verliest hiermee in feite zijn zelfbestuur.

Bij de opening van de jaarlijkse zitting van het Nationale Volkscongres in de Chinese hoofdstad bevestigde de premier Li Keqiang het voornemen. „We zullen robuuste wettelijke systemen en handhavingsmechanismen instellen om de nationale veiligheid te handhaven in de twee speciale administratieve regio’s (Hongkong en Macau), en zorgen dat de regeringen in de twee regio’s voldoen aan hun constitutionele verplichtingen”, aldus Li in zijn openingstoespraak op vrijdag.

Tegen de belofte uit 1997

Daarmee gaat China in tegen de eerdere belofte dat Hongkong in de vijftig jaar vanaf de machtsoverdracht in 1997 zou worden geregeerd door bestuurders uit Hongkong zelf.

Oorspronkelijk was het aan het parlement in Hongkong om de wet op te stellen. De verplichting een dergelijke wet in te voeren is vastgelegd in de mini-grondwet van Hongkong, maar in 2003 liep de bevolking er massaal tegen te hoop. De invoering werd toen voor onbepaalde tijd uitgesteld.

Beijing drong eerder dit jaar opnieuw aan op invoering van de wet. Door een diepe verdeeldheid tussen pro-democratische en pro-Beijinggezinden in Hongkong, die onlangs twee keer met elkaar op de vuist gingen in het parlement, kwam de wet er tot nu toe niet.

Beijing is bang dat de wet voorgoed op de lange baan wordt geschoven. Zeker omdat de kans bestaat dat pro-democraten bij parlementsverkiezingen in september een meerderheid halen in Hongkong. Pro-democraten vaagden Beijinggezinde kandidaten zo goed als weg bij districtsverkiezingen in november 2019. Zij hopen dat succes in september te herhalen.

Carrie Lam, de hoogste leider van Hongkong, heeft vrijdag in een verklaring laten weten dat ze achter de beslissing van Beijing staat. Het lukt Hongkong volgens haar niet goed „om zijn eigen wetgeving om de nationale veiligheid te garanderen op voorzienbare termijn af te ronden”.

De oppositie in Hongkong heeft fel gereageerd. „Dit is het einde van Hongkong en het einde van Eén land, Twee Systemen”, zei het pro-democratisch parlementslid Dennis Kwok. Vooral Li’s uitspraak dat er een mechanisme komt om de nieuwe wet te handhaven, leidt in Hongkong tot ongerustheid. De angst is groot dat de geheimzinnige en gevreesde Chinese Staatsveiligheidsdienst zich in Hongkong zal vestigen om naleving van de wet af te dwingen en om in de gaten te houden wie de wet overtreedt.

De Hongkongse dollar daalde in reactie op het nieuws. De financiële markten zijn bang dat het Chinese ingrijpen de felle en langdurige anti-Chinese protesten in Hongkong nieuw leven zullen inblazen. Ook kan de Amerikaanse regering besluiten de speciale handelsstatus van Hongkong met de VS te herzien. Daardoor gelden bijvoorbeeld de strafheffingen op de import van Chinese goederen niet voor de Amerikaanse import uit Hongkong. De Amerikaanse president Trump zei donderdag al over de invoering van de nieuwe wet: ,,Als dat gebeurt, dan zullen we er heel sterk op reageren.”

Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken liet vrijdag in een verklaring weten geen buitenlandse inmenging in Chinese aangelegenheden te dulden. Geen enkel land staat toe dat separatisten de nationale veiligheid in gevaar brengen, aldus de verklaring.

De premier zei ook dat China voor dit jaar afziet van het stellen van een groeipercentage voor de economie „door de grote onzekerheid rondom de Covid-19-pandemie en door het mondiale economische en handelsklimaat”. Dat is een breuk met de communistische traditie. De afgelopen decennia stelde elk Volkscongres een doel, dat vervolgens ook altijd werd gehaald.

Het Volkscongres, dat jaarlijks in Beijing plaatsvindt, dient vooral om voorgekookte beslissingen en wetten formeel goed te keuren. Wets- en beleidsvoorstellen worden zo goed als altijd aangenomen, vaak met unanimiteit van stemmen.

Normaal vindt het Volkscongres plaats in maart, dit jaar werd het tien weken uitgesteld door de coronacrisis. Deze zitting, waarbij 2948 volksvertegenwoordigers aanwezig zijn, duurt waarschijnlijk tot 28 mei. Dat is zo’n drie dagen korter dan normaal.