Ook buiten kunnen we het virus aan elkaar overdragen

Coronavirus „Mogelijk kunnen we buiten met minder dan anderhalve meter toe”, zegt hoogleraar infectiepreventie Andreas Voss. „Maar waarom zou je dat riskeren?”

Dagjesmensen in het centrum van Venlo tijdens Hemelvaart.
Dagjesmensen in het centrum van Venlo tijdens Hemelvaart. Marcen van Hoorn/ANP

De meeste besmettingen met het coronavirus gebeuren binnen: tussen mensen thuis, in zorginstellingen en in drukke afgesloten ruimtes zoals kantoren, in het openbaar vervoer. Ook in Zumbaklassen, après-ski-bars, en bij koorrepetities en andere samenscholingen waar mensen schreeuwen of zingen, verspreidt het virus zich soms snel. Buiten vinden minder besmettingen plaats. Betekent dit dat we buiten veilig zijn, en op terrassen en in parken ons oude leven kunnen oppakken? Vier vragen aan Andreas Voss, hoogleraar infectiepreventie aan het Radboudumc over het coronavirus in de buitenlucht.

1 Veel onderzoeken laten zien dat de meeste besmettingen binnenshuis plaatsvinden. Zijn we buiten veilig voor het virus?

„Buiten is de overdracht van virussen minder, dat is met alle luchtwegvirussen zo. Daardoor zijn er in de zomer ook minder luchtweginfecties. De ventilatie buiten is per definitie beter, de temperatuur, de zon en de luchtvochtigheid zijn van gunstige invloed, plus het feit dat mensen minder vaak dicht op elkaar zitten.

„Maar we zijn buiten níet veilig als we niet op de juiste afstand zitten. We gaan er nog steeds van uit dat mensen besmet raken die een grote hoeveelheid hoest-, nies- of schreeuwdruppels van een coronadrager binnenkrijgen. Die grote druppels bevatten het meeste virus. Ze vallen snel op de grond, maar waar die vallen is afhankelijk van meerdere factoren. Binnen, waar geen wind is, gaat die wolk vooral naar voren. Buiten zal die afstand mogelijk verschuiven. Als er een flinke wind waait, dan is iemand die op 1 meter afstand van een coronadrager tegen de wind in staat, veiliger dan degene die op 1,5 meter met de wind mee staat.”

2 Kan het virus ons ook besmetten via fijne, zwevende aerosoldruppeltjes?

„Daar is discussie over onder virologen. In die fijne druppeltjes kan het genetische materiaal van het virus zitten, dat ontkent niemand. Maar er zijn drie belangrijke aanwijzingen dat het geen airborne ziekte is. Om te beginnen zijn er nog geen onderzoeken die in die fijne aerosoldruppeltjes op grote afstand levend, infectieus virus aangetoond hebben. Ten tweede weten we dat alle maatregelen die we nemen, werken. Die zijn gericht op het vermijden van druppelcontact. Ze zouden niet werken als het airborne was.

„En ten derde past het niet bij het R-getal dat we kennen voor dit virus. Dat getal drukt het aantal mensen uit dat één coronadrager op zijn beurt infecteert. Bij echte airborne ziektes, zoals mazelen of tuberculose, ligt de R tussen 12 en 18. Daar komt SARS-CoV-2 echt niet bij in de buurt. De R van dit coronavirus ligt tussen de 2 en 2,7 wanneer je geen afstandsmaatregelen neemt. Als er een gedeeltelijke overdracht via aerosolen zou zijn, bijvoorbeeld de helft van de overdracht, en de andere helft via contactdruppels, dan zou je een R van 6 of 7 verwachten.”

3 Kunnen we in de buitenlucht de anderhalvemeterregel loslaten?

„Die anderhalve meter is geen hard cijfer. De WHO adviseert 1 meter. Dat advies berust op een studie uit 1981 met het respiratoir syncytieel virus (RSV), ook een luchtwegvirus. Daar zit een onzekerheid in, veel landen kiezen daarom voor iets meer afstand. In Amerika kozen ze 1,83 meter, in het Verenigd Koninkrijk nemen ze 2 meter, wij 1,5 meter.

„Mogelijk kan het buiten met wat minder dan 1,5 meter. Het zou best kunnen dat een 1 meter-maatschappij daar ook functioneert. Maar de vraag is of je op dit moment dat natuurlijke experiment zou willen doen. Willen we dat uitvinden door zieken en doden in Nederland te riskeren?

„ Bedenk ook dat hoe drukker het wordt, hoe hoger het risico wordt. Als het bij het langs elkaar lopen een keer naar 1,4 of 1,3 meter gaat, is dat waarschijnlijk geen probleem. Maar op het moment dat we zeggen dat we buiten 1 meter kunnen aanhouden, staan mensen zeker weer schouder aan schouder. Als je echt dichtbij tegen elkaar staat te praten, dan kun je het overdragen, ook buiten, daar bestaat geen enkele twijfel over.”

4 Kunnen restaurants met een goed ventilatiesysteem de situatie in de buitenlucht nabootsen?

„Daarvoor moeten we kijken naar het ventilatievoud. Dat is een maat voor hoe vaak de lucht in een ruimte ververst wordt per uur. In een goede ziekenhuiskamer, die we ook gebruiken om patiënten te isoleren, is dat 6 keer per uur. Op een operatiekamer, waar je veel schone lucht wilt hebben, is dat 20 keer per uur. Als je thuis een raam en de deur tegen elkaar openzet, kan dat wel 30 keer per uur of meer zijn. In de tropen hebben de beste tuberculoseziekenhuizen bijvoorbeeld geen ramen, die zijn gewoon open.

„Dat kun je binnenshuis met geen enkel airconditioning systeem of ventilatiesysteem nabootsen. Sterker nog, niemand zou dat willen, want niemand wil in een ruimte zitten waar het permanent waait alsof er een windmachine aanstaat. Een goed geventileerde binnenruimte is toch iets anders dan buiten.”