‘In het land dat wij erven is het geld op en de politiek verziekt’

Parlementsverkiezingen Suriname Maandag zijn in Suriname verkiezingen. Drie geëngageerde Surinamers over de zorgelijke staat van hun land – en over hoop.

Curtis Hofwijks (32), Xaviera Jessurun (39), Ivan Tai-Apin (42)
Curtis Hofwijks (32), Xaviera Jessurun (39), Ivan Tai-Apin (42)

Op een warme novemberochtend in 2015 liep Curtis Hofwijks, toen 27, met een stoel en een protestbord naar het Surinaamse parlement. Voor het gebouw nam hij plaats en hief zijn bord de lucht in – de tekst: ‘Weg met Bouta’. Die eenmansactie is via bredere protesten tegen het Bouterse-regime uitgegroeid tot de oprichting van Hofwijks’ sociaal-liberale Partij voor Recht en Ontwikkeling (PRO). Maandag zijn de Surinaamse parlementsverkiezingen. Hofwijks richtte de partij op om „écht fundamentele veranderingen van de grond te krijgen”.

Activiste Xaviera Jessurun probeert met het platform The Next Generation Movement jongeren te mobiliseren. De potentie van de nieuwe generatie laat regisseur Ivan Tai-Apin met zijn films zien.

383.333 Surinamers mogen maandag stemmen, meer dan 75 procent is tussen 18 en 40 jaar. Afgelopen vijf jaar vormden jongeren een groeiende stem in het verzet tegen de regering, sociale media spelen hierbij een grote rol. Opvallend, want voorheen was het juist de regeringspartij NDP van president Desi Boutere die jongeren aantrok. Maar uit onvrede richten jongeren zich nu ook op andere partijen of beginnen er zelf een, zoals chemisch analist Curtis Hofwijks. Aansluiting bij een bestaande partij heeft „in de Surinaamse politiek niet veel zin.” Het systeem is „verziekt tot op het bot door een diepgeworteld patronagesysteem”, zegt hij per Skype. Dan is het beter om opnieuw te beginnen. „Dan kun je vanaf het begin duidelijk maken wat je grondbeginselen zijn. Gelijkheid en anticorruptie staat bij ons heel hoog in het vaandel.”

De strijd zal gaan tussen regeringspartij NDP (Nationale Democratische Partij) en de grootste oppositiepartij VHP (Vooruitstrevende Hervormings Partij) van oppositieleider Chan Santokhi. Toch hoopt Hofwijks met PRO zetels te halen, door zwevende en teleurgestelde kiezers voor zich te winnen. Hij komt zelf uit een „NDP-nest”, vertelt hij, en groeide op in de wijk Flora – „ook wel bekend als de getto van Paramaribo.” „Toen ik laatst in Flora huis-aan-huis campagne voerde, zei een oud vrouwtje: ‘Ik ben NDP’er in hart en nieren, maar Bouterse mus’ gwe (Bouterse moet weg).’ Een grote groep NDP’ers is enorm teleurgesteld.”

Corruptieschandalen

Stel het lukt om mee te regeren, dan zal het niet makkelijk zijn Suriname weer op de rails te krijgen, beseft Hofwijks, gezien alleen al het geldgebrek van de staat. De staatsschuld is 2,4 miljard Amerikaanse dollar, inkomsten heeft het land nauwelijks nog, uitgaven bleven extreem hoog, het leningenplafond is bereikt. Twee recente olievondsten voor de kust geven hoop, alleen duurt het zeker vijf jaar voor de olie kan worden gewonnen.

Lees ook: Suriname: een regering van dieven

Hofwijks wil ook een groot onderzoek naar vermeende corruptieschandalen van de regering, zoals bij verlening van goudconcessies, toewijzing van grond en verdeling van overheidsopdrachten. Eind januari kwam aan het licht dat honderd miljoen Amerikaanse dollar spaargeld was verdwenen bij de Centrale Bank. „Als wij regeermacht krijgen”, zegt Hofwijks, „wil ik die zaken onderzoeken maar ook: geld en middelen die organisaties of individuen zich hebben toegeëigend, proberen terug te krijgen.” Hofwijks pleit ook voor een „taskforce van deskundigen” om te gaan praten met schuldeisers bij wie de regering geleend heeft, onder meer over een langere looptijd van leningen. „We moeten oplossingen bedenken want in het land dat wij erven is het geld op.”

Straatbeeld in Paramaribo, deze week. Massabijeenkomsten in aanloop naar de verkiezingen waren vanwege corona verboden. Foto Ranu Abhelakh

Rechtszaak tegen de staat

Oplossingen bedenken, krachten bundelen, bruggen slaan – het is wat theater- en filmregisseur Ivan Tai-Apin (42) in Suriname probeert te doen sinds zijn terugkeer uit Nederland, negen jaar geleden. Zijn droom, het vertellen van Surinaamse verhalen, ging in 2018 in vervulling met zijn filmdebuut Wiren. De film is geïnspireerd op het leven van de dove jongen Wiren Meghoe. In de film spant hij een rechtszaak tegen de Surinaamse staat aan om af te dwingen dat hij aan de universiteit kan studeren – voor doven is het in Suriname niet mogelijk in het reguliere onderwijs in te stromen. Na binnenlands succes was Wiren in 2019 te zien op het Nederlands filmfestival in Utrecht, nu bij online streamingdienst Pathé Thuis en op iTunes.

Het lukte Tai-Apin de film te financieren ondanks de crisis die begon in 2015 met de devaluatie van de Surinaamse dollar: prijzen schoten de lucht in. Hij sprokkelde het geld bijeen via crowdfunding en steun van het bedrijfsleven en maakte de film voor een relatief laag bedrag, tachtigduizend euro. Het valt hem op, zegt hij, dat veel Surinamers „vol ideeën zitten”, en tegelijkertijd „heel erg in de korte termijn denken en geen zelfvertrouwen hebben”. Het besef dat er tijd nodig is om iets op te bouwen leeft hier nauwelijks. zegt hij. „Ik heb jaren aan mijn film gewerkt, maar veel mensen om me heen, vrienden en kennissen, zeiden: hoe wil je hier in Suriname een film maken, er zijn hier geen professionals, we zijn geen Hollywood. Toen er na een jaar nog geen film was zeiden ze: ‘Zie je wel, het lukt je nooit.’ Mensen willen de dingen hier vaak direct, anders zijn ze al snel geneigd op te geven.” Toch ziet hij nu ook „een generatie die steeds meer in eigen kracht gelooft.”

Het kortetermijndenken zit ook in de Surinaamse politiek, zegt Tai-Apin. „Politici denken niet aan toekomstige generaties, maar willen in de tijd dat ze de macht hebben een aantal projecten realiseren, en verder de financiële zaken voor zichzelf goed regelen.” In zijn film maakt de dove Wiren een ontwikkeling door, benadrukt Tai-Apin. „Hij laat zich niet afschrikken door de wet, maar start een rechtszaak om voor elkaar te krijgen dat hij kan studeren. Dat is ook een boodschap voor Suriname: fundamentele veranderingen vergen tijd en daadkracht.”

Tai-Apin werkt nu aan zijn tweede film, die zich afspeelt in het achttiende-eeuwse Suriname. Ten tijde van de slavernij, toen Nederlandse gouverneurs aan de macht waren. „Ik ontdek door mijn research dat de gouverneurs in die tijd, die door Nederland waren aangesteld, lijken op de politici die we nu hebben. We beseffen niet hoeveel we van hen hebben overgenomen in onze politiek. Corruptie, vriendjespolitiek, het was er allemaal al in de achttiende eeuw.”

‘Geen aanhoudend protest’

Voor activiste Xaviera Jessurun (39) ging er een wereld open toen ze besloot zich te verdiepen in de Surinaamse politiek en hoe er wordt geregeerd. „De economische crisis van 2015 kwam hard aan. Ik ben ondernemer en toen ons geld steeds minder waard werd voelde ik dat direct. Voor veel Surinamers is totaal onduidelijk wat er in het parlement gebeurt, terwijl de impact van wat daar gebeurt enorm is.” Ze probeert voor burgers „te vertalen” hoe de politiek werkt, om hen zo bewuster te maken. „Op een paar grote demonstraties na is er geen aanhoudend protest geweest, ondanks alle corruptie en misstanden die onder onze ogen plaatsvinden.” Je moet mensen dus op een andere manier bereiken, zegt ze. „Ik probeer dat via bewustwordingscampagnes, via sociale media en door zelf actie te ondernemen.”

Lees ook: Suriname geschokt na ‘diefstal’ door Centrale Bank

Een van die acties was de aangifte in februari die Jessurun met anderen deed tegen minister van Financiën Gillmore Hoefdraad na de verdwijning van de honderd miljoen Amerikaanse dollar van spaarders bij de Centrale Bank. „Een ongekend drama”, zegt Jessurun. „Ik – en met mij vele burgers – geloof dat uiteindelijk de minister verantwoordelijk is.”

De gedreven Jessurun wil zelf de politiek niet in, ze gelooft eerder in activisme. Aan de vooravond van de verkiezingen is ze gestart met een campagne over strategisch stemmen met als doel de zittende regering van de troon te stoten. Kleine partijen, zoals PRO van Curtis Hofwijks, maken dat juist moeilijk, volgens Jessurun. „Ze versplinteren de politieke arena”, zegt ze. „Dat geeft de regering alleen maar meer kans om aan de macht te blijven. Waarom een nieuwe partij starten terwijl er al zoveel partijen zijn. Ik zeg altijd: onze historische binnenstad is prachtig maar stamt wel uit de koloniale tijd. Moeten we die prachtige gebouwen daarom dan maar platgooien en er moderne flats voor neerzetten? Ik geloof dat we energie moeten steken in het van binnenuit aanzetten tot verandering.”