Opinie

Het zit hem in het leiderschap

In Europa

Wat een performance van Angela Merkel maandag, tijdens haar persconferentie met Emmanuel Macron.

Kijk er even naar, één fragment is genoeg – en je begrijpt waarom er in Duitsland wél brede steun is voor het Frans-Duitse plan voor een coronaherstelfonds dat getroffen landen vanuit de Europese begroting moet helpen, en in Nederland niet. Het zit hem in het leiderschap.

De Nederlandse politiek verschuilt zich bij voorbaat achter de aanname ‘geen draagvlak’. In Den Haag zeiden velen over het Merkel-Macron-plan moedeloos: „Dat pikt de Kamer nooit.” Merkel doet het anders. Zij máákt draagvlak.

Kalm als altijd stond ze achter een lessenaartje in Berlijn. Ze keek uit op een grote, kille ruimte met hier en daar een journalist op een stoel. Geduldig luisterde ze naar de gebruinde Franse president die, via een scherm vanuit het Elysée, in de gebruikelijke Gallische superlatieven dat fonds aanprees.

Merkel is altijd tegen eurobonds geweest. Ze heeft landen nooit via de EU-begroting willen helpen. Maar in haar plan met Macron is sprake van gezamenlijke schuld én van de EU-begroting die landen helpt om van corona te herstellen. Merkel is op twee fronten om. Je moet het maar doen, in een land getraumatiseerd door de eurocrisis.

Maar ze sprak niet over ontbrekend draagvlak. Integendeel, ze zei dat je in crisistijd met een helder idee moet komen, en bereid moet zijn ervoor te vechten. „De weg naar een oplossing is niet eenvoudig. Sommige mensen willen geen sterk Europa. Zij zien hun toekomst in de natiestaat.”

Dat is hun goed recht, zei ze. Kritiek hoort erbij in een democratie. „Daarom zijn crisistijden tijden waarin je moet vechten voor je ideeën. (…) Als we nu geen moedig voorstel doen, zouden dingen gewoon gebeuren.”

Wat Merkel tot haar U-turn dreef, is de ernst van de crisis, die Europese verhoudingen overhoop haalt. Italië schiet, buiten zijn schuld, als een raket door alle schuldplafonds. Duitsland geeft bedrijven meer staatssteun dan anderen, waardoor die extra voorsprong krijgen in Europa. Dit moet rechtgetrokken worden. Wat ook speelt: het Constitutionele Hof, dat obligatieaankopen van de ECB bekritiseert. Als de ECB de euro maar deels kan beschermen, redeneert Merkel, moeten regeringen bijspringen – niet met bilaterale leninkjes maar met collectieve daadkracht. Merkels mandaat loopt volgend jaar af. Op 1 juli wordt ze EU-voorzitter. Het is nu of nooit.

„De natiestaat alleen heeft geen toekomst”, zei ze. „Duitsland gaat het alleen goed als het goed gaat met Europa.”

Als puntje bij paaltje komt, kan Merkel zich direct tot burgers richten en zeggen: „Wij laten Europa niet weer kapotvallen.” Ze deed dat tijdens de eurocrisis, om leningen aan Griekenland mogelijk te maken. Ook tijdens de vluchtelingencrisis benoemde ze de Duitse historische verantwoordelijkheid in Europa. Nu doet ze het weer. Een paar woorden, en iedereen weet wat ze bedoelt. Zulke woorden kunnen veel veranderen, omdat ze ineens een pad vrijmaken naar een oplossing.

Merkels populariteit loopt tegen de 80 procent. De meeste Duitsers steunen het Merkel-Macron-plan. Zelfs in de CDU is maar 30 procent tegen.

Mark Rutte, daarentegen, zwijgt erover. Het enige wat hij woensdag kwijt wilde, was dat er een „hard pecunia-belang is dat het zuiden herstelt”. Maar: „Hoe komt dat eigenlijk dat landen in het zuiden niet in staat zijn om even veel te investeren in economie zoals wij?”

Rutte en de ministers Blok en Hoekstra doen een wedstrijdje wie het zuurst kan doen in Europa. Geen wonder dat de Kamer alarmerend negatief wordt. Mensen horen enkel gekanker over Europa. Er is geen idee, geen gevecht en al helemaal geen pad. Alleen „pecunia” en verkiezingen volgend jaar.

Dat is gevaarlijk. Kijk naar de overkant van het Kanaal.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.