Recensie

Recensie Boeken

De correspondent die de feiten uit zijn duim zuigt

Jurriaan van Eerten Wat mooi is, wordt hoger gewaardeerd. Maar geldt dat ook als het om ‘feiten’ gaat? Dat beroepsconflict zet journalist Van Eerten gedegen neer in zijn debuut, een typische ‘correspondentenroman’.

Jurriaan van Eerten (1983) is een in de VS gestationeerde journalist die met Buiten beeld zijn oversteek naar de fictie maakt. Zijn hoofdpersonage Alex doet zo ongeveer hetzelfde, met dát verschil dat die zijn verzinsels als feiten verkoopt: zijn reportages uit Zuid-Amerika, gepubliceerd in landelijke Nederlandse media, komen deels of geheel uit zijn dikke duim. Het gaat geleidelijk aan: eerst worden er wat details bij de verhalen verzonnen en uiteindelijk, vlak voor zijn ontmaskering, is Alex een 24-karaats fantast die zo onbesuisd te werk gaat dat zijn gedrag zich laat interpreteren als een onbewuste vorm van professionele zelfverwoesting.

Buiten beeld is een – goddank goed verborgen – ethische roman, het is Van Eertens opzet om ons het belang van een journalistiek van feiten onder de neus te wrijven. Wie weet komt dit voort uit zijn afkeer van de werkwijze van collega’s in zijn directe omgeving, misschien uit de recente nationale en internationale gevallen van journalisten die men op frauderen betrapte: in Nederland hadden we Perdiep Ramesar en Peter Blasic, in Duitsland bijvoorbeeld Claas Relotius, die door een alerte collega van Der Spiegel onverbiddelijk de WW in werd gefactcheckt.

Euthanasie na burenconflict

Een van de meest tot de verbeelding sprekende oorzaken van Alex’ gedrag is zijn (en onze) behoefte aan esthetiek: die of die demonstrant komt net even wat strijdbaarder of urgenter over met de juiste belichting. Van Eerten heeft zijn personage waarschijnlijk om die reden dan ook niet alleen met een pen en een toetsenbord toegerust, maar ook met een camera. Alex, die eerder vastliep als beeldend kunstenaar, wint met een van zijn foto’s zelfs de Zilveren Camera, een belangrijke onderscheiding voor fotojournalistiek.

Voorbeelden van de mens die het mooie, troostende of verhevene zeer hoog aanslaat duiken her en der in de roman op. Het meest schrijnende voorbeeld betreft een oudere dame die vanwege een verzwakt gehoor ontzettend luid klassieke muziek afspeelt in haar woning. Wanneer de buren er eindelijk iets van durven zeggen, pleegt het besje niet lang daarna euthanasie: de muziek was het enige dat ze nog had.

Kasteelbier

Ik weet niet of het genre echt bestaat, maar Buiten beeld is zo’n echte correspondentenroman, min of meer verwant aan bijvoorbeeld Commandant Konijn (2017) van Michel Maas of De correspondent (2014) van Pieter Waterdrinker. Van Eerten (die ook voor NRC werkt) biedt een gedegen behandeling van een beroepsconflict, maar voldoet stilistisch en, tja, algemeen geestelijk, dan vaak ook weer zozeer aan de middle of the road-norm (het door journalisten zo nagejaagde ‘iedereen moet het kunnen begrijpen’) dat het literair dan weer niet zo uitdagend is. Van Eerten die een Leffe Dubbel een ‘kasteelbier’ noemt is zo ongeveer de meest exotische stijlbloem die er in zijn tuin te plukken valt. De roman is er dus eentje die zichzelf ironisch in de staart bijt: een pleidooi voor het secure hanteren van de regels in een boek waar zelf wel wat meer lak aan de regels uit had mogen spreken.