Beet van hongerige hommel vervroegt plantenbloei

Biologie Planten en hun bestuivers moeten hun timing perfect op elkaar aansluiten. De hommel heeft een truc.

Hommel beschadigt een blad.
Hommel beschadigt een blad. Foto Hannier Pulido, De Moraes and Mescher Laboratories

Hongerige hommels bijten gaatjes in planten die nog niet bloeien. Daarmee prikkelen ze die planten om eerder te gaan bloeien. Zo’n behandeling kan de bloei maar liefst een maand naar voren halen, melden Zwitserse en Franse onderzoekers deze week in Science.

Planten en hun bestuivers kunnen niet zonder elkaar bestaan. Daarom moeten ze hun timing perfect op elkaar afstemmen: de insecten moeten uit hun winterrust komen als de eerste bloemen bloeien – niet eerder en niet later. Gaat het mis, dan blijven bloemen onbestoven en insecten hongerig. Ecologen spreken dan van een mismatch. Door klimaatverandering zou zo’n mismatch steeds vaker kunnen optreden: bloemen gaan eerder bloeien naarmate het voorjaar warmer is, maar de timing van insectenlevens is afgestemd op de daglengte. Die verandert niet mee met klimaatverandering. Maar nu melden de onderzoekers in Science dat insecten zélf invloed kunnen uitoefenen op de timing van hun voedselbron.

Twee weken eerder bloeien

Het onderzoek begon met een toevallige waarneming: hommels bleken met hun kaken gaatjes te boren in bladeren van planten die nog niet bloeiden. Waarom zouden ze dat doen? Zouden ze honger hebben? De onderzoekers vergeleken het gedrag van uitgehongerde hommels met dat van weldoorvoede hommels. Dat deden ze zowel in hun lab als buiten. Jaar na jaar zagen ze hetzelfde: hoe hongeriger de hommels waren, hoe meer schade ze toebrachten aan de planten.

Die beschadigingen hadden een opvallend effect: mosterdplanten gingen tot wel twee weken eerder bloeien, en tomatenplanten maar liefst vier weken. De onderzoekers probeerden of zij hetzelfde konden bereiken door de schade na te bootsen met pincetten en scheermesjes. Dat lukte: mosterdplanten gingen 25 dagen eerder bloeien en tomatenplanten acht dagen – niet zo extreem als bij de echte hommelschade. Misschien, zo speculeren de onderzoekers, injecteren de hommels een stofje in de bladeren dat het effect versterkt.

Dat vraagt om nader onderzoek, schrijft de Duitse entomoloog Lars Chittka in een commentaar in Science. Chittka werkte niet aan het onderzoek mee, maar is er zeer van onder de indruk. „Wetenschappers kunnen een droom van plantenkwekers verwezenlijken”, schrijft hij, „als ze de moleculaire mechanismen ontrafelen die ervoor zorgen dat planten een hele maand eerder gaan bloeien.” En het is hoopgevend, aldus Chittka: de cruciale afstemming tussen plant en bestuiver is flexibeler dan gedacht.