Analyse

Haftar dreigt bondgenoten te verliezen

Libië Mede door de Turkse interventie lijdt generaal Haftar nederlaag op nederlaag. Ook bondgenoten keren zich van hem af.

Kapitein Muhammad Qanunu.
Kapitein Muhammad Qanunu. Foto Mahmud Turkia / AFP

Nu het jaar oude offensief van de Libische generaal Khalifa Haftar tegen de hoofdstad Tripoli is vastgelopen, lijken zijn bondgenoten Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten zich van hem af te keren. Dankzij Turkse militaire steun heeft de Regering van Nationale Eenheid (GNA) in Tripoli de afgelopen weken veel terrein veroverd op Haftars troepen, waaronder de belangrijke luchtmachtbasis Wattiyah.

Haftar dreigde donderdag desondanks met „de zwaarste bombardementen in de Libische geschiedenis” in reactie op zijn recente verliezen. „Alle Turkse posities en belangen in alle steden zijn legitieme doelen voor onze luchtmacht en we roepen burgers op bij hen uit de buurt te blijven”, verklaarde de commandant van zijn luchtmacht.

Rusland heeft vorige week acht gevechtsvliegtuigen van zijn Syrische luchtmachtbasis Hmeimim naar Libië gevlogen. Moskou heeft tot nu toe geen bombardementen uitgevoerd boven Libië, maar steunt Haftar wel met wapens en huurlingen.

Het Russische luchtafweergeschut is echter geen partij voor de Turkse drones. „De komst van Russische straaljagers duidt op een dramatische toename van het aantal burgerslachtoffers, een bommencampagne zoals in Syrië”, twitterde de Duitse Libië-expert Wolfram Lacher, auteur van het geprezen boek Libya’s Fragmentation. „Het gebruik ervan zou ook een directe confrontatie tussen Rusland en Turkije in Libië betekenen.”

Oproep tot wapenstilstand

Maar het is de vraag of het zo ver komt. Na een telefoongesprek donderdag riepen de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov en zijn Turkse collega Mevlut Cavusoglu op tot een onmiddellijke wapenstilstand. Eerder op de dag waren er echter nog berichten over een aanval van Turkse drones op de stad Tarhuna, zo’n 180 kilometer ten zuidoosten van Tripoli. Na de val van Wattiyah is Tarhuna de enige uitvalsbasis die Haftar nog over heeft voor zijn aanval op Tripoli.

De dichtstbijzijnde luchtmachtbasis van Haftar is in Jufrah, zo’n 490 kilometer van Tripoli.

Een anonieme Egyptische functionaris zei tegen de onafhankelijke Egyptische krant Mada Masr: „De alliantie tussen Egypte, de Emiraten en Frankrijk, die Haftar tot nu toe heeft gesteund, moet nu besluiten wat haar volgende stap is in het licht van Haftars nederlaag. Niemand kan ooit nog op Haftar wedden.”

Ook machtige stammen in Libië beginnen de krijgsheer in de steek te laten.

Aguila Saleh, voorzitter van het Huis van Afgevaardigden in de oostelijke stad Tobroek, heeft zich opgeworpen als alternatief voor Haftar. Saleh was ooit een voorstander van Haftar, maar nu breekt hij met de generaal en eist hij een grotere rol voor zichzelf op. Eind april kwam hij met een ‘politieke routekaart’ om het conflict in Libië te beëindigen. Het plan heeft steun van Rusland en Egypte. De Emiraten waren eerst tegen, maar zouden hun verzet hebben gestaakt.

De routekaart streeft naar de verkiezing van een nieuwe presidentiële raad, die een nieuwe regering zou moeten vormen. Maar het is onduidelijk of het hoofd van de regering in Tripoli, Fayez al-Serraj, openstaat voor een ontmoeting met Haftar – en vice versa. Toch lijken de recente nederlagen van Haftar een uitgelezen kans om de strijdende partijen weer aan de onderhandelingstafel te krijgen.
„Europese landen moeten proberen een politieke oplossing van het conflict in Libië nieuw leven in blazen”, schrijft Tarek Megerisi van de European Council on Foreign Relations schrijft in een commentaar: „Naarmate Turkije assertiever wordt en zijn autoriteit oplegt in Libië, moeten Europeanen deze veranderende dynamiek gebruiken om een nieuwe politieke realiteit in Libië te creëren – een die eindelijk kans van slagen zou kunnen hebben, gezien zijn [Haftars] dramatisch verzwakte positie.”

De vredesconferentie in Berlijn in januari liep op niets uit omdat de Emiraten ondertussen door bleven gaan met het sturen van militaire versterkingen. Haftar domineerde op zee en in de lucht, en dacht dat de overwinning binnen handbereik was. Maar de Turkse militaire interventie heeft die hoop de bodem ingeslagen. Haftars recente nederlagen in het westen wakkeren de onvrede over de slepende oorlog aan en zaaien verdeeldheid onder Haftars bondgenoten in het oosten en zuiden.

Megerisi waarschuwt dat Europa snel moet zijn, want de kans op vrede kan zo weer verkeken zijn. „Het moet snel handelen als het zijn belangen en zijn rol als barrière tegen de groeiende Russische invloed in Libië wil beschermen, en de ontwikkeling van een nieuwe Syrië-achtige oorlog in zijn buurt wil voorkomen.”

Update (22 mei 2019): Dit artikel is voor het eerst gepubliceerd op donderdagavond 21 mei en geüpdatet op vrijdag 22 mei.