Fraude in verband met coronacrisis loopt al in de miljoenen

Fraude met noodsteun Opsporingsdiensten hebben tot nu toe 46 dossiers ontvangen met meldingen van witwassen, oplichting met handel mondkapjes en fraude met steunmaatregelen.

Minister Wopke Hoekstra (Financiën), woensdag bij toelichting op het steunpakket 2.0 voor de coronacrisis.
Minister Wopke Hoekstra (Financiën), woensdag bij toelichting op het steunpakket 2.0 voor de coronacrisis. Foto Bart Maat/ANP

De Financial Intelligence Unit (FIU), overheidsmeldpunt voor ongebruikelijke financiële transacties, heeft afgelopen twee maanden 46 dossiers doorgezet naar opsporingsdiensten zoals de FIOD en de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), die gerelateerd zijn aan de coronacrisis. Dat meldt de FIU aan NRC en Reporter Radio. Het gaat om een bedrag van zeker enkele tientallen miljoenen euro’s. De dossiers bevatten zowel meldingen van witwassen en oplichting met bijvoorbeeld handel in mondkapjes, als fraude met steunmaatregelen .

In die laatste categorie zijn bij de FIU met name meldingen binnengekomen over misbruik van de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren (TOGS) – de 4.000 euro die het kabinet beschikbaar stelde voor direct door de crisis getroffen ondernemers. Maar ook bij de toekenning van de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO), de inkomensaanvulling voor zelfstandig ondernemers, werden verdachte transacties gesignaleerd.

„Wat wij zien is dat bedrijven die een prima omzet draaien, omdat ze ondernemen in een sector die niet door de coronacrisis wordt geraakt, tóch tegemoetkoming aanvragen”, zegt Hennie Verbeek-Kusters, hoofd van de FIU tegen Reporter Radio. „Het geld wordt vervolgens meteen nadat het door de overheid is gestort, overgemaakt naar het buitenland, en voor zaken zoals een casinobezoek aangewend”, vervolgt Verbeek-Kusters.

Het kabinet weet dat er „zonder meer” dingen fout zullen gaan

Wat betreft fraude met steunmaatregelen gaat het in totaal om 18 dossiers, waarin 34 meldingen over misbruik van de TOGS en TOZO voorkomen. Eén dossier kan meerdere meldingen van ‘verdachte’ transacties bevatten.

De meldingen kwamen binnen via bijvoorbeeld accountants en banken, die een meldplicht hebben bij ongebruikelijke transacties. Zij moeten die altijd bij de FIU rapporteren. De dienst onderzoekt die meldingen en brengt ze weer onder de aandacht van opsporingsinstanties. De FIOD en de Inspectie SZW zijn inmiddels ook ingeschakeld voor het achterhalen van fraude met steunmaatregelen. Ziet uitkeringsinstantie UWV of de FIU iets geks, dan kan bijvoorbeeld de Inspectie SZW onder gezag van het Openbaar Ministerie een opsporingsonderzoek instellen.

Vooralsnog gaat het bij de steunmaatregelen niet om stapels dossiers, en dus ook niet om enorme bedragen. De ‘grootste’ melding ging over een bedrijf dat fraudeerde met zowel de TOGS als de TOZO, en lag rond de 10.000 euro. Ter vergelijking: alleen al voor de TOZO is voor de eerste drie maanden zo’n 3,8 miljard beschikbaar. In de dossiers over oplichting met bijvoorbeeld handel in mondkapjes gaat het om veel grotere bedragen – soms miljoenen euro’s per keer.

Wél maakte het kabinet woensdag bekend dat de TOGS-regeling, die eerder op maximaal 4.000 euro stond, vanaf 1 juni naar maximaal 20.000 euro gaat – afhankelijk van de omvang van het bedrijf. Het kabinet trekt daar nog eens een miljard euro voor uit. De bedragen waarmee gefraudeerd wordt zullen door de hogere tegemoetkoming waarschijnlijk oplopen. Bovendien heeft de FIU alleen zicht op de zaken waarvan melding is gemaakt. „En we mogen er nooit van uitgaan dat dat alles is”, aldus Verbeek-Kusters.

Groter risico op fraude

Bedrijven die „het gore lef” hebben in deze „noodsituatie” misbruik te maken van steunregelingen zullen de overheid achter zich aan krijgen, zei minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) eind maart in de Tweede Kamer. Maar, waarschuwde hij tegelijkertijd: er zullen „zonder meer” dingen fout gaan.

Want ook het kabinet weet: omdat veel bedrijven in acute nood verkeren worden voorschotten nú alvast uitgedeeld en definitieve subsidies pas achteraf vastgesteld. En dat vergroot het risico op fraude.

Meldingen van fraude met de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) heeft de FIU vooralsnog niet doorgezet naar opsporingsdiensten. Terwijl dat juist wel de regeling is waarover bijvoorbeeld accountants zorgen uiten. Zij zien: die NOW-regeling biedt ruimte om te schuiven met omzetten en werknemers.

Om in aanmerking te komen voor doorbetaling van loonkosten, moeten bedrijven hun omzetdaling over een periode van drie maanden opgeven. De hoogte van de tegemoetkoming is afhankelijk van het omzetverlies en het aantal werknemers. Bedrijven kunnen inkomsten die zij normaal in mei boeken nu bijvoorbeeld doorschuiven naar juli, om zo de omzet kunstmatig laag te houden en aanspraak te maken op méér loonkostensubsidie. Handelen bedrijven nu, in hun huidige boekhouding, anders dan in voorgaande jaren, puur om steun binnen te halen – dan is dat frauduleus.

Heeft een bedrijf bovendien meerdere BV’s, waarvan er één verlies lijdt, dan zou het alle personeelsleden op de loonlijst van de verlieslijdende BV kunnen zetten. Ook dat is boekhoudkundige fraude, en ook daarvoor waarschuwen accountants.

Het ministerie van SZW stelde woensdag vast dat bedrijven die een NOW-voorschot van 100.000 euro of meer ontvangen, verplicht zijn een accountantsverklaring bij het UWV af te geven. Volgens Marcel Pheijffer, hoogleraar accountancy aan Nyenrode Business Universiteit, bestaat het „verschuivingsgevaar” dan nog steeds. Wel verwacht hij dat het aantal fraudemeldingen afkomstig van accountants op die manier zal oplopen. „Zo worden de gaten toch enigszins gedicht.”

De uitzending van Reporter Radio met Hennie Verbeek-Kusters wordt zondag uitgezonden op NPO Radio 1