Nu verspreidt de werkloosheid zich door alle sectoren

Werkloosheid Liep de werkloosheid in maart vooral op in horeca, cultuur en vervoer, een maand later betrof het veel meer branches. Lichtpuntje: de arbeidsmarkt zit nog niet ‘op slot’.

De werkloosheid onder schoonmakers schoot in april omhoog: de WW-instroom steeg met 91 procent. Een oorzaak is het vele thuiswerken.
De werkloosheid onder schoonmakers schoot in april omhoog: de WW-instroom steeg met 91 procent. Een oorzaak is het vele thuiswerken. Foto Bart Maat/ANP

Geen sector ontkomt er meer aan: overal stijgt het aantal werklozen. Zelfs in de zorg (44 procent erbij) en het onderwijs (35 procent) nam het aantal instromers in de WW vorige maand toe.

Het aantal mensen met betaald werk daalde in april met 160.000 naar zo’n 8,9 miljoen mensen, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woensdag. Dit is de grootste daling sinds het CBS deze maandcijfers in 2003 begon te registreren. De werkloosheid steeg in april van 2,9 naar 3,4 procent van de beroepsbevolking, ook een record in één maand tijd. De instroom in de WW-uitkering verdubbelde.

Toch zijn massale ontslagrondes nog uitgebleven, ziet het UWV. Bedrijven moeten de uitkeringsinstantie toestemming vragen als ze personeel willen ontslaan om bedrijfseconomische redenen. „Het aantal aanvragen voor zo’n ontslagvergunning is maar heel licht gestegen”, zegt UWV-hoofd arbeidsmarktinformatie Rob Witjes.

Daaruit valt te concluderen dat werkgevers vooral flexwerkers hebben weggestuurd. Uitzendkrachten, oproepkrachten, maar bijvoorbeeld ook mensen met een tijdelijk contract dat niet wordt verlengd, of mensen die nog in hun proeftijd zaten. Witjes: „Je kunt er rustig van uitgaan dat de flexibele schil behoorlijk is teruggebracht.”

Lees ook: De coronacrisis is een ‘onvoorstelbare gamechanger’ voor de arbeidsmarkt

Vaste werknemers bleven nog grotendeels buiten schot. Ondernemers die loonsteun krijgen van de overheid, via de NOW-regeling, mogen tot nu toe geen personeel ontslaan om bedrijfseconomische redenen. Doen ze dat wel, dan krijgen ze een boete. Flexwerkers kunnen wel weggestuurd worden, daar is geen ontslag voor nodig.

De grote vraag is nu: wat gebeurt er in juni, als de ontslagmogelijkheden verruimd worden? Per 1 juni verdwijnt de ontslagboete, kondigde het kabinet woensdag aan.

Uitzonderlijke situatie

Je zou kunnen denken: dan schiet de werkloosheid in juni nog harder omhoog. Maar dat is niet zo makkelijk te voorspellen, zegt arbeidseconoom Ronald Dekker, verbonden aan onderzoekinstituut TNO. Natuurlijk maakt de ontslagboete ondernemers terughoudender, zegt hij. Maar er zijn meer factoren. „Alles hangt bijvoorbeeld af van de verwachtingen die ondernemers zelf hebben over wanneer ze weer aan de bak kunnen. Sommigen zijn optimistisch, anderen pessimistisch. Dat bepaalt mede of zij besluiten om vaste mensen te ontslaan. Net als de vraag hoeveel financiële reserves ze nog hebben.”

Lees ook: Steun krijgen en toch mensen ontslaan – mag dat straks?

Het is duidelijk dat de werkloosheid verder zal oplopen, zegt Dekker. „Maar het is nog erg onzeker welk effect de nieuwe NOW-regeling daarop zal hebben.”

De arbeidsmarkt zit nog niet ‘op slot’ – werklozen vinden nog steeds werk

De werkloosheidscijfers van april noemt Dekker „fors”, maar ook logisch. „Het is ook een nogal uitzonderlijke situatie, waarbij een substantieel deel van de economie op slot zit en internationale handelsketens onderbroken zijn.”

In maart liep de werkloosheid vooral sterk op in de branches die het hardst geraakt werden door de overheidsmaatregelen tegen corona: horeca, cultuur, vervoer, detailhandel. „Nu verspreidt het zich over alle sectoren”, zegt Witjes van het UWV.

Zo schoot de werkloosheid onder schoonmakers pas in april omhoog: de WW-instroom steeg met 91 procent. Wel zijn binnen die sector grote verschillen. „In de zorg is er juist veel vraag naar schoonmaakpersoneel”, zegt Witjes, „maar in kantoren minder”, door het vele thuiswerken.

Die verschillen bestaan in iedere sector. De distributiecentra van webwinkels maken nu overuren. Toch zijn veel magazijnmedewerkers hun baan kwijtgeraakt, zegt Witjes. „De bedrijvigheid neemt af, er rijden minder vrachtwagens over de weg.”

Lastige keuzes

De arbeidsmarkt zit nog lang niet ‘op slot’. Naar schatting 12.000 mensen vonden vorige maand vanuit de WW een nieuwe baan. Dat is zo’n 13 procent minder dan vorig jaar april. Het aantal vacatures is sinds half maart weliswaar gedaald, van 190.000 naar 123.000, maar lijkt zich nu te stabiliseren.

Dat ziet ook UWV-medewerker Anita Boerkoel, die in de regio Alkmaar werkloze arbeidsgehandicapten begeleidt bij hun zoektocht naar een baan. Voor die groep was het ook voor de coronacrisis al moeilijk een baan te vinden. „We blijven naar kansen zoeken”, zegt Boerkoel, „en dat lukt ook. Niet zo vaak als ik zou willen, maar er komen nog steeds mensen aan het werk. Dat geeft me hoop.”

Onlangs begeleidde Boerkoel iemand met een Wajong-uitkering. Die had gesolliciteerd voor administratief ondersteuner op een ROC – een speciaal voor Wajongers gecreëerde functie. „Door corona wilden ze bij het ROC nog even wachten met de sollicitatiegesprekken, maar daarna zijn ze die toch gaan voeren. Nu is ze aangenomen.”

Werklozen uit de horeca en evenementenbranche staan nu voor een lastige keuze: laten zij zich omscholen? Of blijven ze wachten tot ze weer in hun eigen branche kunnen werken? Witjes: „We merken dat veel mensen even de tijd moeten nemen voor die afweging, omdat ze totaal verrast werden door hun baanverlies.”

In februari bestond nog een groot tekort aan koks, nu raken ze werkloos. „Daarom wil ik er ook voor waken om te zeggen dat iedereen zich moet omscholen”, zegt Witjes. Wie nu een koksopleiding volgt, kan zich breder oriënteren, maar hoeft ook de langere termijn niet te vergeten. „Straks zal er weer behoefte zijn aan koks. Maar nu even niet.”

Getroffen sectoren: