‘Ik dacht: fuck it, dat ding komt er gewoon’

Kopen Uit eten, naar de film, vakanties, het zit er nog niet in. Sommige mensen houden leuke-dingen-geld over. De aankopen worden steeds groter.

Frank van der Meulen (53) kocht een boot tijdens de coronatijd.
Frank van der Meulen (53) kocht een boot tijdens de coronatijd. Foto Merlijn Doomernik

De zomervakantie van Laura Zaal (46), plastisch chirurg uit Hilversum, was al tot in de puntjes geregeld. Samen met haar drie kinderen zou ze naar Japan gaan. „Eerst een rondreis, dan een paar dagen Olympische Spelen.” Tot de coronacrisis een streep door alle plannen trok.

Thuis met haar pubers – anderhalve maand mocht ze geen borstvergrotingen uitvoeren – kwam een idee op dat al jarenlang door haar hoofd speelde, maar dat ze steeds uitstelde: de aanschaf van een eigen tafeltennistafel. Dus werd op een dag een bouwpakket à 400 euro afgeleverd, dat ze in een middag zelf in elkaar zette. De laatste weken speelde ze veel potjes tegen haar kinderen of vriendinnen, „soms ging het er echt hard aan toe”.

Van wc-papier hamsteren tot een nieuw bankstel: elke fase van de coronacrisis leidt tot een nieuwe vorm van consumptie. In deze periode, met – voor de mensen in loondienst tenminste – het vakantiegeld in aantocht, zomervakanties die niet doorgaan en gesloten horeca, houdt een deel van Nederland flink wat geld over. Er ontstaat een nieuw type coronaconsument: die van de grote aankoop.

In het begin, zegt consumentenpsycholoog Patrick Wessels, „zag je mensen pas op de plaats maken. Thuiszitten, afwachten, je schuldig voelen over het doen van niet-essentiële aankopen: met zoveel mensen op de intensive care was dit geen moment om je online boodschappenmandje vol te gooien. Dus wachtte je daar nog even mee.”

„Psyche is leidend bij het uitgeven van geld”, zegt Nora Neuteboom, die als econoom bij ABN Amro, aan de hand van anonieme transactiedata het bestedingsgedrag van meer dan drie miljoen Nederlanders onderzoekt. „Econoom Keynes zei ooit: de mensheid wordt gedomineerd door animal spirits. Als het om geld gaat zijn we eigenlijk irrationele, emotionele wezens: het belangrijkste is sentiment. Zelfs mensen in loondienst die niet hoeven te vrezen voor hun baan, vragen zich af: is dit wel een goede tijd om te winkelen?” Ook in haar cijfers zag je het consumptie-dieptepunt aan het begin van de crisis, met – uiteraard – horeca, entertainment, kleding en wellness als ‘rode zones’.

Maar toen de eerste schok van maart voorbij was, begon langzaam maar zeker de drang naar nieuwe prikkels te groeien. Consumentenpsycholoog Wessels: „Normaal bevredig je die behoefte met uit eten gaan, een festival bezoeken, naar de film gaan of een vakantie boeken. Dat is nu allemaal weggevallen. Onze week vervlakt compleet: is het vandaag een dinsdag of een zaterdag?” Dus werd de verleiding steeds groter om tóch die nieuwe tv te bestellen, of tóch die nieuwe trui, om er goed uit te zien op onze Zoom-vergadering (of de wandeling van de woonkamer naar de keuken).

We rationaliseren onze aankoop met de gedachte dat ons iets is afgenomen. Wessels: „Dus heb ik het recht om mezelf te verwennen, om wat moois neer te zetten in de tuin. Opeens hou je meer leuke-dingen-geld over, en zegt je mentale boekhouder: dat bedrag is om uit te geven!”

In de rubriek Consument & corona behandelt NRC consumentenvragen in coronatijd, zoals: Mag mijn werkgever mijn vakantiegeld later betalen?

Van pakketje naar pakket: met de zomer in aantocht en extra geld op de bank, zullen veel mensen sneller geneigd zijn om een grotere aankoop te doen, zegt ABN Amro-econoom Neuteboom. „In onze voorspellingen voor deze zomer zit een korte opleving van bestedingen aan grote producten. Auto’s, witgoed, een grote opknapbeurt voor je huis. Maar ook kleinere zaken, zoals een beamer voor je thuisbioscoop.” Ze spreekt over een korte opleving, omdat werkloosheidscijfers altijd achterlopen op een crisis, en later dit jaar waarschijnlijk meer mensen hun baan zullen verliezen en dus minder uitgeven.

In het huis van plastisch chirurg Laura Zaal is de garage, waar haar tafeltennistafel staat, inmiddels de populairste bestemming in huis. Na een lange dag opereren – sinds twee weken mag ze weer aan het werk – is dit voor haar de manier om te ontspannen. Blij dus, met haar aankoop? „Ik had dit veel eerder moeten doen.”

‘Als je er in zit, voelt het als vakantie’

Heleen van Roon (38) uit Andel kocht een jacuzzi (550 euro).

Foto Merlijn Doomernik

„Sinds de crisis doe ik luxere boodschappen: lekkere olijven, pepers met roomkaas, een fles sterke drank. Andere mensen worden er niet beter van als ik heel streng tegen mezelf ga doen en ik wil niet dat wij – mijn man, twee kinderen en ik – thuis in de put gaan zitten of elkaar de hersens inslaan. We willen het wel leuk hebben.

„Mijn inkomen is met 30 procent teruggelopen. Ik gaf hiervoor zumba-lessen, die zijn allemaal komen te vervallen. Daarnaast ben ik pleasure-coach, ik leer vrouwen hoe je weer passie in je relatie krijgt. Ondanks mijn teruggelopen inkomen houden we in deze tijd best wat geld over. We hebben een gedeeld huishouden – mijn man is sales consultant in de ict – en houden normaal gesproken wel van een hapje of een wijntje buiten de deur.

Vorige zomer hadden we het ook al over een jacuzzi, maar toen gingen we op vakantie naar Griekenland. Dit jaar dacht ik: fuck it, dat ding komt er gewoon. Ik kocht hem voor 550 euro, hij staat nu mooi in de tuin. Hij heeft van die goede bubbels en je kunt hem verwarmen tot 43 graden. Stiekem geniet ik wel van het decadente ervan. Mijn man en ik gaan er elke week wel een keertje in, vooral ’s avonds. Hiervoor woonden we in Den Haag. Op het platteland is veel minder lichtvervuiling, dus als je ’s avonds met een biertje in je hand omhoog kijkt zie je de sterren. Laatst zaten we in de jacuzzi en toen zei ik tegen mijn man: waar heb je al die reizen eigenlijk voor nodig? Als je erin zit, voelt het als vakantie.

„Trouwens, ook dj’en vond ik altijd leuk en interessant, op feestjes spiekte ik al mee. En laatst kwam mijn man thuis met een verrassing: hij had een tweedehands draaitafel op de kop getikt. Dus ook een corona-aankoop eigenlijk. Ik ben er zó blij mee. De nieuwe Armin van Buuren zal ik niet worden, maar ik vind het leuk om nu latin te draaien.”

‘Kunst maakt je elke dag blij’

Sophie Schade (42) uit Amsterdam kocht een kunstwerk „tussen de 1.500 en 2.000 euro”

Foto Merlijn Doomernik

„Op Instagram zag ik een kunstwerk voorbij komen en het was liefde op het eerste gezicht. Het gaat om een analoge foto van de Nederlandse Popel Coumou: een platte collage van papier en karton die heel ruimtelijk aandoet. Ik vroeg een proefdruk aan bij de galerie, ik wilde namelijk zeker weten of het bij mijn interieur paste.

Vervolgens werd ik ziek, een maand lang, corona. Dat was best heftig in mijn eentje, op vier hoog achter in de stad. De proefdruk werd voor mijn deur achtergelaten. Op een moment dat het wat beter ging besloot ik om toch over te gaan op de koop van het kunstwerk. In plaats van spullen wilde ik iets aanschaffen wat inspiratie geeft. Materiële zaken als nieuwe kleding geven even plezier, kunst maakt je elke dag blij.

„Ik ben al langer een gepassioneerde verzamelaar, heb thuis zo’n vijftien werken. Hoewel mijn inkomen niet per se hoog is – ik werk voor een internationaal marketingbureau – gaat een relatief groot deel van mijn salaris naar kunst. Door de huidige crisis weet ik dat kunstenaars en galeries de kopers of verzamelaars nóg meer nodig hebben. Ik wil ze daarin steunen.

„Toen ik lang genoeg klachtenvrij was, kwamen de fotograaf en galeriehouder het kunstwerk afleveren – wel in een andere lijst, die beter bij mijn huis past. Zij waren de eerste mensen die weer bij mij over de vloer kwamen. Het werd een hele gezellige, spontane borrel met wijn en hapjes. Dat ik weer beter was, moest natuurlijk wel goed gevierd worden.

„De afgelopen weken ben ik meer voor mezelf gaan kopen. Ik geef zo’n vijftien euro per week uit aan bloemen – pioenrozen, gipskruid, tulpen – soms zelfs zoveel dat ik vazen tekort kom. Ook haal ik hele goede wijn en koop ik kaarsen met de geur van tabak of salie. Zeker na mijn heftige ziektebed voelt het alsof ik dit verdien. Juist in deze tijd wil ik mensen aansporen om de kunstwereld te steunen. Inmiddels heb ik ook mijn moeder overtuigd om een kunstwerk te kopen zonder het van tevoren in het echt te zien. Ik zei: vertrouw op mij, stel het niet uit.”

‘Wijntje drinken, eten bij ondergaande zon, heerlijk’

Frank van der Meulen (53) uit Apeldoorn kocht een boot (15.000 euro).

Foto Merlijn Doomernik

„Dit jaar hadden we – mijn vrouw en twee puberzonen – grote reisplannen. Eerst een week naar Ibiza, om te vieren dat de oudste was geslaagd, en later in de zomer een rondreis door Thailand. Daar hadden we aardig voor gespaard. Ik heb een bedrijf in de reclameproductie- en distributie, mijn vrouw is directiesecretaresse. Normaal gaan we regelmatig uit eten of hebben veel vrienden over de vloer. We merken dat we geld overhouden nu dat allemaal niet doorgaat.

Ik hield altijd al van boten. Veel vrienden en familie hebben er al een, ik mocht er wel eens eentje lenen. Een haventje binnenvaren, aanleggen, wijntje drinken en eten bij de ondergaande zon, in slaap vallen met de kabbelende golven – dat vind ik heerlijk.

„Eerder deze maand maakte ik een proefvaart met de Liberty en ik was gelijk verkocht. Een gemiddelde boot gaat zo’n vijftien kilometer per uur, deze kan wel veertig. Daardoor kun je echt lange stukken varen. De rest van het gezin wilde een open bootje, deze vonden ze saai. Maar toen ze eenmaal binnenkwamen zeiden ze: wat gaaf. Een keuken, twee keer twee slaapplaatsen, een zitje bovenop. Echt een topding. Het is niet zoals bij een sloep, dat je bij één bui je tochtje gelijk is beëindigd.

„Mijn zoon en ik hebben eerder dit jaar al ons vaarbewijs gehaald. Gelukkig maar, want alle examens zijn door de crisis uitgesteld, er zijn enorme wachtlijsten. Ook is er een run op zomerhuisjes en boten. Bij deze – ik vond hem op een botenverkoopsite, hij kostte 15.000 euro – kregen we de ligplaats erbij, in een jachthaven in Ermelo. Als we gaan varen doen we dat op het Veluwemeer.

„Natuurlijk voelt het ook wrang om in deze tijd een grote aankoop te doen, je bent je ervan bewust dat veel Nederlanders het nu financieel slecht hebben. Maar we sparen veel en beperken al jaren onze vaste lasten. Deze zomer zullen we er zeker veel gebruik van maken. Het is een verlenging van ons huis, we kunnen doorwerken aan boord, en onze puberzonen voelen zich zo minder opgesloten.

Alleen hoe we de boot gaan dopen, daar zijn we het nog niet over eens. Mijn zoons kwamen met suggesties als ‘ship happens’ of ‘vitamin sea’, maar daar moeten we nog maar eens goed over in discussie.”