Eurocommissaris Virginijus Sinkevicius presenteert deze woensdag de EU-biodiversiteitsstrategie

Olivier Hoslet/EPA

Interview

‘Europese burgers vragen om betere natuurbescherming’

Virginijus Sinkevicius, Eurocommissaris voor Milieu en Visserij Biodiversiteit vormt een belangrijk onderdeel van de Europese Green Deal. „Als we beginnen aan de wederopbouw na deze crisis moet de natuur centraal staan”, zegt Eurocommissaris Virginijus Sinkevicius.

Het is geen „groene romantiek” waarover Virginijus Sinkevicius het vandaag wil hebben. Niet dat de Eurocommissaris voor Milieu en Visserij niet graag benoemt hoe mooi de soorten en gebieden zijn die Europa dreigt te verliezen. Maar biodiversiteit, benadrukt Sinkevicius, dat gaat óók over onszelf. „Als er iets is wat de afgelopen maanden ons hebben laten zien, dan is het hoe kwetsbaar onze samenlevingen zijn. We zijn onderdeel van deze natuur en als we haar aan onze kant hebben, zijn we veerkrachtiger. We beschermen haar niet alleen omdat ze dat waard is, maar ook voor ons eigen welzijn. Als we beginnen aan de wederopbouw na deze crisis moet de natuur centraal staan.”

Deze woensdag presenteert Sinkevicius de nieuwe Europese biodiversiteitsstrategie. Die bevat ambitieuze doelen voor het herstellen en vermeerderen van beschermde natuur in Europa. Op de naleving van de milieu- en natuurnormen wil de Europese Commissie bovendien strenger gaan toezien. Op specifieke landen wil Sinkevicius niet ingaan in een video-interview met verschillende Europese media, en op de stikstofproblemen in Nederland dus ook niet. Maar dit zegt hij wel: „We hebben Europese instrumenten waarmee we naleving kunnen afdwingen en zullen niet aarzelen die te gebruiken.”

Jongste Eurocommissaris ooit

Binnen de club Eurocommissarissen valt Virginijus Sinkevicius om meerdere redenen op. Geboren in 1990 trekt de Litouwer de gemiddelde leeftijd flink omlaag. Op 29-jarige leeftijd werd hij vorig jaar als jongste ooit ingezworen, zes jaar na het behalen van zijn master Europese Studies aan de Universiteit Maastricht. Sinkevicius is bovendien de eerste Eurocommissaris van een groene partij, hoewel de Litouwse ‘Boeren- en Groenenunie’ waarvan hij lid is binnen de groene familie als redelijk conservatief te boek staat.

Brussel wil de verschraling van de natuur bestrijden met bindende doelen

Nu is Sinkevicius verantwoordelijk voor milieu en visserij. Zijn opdracht is een belangrijk onderdeel van de Europese Green Deal, het overkoepelende klimaatplan waarvan Frans Timmermans de leiding heeft. Deze woensdag presenteert de Commissie twee nieuwe delen van het plan: de biodiversiteitsstrategie en de ‘Farm-to-Fork-strategie’, voor de landbouwsector.

2020 moest een ‘superjaar’ voor biodiversiteit worden, in aanloop naar een belangrijke wereldconferentie in China dit najaar. Maar dat was vóór het coronavirus genadeloos toesloeg en de mondiale aandacht nu vooral uitgaat naar economische verwoesting en vaccins.

Groeiend bewustzijn

Tegelijk kan de virusuitbraak, zo hopen sommigen, juist ook leiden tot een groeiend bewustzijn dat de huidige manier van omgang met de natuur, met flora en fauna, niet houdbaar is. Ook Sinkevicius benadrukt dat. „Natuur is te lang en te vaak weggestopt in een hoekje van onze wereld.” Als hij zegt dat Europa op het gebied van natuurbescherming „tekort is geschoten” zou je dat zonder al te kritisch te zijn kunnen beschouwen als een understatement. In een rapportage van het Europees milieuagentschap behaalde de EU afgelopen december vrijwel alleen onvoldoendes op de doelen die ze zichzelf had gesteld. Slechts 16 procent van de beschermde gebieden en 40 procent van de beschermde soort verkeren in goede staat. Wereldwijd zijn de vooruitzichten nog iets somberder.

Urgente actie is nodig, constateert de EU, ook om mondiaal een leidende rol te kunnen nemen. Kritiek leveren op ontbossing en verlies aan soorten in andere delen van de wereld moet dan minder ongemakkelijk worden. Sinkevicius: „We kunnen niet andere landen vragen bij te dragen, als we er zelf niet in slagen onze natuur te beschermen.” De Commissie zet daarom in op het vergroten van het aandeel beschermd natuurgebied, van 18 procent naar ten minste 30 procent. In Nederland, dat al onder het Europese gemiddelde wat betreft beschermde natuur zit, pleitten sommige politieke partijen het afgelopen jaar juist voor het verminderen van Natura2000-gebied.

Natuurherstel

Om de staat van de bestaande gebieden te verbeteren werkt de Commissie daarnaast aan bindende doelen voor natuurherstel, die ze volgend jaar wil presenteren. Ook moeten er tot 2030 3 miljard nieuwe bomen aangeplant worden. De plannen stellen ook doelen voor de Europese landbouw: daar moet het gebruik van pesticide met 50 procent worden teruggedrongen en het aandeel biologische landbouw omhoog naar 25 procent.

Financiering moet zoals voor de hele Green Deal deels uit de EU-meerjarenbegroting komen en deels via speciale investeringsprogramma’s los worden gemaakt op de financiële markten. Ondanks de zwaar verslechterde economische vooruitzichten blijft de Commissie benadrukken dat groene prioriteiten de kern moeten worden van de wederopbouw na de coronacrisis.

Ook Sinkevicius toont zich daarvan een enthousiast ambassadeur. „Natuurbescherming en -herstel creëren óók banen. Natura2000 is een van de succesverhalen van de EU: het is goed voor milieu maar ook voor de economie. Het leidt tot meer dan 100.000 banen. En elke euro die wordt gestoken in de aanplant van bomen, vermeerdert zich uiteindelijk keer vijf.”

Hoe denkt u boeren en vissers van het belang hiervan te overtuigen?

„We gaan ze helpen veilig, gezond voedsel te produceren, en hen daarvoor het inkomen geven dat ze verdienen. We moeten dit niet als een zero sum game zien. Zoals ik al zei: als het over de natuur gaat hebben we het over onszelf en dat begrijpen boeren als geen ander. Iedereen moet zijn rol spelen. Boeren weten hoe belangrijk het is de natuur serieus te nemen.”

De Europese Unie is de afgelopen jaren tekort geschoten in het handhaven van de bestaande regels. Hoe denkt u die juridisch bindende hersteldoelen te kunnen afdwingen?

„Deze Commissie neemt het schenden van regels heel serieus. Uit het verleden weten we dat er een risico is dat de neergang in natuur voortgaat zonder dat we kunnen ingrijpen. We slaagden er de afgelopen jaren beter in de biodiversiteit in kaart te brengen, maar we hielden de vinger onvoldoende aan de pols voor herstel. Daarom hebben we die nieuwe hersteldoelen nodig, waarmee we volgend jaar willen komen.”

Maar wat doet u als landen zich er niet aan houden? In het verleden schoot de Commissie daarin tekort.

„Mijn eerste rol is om met lidstaten in gesprek te blijven en ze te helpen inzien waarom deze doelen belangrijk zijn. Maar we zullen niet aarzelen ze er op aan te spreken en handhaving serieuzer te nemen.”

In Nederland waren het burgers die de naleving van stikstofnormen bij de rechter moesten afdwingen. Zou de Europese Commissie dat niet moeten doen?

„Ik kan niet ingaan op specifieke situaties. Maar ik kan wel zeggen dat deze Commissie ook werkt aan een implementatie van de conventie van Aarhus [waarmee burgers betere toegang tot nationale en Europese rechters moeten krijgen om de naleving van milieuregels af te dwingen, red.]. De afgelopen jaren hebben we gezien hoe krachtig burgerbetrokkenheid kan zijn. Klimaatprotesten hebben de Green Deal mogelijk gemaakt. Ik hoop eind dit jaar voorstellen klaar te hebben om de mogelijkheden voor burgers te vergroten om rechtvaardigheid af te dingen.”

Eerdere biodiversiteitsstrategieën hebben nauwelijks effect gehad. Waarom deze dan wel?

„Ik denk dat de timing nu ontzettend goed is. We zoeken allemaal naar oplossingen om onze samenlevingen veerkrachtiger te maken. Ik denk ook dat we zelf goed hebben bekeken wat in het verleden mis ging, waardoor we inzetten op juridisch bindende doelen die meetbaar zijn en die je daarom kunt monitoren. Ik zie ook meer besluitvaardigheid om bestaande wetgeving beter na te leven. En vergeet niet: er is echt een nieuwe politieke omgeving. De Green Deal is de kern van deze Commissie, het is onze gezamenlijke lange termijn groeistrategie. En de betrokkenheid van burgers bij dit onderwerp is enorm toegenomen. Kijk naar de Eurobarometer: mensen in Europa vragen om betere natuurbescherming, om actie tegen klimaatverandering. Dit is onze window of opportunity.”