Contactonderzoek? In België geven coronapatiënten maar weinig namen door

Sinds deze maand doet België aan contactonderzoek om besmette Belgen op te sporen. Maar niet iedereen lijkt mee te willen werken.

De Belgische ‘coronaspeurders’ aan het werk.
De Belgische ‘coronaspeurders’ aan het werk. Foto Laurie Dieffembacq/AFP

„Het risico op een tweede grote uitbraak bestaat, maar die hoeft er niet per se te komen.” De Belgische viroloog Steven Van Gucht die dagelijks de laatste coronacijfers in zijn land bekendmaakt, benadrukte het deze week nog maar eens: de Belgen hebben het voorkomen van een nieuwe lockdown voor een groot deel zelf in handen. Maar dan moeten ze wél eerlijk zijn als de ‘coronaspeurder’ belt.

Sinds begin mei doet de Belgische overheid aan contactonderzoek om besmette Belgen en hun contacten op te sporen, en zo nodig in thuisquarantaine te plaatsen. Het is de strategie om de versoepeling die begin mei werd ingezet vol te houden. De gewesten hebben voor miljoenen contracten afgesloten met callcenters en ziekenfondsen, die de besmette mensen en hun contacten voor hen benaderen. In totaal moeten er straks tweeduizend van deze ‘coronaspeurders’ mensen aan het bellen zijn – een paar honderd per dag. Een aantal van hen is al begonnen.

Maar het resultaat valt vooralsnog tegen. De speurders die al bezig zijn, vinden nu per besmet persoon vaak maar één of soms zelfs geen enkel hoogrisicocontact – waar de virologen er vier tot vijf verwachtten. Hoogrisicocontacten zijn mensen bij wie een besmet iemand langer dan vijftien minuten binnen anderhalve meter afstand in de buurt is gekomen.

Het oogt simpel

Het procedé lijkt simpel, en is minder omstreden dan een app waarmee besmette mensen worden opgespoord. Heeft een officiële test eenmaal uitgewezen dat iemand besmet is, dan wordt hij in de dagen erna gecontacteerd door het callcentrum. Als het nodig is komen de speurders zelfs bij mensen aan de deur. Ze hebben in essentie één vraag: wie heb je gezien sinds de 48 uur voor de eerste symptomen zich voordeden? Die contacten worden op hun beurt opgezocht. Hoogrisicocontacten moeten vervolgens twee weken in quarantaine. De identiteit van de besmette Belg houden de coronaspeurders geheim.

Lees ook: Is een naaste besmet? Dan word je gebeld. Over contactonderzoek in Nederland.

Maar de praktijk is weerbarstiger. „We hebben het idee dat mensen bang zijn om hun contacten op te geven”, verklaart microbioloog Emmanuel André, coördinator van het voor het opsporingsprogramma verantwoordelijke Interfederaal Comité Testing & Tracing. De gevolgen voor die opgegeven contacten zijn groot. merkt André. „Mensen weten dat als ze een naam noemen er quarantaine volgt voor diegene. Dat heeft mogelijk economische gevolgen voor hun contact, of voor het bedrijf waar hij of zij voor werkt.” Tegelijkertijd is het ook moeilijk om te waarborgen dat de naam van de ‘aangever’ nooit bekend wordt, gezien de beperkte contacten die mensen soms hebben.

Terughoudend

Ook stuiten de speurders op mensen die terughoudend zijn om telefonisch informatie te delen , zeker toen bleek dat fraudeurs zich voordeden als speurders en zo onder andere bankgegevens aan mensen probeerden te ontfutselen. Anderen voelen zich schuldig of vrezen zelfs boetes omdat ze tijdens het opsporingsgesprek moeten opbiechten dat ze zich zelf niet helemaal aan de regels hebben gehouden. Officieel mogen Belgen op dit moment maximaal vier mensen zien en moeten ze op afstand blijven. Viroloog Van Gucht benadrukte maandag daarom: „Dit is volledig anoniem en u zal nooit berispt, bestraft of beoordeeld worden als u meer contacten hebt dan toegelaten.”

België zet de komende tijd dan ook meer in op een „positievere perceptie” van het contactonderzoek, aldus microbioloog André. Betere communicatie en een app die momenteel ontwikkeld wordt (maar privacy garandeert) moeten daarbij helpen. „En we willen meer gaan testen.” Nu worden alleen mensen getest die symptomen hebben, maar de testcapaciteit is sinds het begin van de crisis flink toegenomen. „Als we toestemming krijgen, kunnen we straks ook alle hoogrisicocontacten gaan testen.” Wie negatief test, hoeft dan minder lang in quarantaine en dat zou de drempel moeten verlagen.