Recensie

Recensie

De Tour van 1980: Zoetemelks allermooiste van 431 zeges

Joop Zoetemelk Veertig jaar na zijn Tour-overwinning is opnieuw een boek verschenen over Joop Zoetemelk (73). De bescheiden wielrenner trapte gewoon altijd maar door in de kwart eeuw dat hij deel uitmaakte van het profpeloton, tot in de kleinste koers aan toe.

Joop Zoetemelk wordt in bijzijn van premier Dries van Agt gehuldigd als Tour-winnaar in Parijs.
Joop Zoetemelk wordt in bijzijn van premier Dries van Agt gehuldigd als Tour-winnaar in Parijs. Foto ANP

Veelbesproken documentaires over Michael Jordan (The Last Dance) of Lance Armstrong (Lance), maar wat nou als jouw sportheld Joop Zoetemelk was? Als Romeinse keizers spatten de Amerikaanse sporthelden van weleer ouderwets van het scherm bij ESPN en Netflix. Een Nederlandse wielrenner uit de jaren zeventig en tachtig zou er jaloers op worden. Maar Zoetemelk niet. Al die drukte, van Joop hoefde dat nooit. „We zijn nog niet in Parijs”, was alles wat hij in zijn glorietijd losliet op weg naar weer een topklassering in het Tourklassement. Idool tegen wil en dank.

En toch. 2020 zou zijn jaar worden, het ‘Jaar van Joop’ worden, precies 40 jaar na zijn eindzege in de Tour de France en 35 jaar na de wereldtitel. Een boekpresentatie zou er komen in de Johan Cruijff Arena en een theatertour van Groningen tot Heerlen. Samen met Jan Janssen, de andere Nederlandse Tourwinnaar, zou hij in augustus gloriëren rond de Vuelta-start in Nederland. Zoetemelk – die zichzelf bij zijn afscheid in 1987 tegenover journalist Mart Smeets nog „rustig, teruggetrokken” en „een stille” noemde – nu op zijn 73ste toch ineens in de spotlights? Maar op het moment dat het voormalige wieleridool eindelijk onbekommerd zou schitteren, zet corona er een streep door.

Wat in elk geval blijft, is een documentaire bij Omroep MAX (op 20 juli) en bijna twee kilo boek, Joop Zoetemelk Ongezien, waarin auteurs Jacob Bergsma, Joop Holthausen en Peter Ouwerkerk in beeld en woord inzoomen op de Tour van 1980 en de carrière van Nederlands beste wielrenner ooit. Geen onthullingen als in hun biografie van 2011. Daarin vertelde Zoetemelk openhartig hoe hij tijdens zijn carrière had geleden onder de drankzucht van zijn in 2008 overleden echtgenote en hoe hij met zijn huidige vriendin Dany eindelijk meer van het leven kan genieten. Maar ‘Zoetemelk 2’ staat wel vol schitterende foto’s en geen feitje ontbreekt over die onvergetelijke Tour van 1980. Een julimaand waaraan geen einde leek te komen.

Bruuske manoeuvre

„O God, wat een drama”, hoor je commentator Jean Nelissen zo weer roepen. Moet op een zonnige zondagmiddag zijn geweest, onvergetelijk. Geletruidrager Zoetemelk die op de slotklim ten val komt, na een bruuske manoeuvre van meesterknecht Johan van der Velde vlak voor hem. Weg Tourzege? Kom op Joop! Zoetemelk stapt op, zet met bebloede elleboog de achtervolging in en keert terug voorin. Zo doe je dat, wat een held. Veertig jaar later resten twintig plaatjes in het boek, zondag 13 juli naar Pra-Loup. De Belg Jos Deschoenmaecker wint de rit.

Waarom was je voor Zoetemelk? ‘Wieltjesplakker’, kleineerden Belgen de enige renner die in het spoor van Eddy Merckx kon blijven. ‘Eeuwige tweede’ klonk vanwege zijn zes tweede plaatsen in de Tour. Wielerstatisticus Bergsma becijfert in het boek dat Zoetemelk liefst 431 keer won. En hoe. „Ik vroeg me af of ik nog topsporter wilde zijn”, vertelde Tom Dumoulin onlangs in NRC. Niks voor Joop. Die trapte altijd door; 603.136 kilometer in 24 seizoenen, zo leert Bergsma ons. En tot in de kleinste koers toonde hij zich aan zijn publiek, wist je al. Op de fiets met spandoek naar de criteriums voor een opgestoken duim van Joop. Mooier ging het in die jaren niet worden.

Raleigh was eigenlijk iets teveel branie voor Joop

Op groot formaat knalt het van de pagina’s in Joop Zoetemelk Ongezien. Zijn vertrokken gezicht tijdens een ploegentijdrit in een oppermachtig Raleigh-collectief. Want om eindelijk eens de Tour te winnen moest hij in 1980 verkassen naar het sterrenensemble van ploegleider Peter Post. Eigenlijk iets te veel branie voor Joop, die lang in Franse dienst reed. Maar het was niet anders. Elf ritten wonnen ze die Tour, zeven op rij. De nieuwe kopman kreeg ongenadig op z’n donder van Jan Raas en Gerrie Knetemann toen hij in de eerste koude en regenachtige dagen op de kasseien achterstand opliep in het klassement. Leuk was anders, maar het hielp wel.

Joop Zoetemelk met de gele trui in de Pyreneeën.
Foto ANP
Op kop tijdens de 17de etappe naar Morzine.
Foto ANP

‘Daar is-t-ie-al’

„Over twee minuten verwachten wij hier Joop Zoetemelk”, tettert reporter Theo Koomen in Radio Tour de France, achterop de motor van Raymond Nackaerts. „Daar is-t-ie al!”, brult hij er direct overheen. Zo moet het ongeveer hebben geklonken, die doordeweekse vakantiedag thuis aan de radio gekluisterd voor een tijdrit in de Tour. Zoetemelk verrast iedereen met een snellere tussentijd dan de Franse topfavoriet en tijdritspecialist Bernard Hinault. De volgende avond in Pau verlaat Hinault de Tour, hij kampt al dagen met knieproblemen. Dus staat Zoetemelk in het geel, dat hij overigens de eerste dag uit respect voor zijn tegenstander niet wenst te dragen. De rest is geschiedenis. ‘Jopie wint de Tour de France’, galmt dagenlang.

Deze zomer zal het stil zijn zonder Radio Tour de France. En dan zijn The Last Dance en Lance (waarvan het eerste deel op 24 mei wordt uitgezonden ) ook allang afgelopen. Wat rest is nostalgisch bladeren door Joop Zoetemelk Ongezien. Wegdromen bij de muziek van 1980, uiteraard uitgezocht door Herman van der Velden, decennia lang muzieksamensteller bij de NOS – zijn topvijftien staat op pagina 275, van Matador (Garland Jeffreys) tot ABBA’s The winner takes it all. Voor de echte wielerliefhebber is er zelfs een luxe editie van het boek, inclusief cd en dvd, een replica van de WK-medaille en handtekening van de meester zelf.

Het erepodium van de 67ste Tour op de Champs Élysées. V.l.n.r. Fransman Raymond Martin (derde), Joop Zoetemelk (eerste) en Hennie Kuiper (tweede). Foto ANP