Dick Benschop: „We zitten nog in de fase van wantrouwen jegens Schiphol.”

Foto David van Dam

Interview

Topman Schiphol: ‘We gaan niet weer de boel volvliegen’

Dick Benschop | bestuursvoorzitter Schiphol De baas van Schiphol is blij dat er duidelijkheid is over mogelijke groei van de luchtvaart. „De crisis geeft ons een mogelijkheid voor een reset.”

Wat wordt het nieuwe normaal voor de luchtvaart? Dick Benschop, topman van Schiphol, weet alleen dat het minstens twee jaar, en waarschijnlijk langer, zal duren voordat het luchtverkeer weer op het niveau is van voor de coronacrisis. Verwacht hij dat de vraag naar vliegen blijvend minder zal zijn?

Benschop: „Dat hangt af van drie dingen. Van het virus, van de economische recessie en van de lastigste vraag: wat betekent deze crisis voor het gedrag van mensen en bedrijven? Ik weet het niet. Ik zie het nu als mijn belangrijkste taak om zo goed mogelijk om te gaan met onzekerheden.”

Terwijl op Schiphol slechts 3 procent van het normale aantal vluchten wordt uitgevoerd, en zowel de luchthaven als luchtvaartmaatschappijen met allerlei maatregelen proberen om vliegen weer mogelijk te maken, denkt Benschop na over de toekomst. Vrijdag presenteerde minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) namens het kabinet de Luchtvaartnota, een visie op de luchtvaart in Nederland tot 2050. Groei is mogelijk, constateert het kabinet. Bewonersgroepen en milieuorganisaties zijn boos en teleurgesteld, de luchtvaartsector houdt zich stil.

In uw nieuwsjaarstoespraak vroeg u het kabinet om duidelijkheid en perspectief. Heeft u dat nu?

„Ja, de nota is daar in ieder geval een belangrijke bijdrage voor. Ik herken mij zeer in de lijn dat de luchtvaart zich meer in balans met de omgeving moet ontwikkelen, en zich moet richten op verduurzaming. Het is niet zozeer een nieuwe visie, maar een bundeling van alle inzichten en discussies van de laatste twee jaar. En dat is wel degelijk een nieuwe lijn ten opzichte van hoe we eerder naar luchtvaart keken. Ontwikkeling wordt nu in kwaliteit uitgedrukt, niet meer in kwantiteit. We gaan veel bewuster om met de omgeving.”

Lees ook deze analyse over de Luchtvaartnota

Wat is het verschil precies? Toen was er groei, in de toekomst ook.

„We hebben lessen geleerd uit de periode 2010-2018. Die periode is niet goed bevallen, we gaan niet weer de boel volvliegen. Daarom spreek ik van gecontroleerd herstel: stapsgewijs, transparant en voorspelbaar voor alle partijen. Eerst gaan we terug naar 500.000 vluchten per jaar, en vandaar langzaam door naar 540.000. Maar dan zijn we wel tien jaar verder.”

De groeistop tot 2023 is geen beleidskeuze maar afgedwongen door de coronacrisis. Heeft beleid wel zin in deze tijd?

„Vóór de crisis drongen veel partijen aan op een stop tot 2023. Dat pad wordt nu door de crisis gerealiseerd. De crisis geeft ons een mogelijkheid tot een reset. Dit is een kans om op een pad te komen dat op bredere instemming kan rekenen dan voorheen. Daar hoop ik op.”

Wat aantal vluchten betreft, kijk ik niet verder dan 2030. Ik vraag niet om ruimte tot 2050

Dick Benschop

Op basis van de begeleidende milieu-effectrapportage (MER) noemt de Luchtvaartnota een mogelijke groei van 1 à 1,5 procent per jaar, leidend tot 800.000 vluchten per jaar in 2050. Deelt u die groeiwens?

„Nee. Ik lees het ook niet als een besluit om dat nu toe te staan. Ik vraag niet om groeiruimte tot 2050. Wat aantal vliegbewegingen betreft, kijk ik niet verder dan 2030. Er zal mij en de sector ook geen groeiruimte worden gegeven tot 2050. En terecht. Laten we eerst maar waarmaken wat we nu moeten waarmaken.”

Dat groeipercentage van 1 à 1,5 procent komt voort uit een rekenexercitie van adviesbureaus die de MER hebben opgesteld, niet uit een visie van het kabinet. Is dat niet vreemd?

„Dat percentage geeft aan waar je kunt uitkomen binnen de randvoorwaarden voor leefomgeving, gezondheid en klimaat, en met veronderstellingen over technologische vooruitgang. Het is geen beleidsuitspraak. Die gaat alleen over de groei naar 540.000 vluchten per jaar. Er is geen vrijbrief voor de periode daarna.”

Lees ook dit eerder verschenen profiel van Dick Benschop

De MER-opstellers zijn optimistisch over elektrisch vliegen, met de verwachting dat vluchten tot 500 kilometer in 2050 elektrisch zullen zijn. Denkt u dat ook?

„Dat moet blijken, ik hoop het. Drie dingen zijn van belang als we dat willen bereiken. We moeten ondanks de crisis blijven investeren in vlootvernieuwing, duurzame brandstoffen en innovatief onderzoek.”

Behalve het groeipercentage bevat de Luchtvaartnota ook ambities ten aanzien van CO2-reductie. De Nederlandse luchtvaart moet in 2070 klimaatneutraal zijn. U denkt dat het in 2050 kan.

„Ja, ik vind dat dat de ambitie zou moeten zijn, in lijn met het Parijs-akkoord. Het is natuurlijk vooral aan de maatschappijen, maar wij willen daar als luchthaven een actieve rol in spelen. Overigens vind ik dat het kabinet hier een beetje tekort wordt gedaan. Zodra er internationaal scherpere CO2-doelen voor de luchtvaart worden afgesproken, past Nederland de doelen aan. Vooruitlopend daarop is dit nu alvast vastgelegd.”

Voorlopig heeft Schiphol capaciteit genoeg. Waarom moet Lelystad Airport toch nog open?

„Ten eerste gaat het over opening eind volgend jaar, we weten niet hoe de situatie dan is. Zodra het verkeer weer aantrekt, zal er weer sprake zijn van schaarste. Ten tweede is de rol van Lelystad Airport niet gekoppeld aan het precieze aantal vluchten op Schiphol. Het gaat om de verdeling, met zakelijk en intercontinentaal verkeer voor Schiphol en vakantievluchten voor Lelystad. De luchthavens hebben elk hun eigen rol, dat blijft zo.”

De visie van het kabinet liet te lang op zich wachten, door onenigheid binnen de coalitie

Dick Benschop

Ondanks alle plannen voor verduurzaming zijn dit de meest concrete elementen uit de Luchtvaartnota: groei is mogelijk, Lelystad Airport gaat open. Begrijpt u dat veel mensen sceptisch zijn over mooie woorden van de minister en u?

„Zeker, we zitten nog in de fase van het wantrouwen. Daar ben ik me zeer bewust van, dat kom ik ook tegen als ik op pad ga. Ik realiseer me dat het een meerjarenprogramma is om op een andere plek te komen. Dat kan alleen als we de verbeterprogramma’s voor geluid, ultrafijnstof en andere zaken een aantal jaren volhouden. We moeten helder zijn over wat er gebeurt en waarmaken wat we toezeggen.

„Ik ben blij dat er dankzij de nota nu duidelijkheid is. De vraag over groei zat andere discussies in de weg, het werd een giftig element in elke discussie. De onduidelijkheid begon iedereen tegen te staan. Ik hoop dat we nu verder kunnen.”

Verwijt u de minister dat de nota te lang op zich heeft laten wachten?

„Het heeft inderdaad te lang geduurd. Ik denk dat dat een reflectie is van de tegenstellingen binnen de coalitie. Uitstel is de eerste oplossing als je er met elkaar niet uitkomt. Dat mechanisme hebben we hier gezien, daar onthul ik geen geheim mee. Dat het nu wel is afgemaakt, komt ook door de crisis, en omdat er iets geregeld moest worden voor KLM. Daardoor kwam alles samen. Ga maar na, er zijn nog niet veel beleidsnota’s verschenen tijdens deze crisis. Over stikstof, en nu over luchtvaart. Daarmee is de richting gezet voor de verdere ontwikkeling van Schiphol. Daar ben ik de coalitie dankbaar voor.”