Kort geding fitnessketen gaat door – wat zijn de kansen?

Kort geding BigGym Fitnessketen BigGym staat deze woensdag in een kort geding tegenover de Nederlandse staat. Hoe groot is de kans dat de rechter de openstelling van sportscholen beveelt?

Een vestiging van fitnessketen BigGym in Alkmaar.
Een vestiging van fitnessketen BigGym in Alkmaar. Foto Koen van Weel/ANP

Is het echt nodig dat sportscholen nog eens drieënhalve maand dicht blijven? Terwijl het Outbreak Management Team (OMT) zich nog over mogelijk versnelde openstelling buigt, staat fitnessketen BigGym deze woensdag in de rechtbank van Den Haag tegenover de Nederlandse staat. De keten wil niet langer wachten en eist in een kort geding dat haar twintig vestigingen per direct weer open mogen. Zes vragen over de zaak.

1Wat gaat BigGym aanvoeren bij de rechter?

BigGym vindt de maatregelen om sportscholen tot september te sluiten disproportioneel. Lex de Jager, de advocaat die de keten bijstaat, zei vorige week in NRC dat hij „sterk de indruk” heeft dat de regering een grens overschrijdt. De bevoegdheid om maatregelen te treffen is ook in een noodsituatie als de coronapandemie niet onbeperkt, aldus de advocaat.

Een protocol met „zeer verregaande voorschriften” ziet er volgens BigGym op toe dat er veilig kan worden gesport in zijn vestigingen. De keten trekt ook de vergelijking met andere Europese landen, waar sportscholen wel open mogen. Dat is onder meer het geval in Zwitserland, Polen en verschillende Duitse deelstaten. De centra in Italië zijn volgende week aan de beurt.

2Waarom mogen Nederlandse sportscholen nog niet open?

Dat is volgens het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport te riskant, omdat er nog te weinig kennis is over verspreiding van Covid-19 bij binnensporten. Dus wordt er het zekere voor het onzekere genomen om „mogelijke brandhaarden” te voorkomen. Buitensporten zijn wel toegestaan, mits daarbij anderhalve meter afstand wordt gehouden.

Branchevereniging NL Actief sprak vorige week met minister Martin van Rijn (Medische Zorg en Sport) over mogelijk versnelde openstelling. In dat overleg werd duidelijk dat daar in elk geval een aangescherpt protocol voor nodig is, dat afgelopen maandag werd ingediend. Premier Mark Rutte zei dinsdagavond op de persconferentie dat sportscholen „hopelijk” eerder dan 1 september open kunnen, maar noemde geen alternatieve datum. Eerder op de dag meldde minister Van Rijn dat het OMT volgende week met een nieuw advies over sportscholen komt.

De vooruitzichten zijn voor BigGym, dat niet is aangesloten bij de branchevereniging, geen aanleiding om het kort geding af te blazen. De reden daarvoor is dat er „nog steeds” geen duidelijkheid is geschapen, zegt advocaat De Jager. „Niet over het tijdstip waarop sportscholen open kunnen en ook niet over de maatregelen die daarvoor nodig zijn. Dus hebben we de rechter nodig.”

Lees ook: Sportscholen houden hoop op versnelde openstelling

3Hoever mogen de maatregelen gaan?

De coronamaatregelen worden bepaald en opgedragen door de regering, maar de voorzitters van de regionale veiligheidsregio’s zijn belast met de uitvoering hiervan. Daarvoor hebben ze alle vijfentwintig een noodverordening uitgevaardigd, waarin onder meer de sluiting van sportscholen is vastgelegd.

Verregaande maatregelen zijn mogelijk doordat Covid-19 wordt aangemerkt als infectieziekte in de zwaarste categorie van de Wet publieke gezondheid. Daarin is geregeld hoe infectieziekten worden bestreden. De bevoegdheid om noodverordeningen te maken, is echter niet onbegrensd: er mag bijvoorbeeld niet worden afgeweken van de Grondwet.

De sluiting van sportscholen beperkt het recht op eigendom van sportschoolhouders, legt Jan Brouwer, hoogleraar algemene rechtswetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen, uit. Met de noodverordeningen is volgens hem „van alles aan de hand”, maar juist op dit punt zijn ze niet in strijd met de Grondwet, waarin het eigendomsrecht niet is vastgelegd.

4Dus het kort geding van BigGym is bij voorbaat kansloos?

Nee. Het recht op eigendom wordt wél beschermd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Van de rechten uit dit verdrag mag echter, als dit niet anders kan, worden afgeweken in een noodverordening. Hiervoor is onder meer bepalend of er voor de minst ingrijpende maatregel is gekozen. Zouden sportscholen open kunnen gaan als zij zich houden aan het eerdere protocol? Of is de maatregel al minder ingrijpend nu sporten in de buitenlucht wel is toegestaan?

Het lastige is dat er twee grondrechten tegenover elkaar staan, zegt Joost Sillen, universitair hoofddocent staatsrecht aan de Radboud Universiteit. De overheid moet namelijk ook het recht op leven garanderen, en daarvoor moet verspreiding van Covid-19 worden tegengegaan. „Daar moet je een afweging tussen maken”, aldus Sillen. De rechter zal niet bepalen of hij zelf voor een andere maatregel had gekozen, maar de argumenten aanhoren en zich vervolgens afvragen of de verplichte sluiting „in redelijkheid verdedigbaar” is.

5Hoe groot is de kans dat BigGym in het gelijk wordt gesteld?

Die kans lijkt niet erg groot, stellen zowel Brouwer als Sillen. Beiden verwachten dat de rechter zich terughoudend zal opstellen, om niet „op de stoel van het bestuur” te gaan zitten. Brouwer: „Om als rechter een noodverordening onverbindend te verklaren, moet er echt sprake zijn van evidente onrechtmatigheid. Dat betwijfel ik.” De hoogleraar denkt onder meer dat de regering „een sterk punt” heeft omdat ze zich laat informeren door deskundigen.

Sillen wijst erop dat er sprake is van een noodsituatie, waarbij de overheid „een zekere vrijheid van handelen” moet worden gegund. Daar komt bij dat er slechts beperkte kennis bestaat over Covid-19 – niet alleen bij de rechter, maar ook bij het kabinet. Achteraf kan blijken dat een maatregel niet nodig was geweest, maar vanwege de onzekerheid is er volgens Sillen „veel voor te zeggen” dat de rechter zich zal conformeren aan het kabinetsbesluit.

Lees ook: ‘Sportscholen staan in hetzelfde rijtje als seksclubs’

6Als BigGym de zaak wint, kunnen andere sportscholen dan ook open?

Dat is afhankelijk van de motivering van de rechter. Elke sportschool is anders ingericht. In beginsel geldt de uitspraak dus alleen voor de vestigingen van BigGym. Het is wel denkbaar dat de overheid algemene conclusies verbindt aan een uitspraak in het voordeel van BigGym, om meer individuele rechtszaken te voorkomen. Daarbij kan worden gedacht aan openstelling van centra die zich aan het protocol kunnen houden. Andere sportscholen zullen het kort geding hoe dan ook nauwgezet volgen, voor het geval het OMT-advies volgende week niets oplevert.