Opinie

Het mijnenveld van steun aan bedrijven

Tom-Jan Meeus

In het onthullende stuk over de neergang van Booking.com, zaterdag in NRC, bleef ik haken bij de subsidies die deze onderneming blijkt te hebben gehad. Subsidies! Sta hier even bij stil. Een snelgroeiend bedrijf dwingt hotels overal ter wereld met wat Google-handigheid tot hogere afdrachten per boeking. Die hoteleigenaren, de ware ondernemers in dit verhaal, raken aan de bedelstaf, terwijl Booking zich, met praatjes over de platformeconomie, opwerkt tot een soort monopolist die de winsten aan aandeelhouders doorsluist.

Maar omdat iemand in Den Haag heeft bedacht dat Booking ‘vernieuwend’ is, krijgt het bedrijf óók recht op fiscale voordelen. Het NRC-stuk becijferde dit op maar liefst 2,2 miljard euro in acht jaar.

Twee miljard naar de maan om handige internettypes te helpen hotelhouders af te knijpen: als dat innovatie is, was Al Capone ook een knappe vernieuwer.

Uit het stuk bleek bovendien dat Booking in 2011 detailafspraken over deze fiscale bevoordeling met de overheid maakte. Bijzonder. Precies dat jaar constateerde de Rekenkamer voor de zoveelste keer dat de effectiviteit van dit soort innovatiestimulering amper is vast te stellen. Geld weggeven en er het beste van hopen. De toenmalige minister beloofde het nut beter in beeld te brengen. Na de kwestie-Booking weten we hoe dat is afgelopen.

Het is allemaal relevant omdat de overheid op dit moment opnieuw stevig investeert in bedrijven. Vermoedelijk woensdag blijkt hoe het kabinet daar de komende maanden mee doorgaat. In bijna alle Haagse overwegingen is de onderbouwing puur economisch: behoud van bedrijvigheid en werkgelegenheid die zijn stilgevallen door corona. Zodat ondernemers na de crisis verder kunnen.

Maar de geschiedenis leert dat bedrijfssteun ook hoogst riskante politiek is. Het verhaal over Booking valt nu weg in het grotere geheel van de coronacrisis. Maar normaal is 2 miljard weggegooide subsidie goed voor een stevig debat met de minister. En bij Booking zal het niet blijven. IHC is al door de staat gered, KLM wordt gered, er zullen er meer volgen.

En er zijn wel een paar bibliotheken volgeschreven over het hoge slapstickgehalte van overheidsingrijpen bij bedrijven. Het echte risico ontstaat altijd ná de eerste steunoperatie. Als er dan nieuwe verliezen volgen, en dat is dus vaak, wordt de overheid gegijzeld. De keuze is in dat geval: méér steun of toegeven dat je als minister belastinggeld hebt verbrand. De geschiedenis leert: ministers kiezen in dat geval meestal voor meer steun.

In deze crisis is het geloof in de staat terug, begrijpelijk, maar soms denk je wel: als ze maar niet worden bevangen door te veel overmoed – net als bij dat Booking.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.