Duitse hof beperkt aftapmogelijkheden geheime dienst in buitenland

BND Een wet waarvan de Bundesnachrichtendienst internetverbindingen mag aftappen, blijkt strijdig met het grondwettelijk vastgelegde communicatiegeheim en de persvrijheid.
Het hoofdkantoor van de Bundesnachrichtendienst in Berlijn.
Het hoofdkantoor van de Bundesnachrichtendienst in Berlijn. Foto Hayoung Jeon / EPA

De Duitse buitenlandse geheime dienst mag het dataverkeer van niet-Duitsers in het buitenland niet zonder meer verzamelen. Het Constitutionele Hof in Karlsruhe heeft dinsdag geoordeeld dat de wet die dat verzamelen mogelijk maakt, in strijd is met het recht op het communicatiegeheim en de persvrijheid die in de Duitse grondwet vastgelegd zijn. Het Hof geeft beleidsmakers tot eind 2021 om de wet aan te passen. Het is voor het eerst dat vastgesteld wordt dat de Duitse grondwettelijke beginselen ook in het buitenland gelden.

In 2015 bleek dat de Bundesnachrichtendienst (BND) samen met de Amerikaanse National Security Agency (NSA) sinds 2005 talloze internetverbindingen aftapt. De dienst verzamelt grote hoeveelheden data van grote internetknooppunten zoals de DE-CIX in Frankfurt, ook als hij geen concrete aanwijzingen heeft voor strafbare feiten. Hiermee verkrijgt de dienst onder meer e-mailadressen, telefoonnummers en productnummers van apparaten. Ook dataverkeer naar Nederland is afgetapt.

Lees ook dit bericht uit 2015: Duitse BND tapte tientallen internetverbindingen KPN af

Non-profitorganisatie Reporters Without Borders en enkele buitenlandse journalisten spanden eind 2016 een zaak aan, waarbij ze stelden dat de ‘spionage’ van Duitse verslaggevers en collega’s in andere landen strijdig is met de grondwettelijke persvrijheid. Ook advocaten maken zich zorgen over de praktijk, omdat die betekent dat zij niet in het geheim met cliënten en bronnen kunnen spreken.

Als de wet zodanig aangepast wordt dat ze alleen gerichte surveillance toestaat én de rechten van onder anderen journalisten en advocaten expliciet beschermt, zou die de grondwettelijke toets kunnen doorstaan. Ook moeten meer garanties worden ingebouwd om te voorkomen dat de data misbruikt worden.