De production designer: essentieel voor de sfeer van een film

Onderschat beroep: production designer Naar de film ga je voor een acteur of regisseur, niet voor de production designer. Toch is die van groot belang voor de sfeer van vrijwel elke speelfilm.

Voor het production design van ‘Gattaca’ kreeg Jan Roelfs een Oscarnominatie.
Voor het production design van ‘Gattaca’ kreeg Jan Roelfs een Oscarnominatie.

‘De production designer is artistiek verantwoordelijk voor de vormgeving van alles waar we een camera op richten”, vat regisseur Martin Koolhoven samen. „Elk decor, elke locatie, elk kledingstuk of prop valt onder zijn verantwoordelijkheid. Een production designer probeert de visie die een regisseur heeft om te zetten in een bepaalde look: wat voor gevoel wil je dat de kijker krijgt tijdens het kijken naar de film?”

Het belang van dat werk mag niet worden onderschat, beklemtoomt Koolhoven. „Mijn natuurlijke talent is dat ik weet wat ik met een camera moet doen”, legt hij uit. „En ik weet ook hoe ik acteurs moet regisseren. Over de vormgeving heb ik wel conceptuele ideeën, maar ik heb hulp nodig bij de uitvoering.”

De regisseur geeft een concreet voorbeeld. „In mijn film Knetter overlijdt de oma van Bonnie, het meisje dat de hoofdrol heeft – vanaf dat moment ontbreekt er iets in haar leven. Mijn idee was om dat voelbaar te maken. Dus ik wilde dat oma altijd in het blauw gekleed was en dat na haar dood al het blauw in het huis van Bonnie verdween. Op die manier voelt het publiek dat er iets wezenlijks veranderd was in haar leven.”

Lees ook de recensie van ‘Knetter’ uit 2005

De vorige jaar overleden designer Floris Vos, met wie de regisseur jarenlang samenwerkte, gaf met zijn artistieke smaak invulling aan dat idee. Vos won Gouden Kalveren voor zijn werk aan Oorlogswinter en Brimstone, allebei van Koolhoven.

Production designer Vincent de Pater werkte aan succesfilms als Minoes en de hitserie Ramses. Het verschilt per productie hoe hij zijn plannen aan een regisseur presenteert. „De één wil het liefste een maquette van de set zien, de ander vraagt om 3D-tekeningen. Een derde wil een heel ‘mood-board’ met alle kleurstellingen per scene.” De Pater brak door met een aantal succesvolle jeugdfilms; daarna kostte het hem veel moeite om voor andere projecten gevraagd te worden. „Ik hou ervan mij in zwaar vormgegeven decorfilms vast te bijten. Maar ik geniet er ook van om voor sociaal-realistische films een werkelijkheid vorm te geven die kijkers meesleept en aanzet tot nadenken.”

Zeker in Nederland werd de vormgeving van een film lange tijd minder belangrijk gevonden dan het verhaal; inmiddels is production design ook een vak op de Filmacademie. „Tegelijkertijd blijven de budgetten wel achter bij deze erkenning”, constateert De Pater. „Daardoor is het steeds lastiger geworden om grote studiofilms als Minoes of Ja zuster, nee zuster te maken.”

De Pater rolde in de jaren 90 in het vak, toen Ben van Os en Jan Roelfs production design in Nederland op de kaart zetten. Roelfs verhuisde een kwart eeuw geleden naar Los Angeles, waar hij onder meer meewerkte aan sf-film Gattaca (beloond met een Oscarnominatie) en het historische epos Alexander van Oliver Stone.

De gelauwerde Nederlander voltooide recent zijn werk aan de negende Fast & Furious-film. „Elke keuze moet consequent zijn omdat je met de beelden een bepaalde sfeer wilt oproepen”, legt hij uit. Hij heeft niet het gevoel dat zijn vak ondergewaardeerd wordt. „Er zijn zoveel belangrijke mensen op de filmset waar het publiek nooit van heeft gehoord”, stelt Roelfs. „Ook ik heb een dienende taak naar de regisseur toe. Ik wil dat mensen naderhand zeggen dat de film goed was, niet dat mijn kleine radertje in het geheel klopte.”