Opnieuw dreigt de rechtszaal een arena te worden van onderhandelingen

Marengo-proces De impasse over de rechtsbijstand voor kroongetuige Nabil B. duurde maandag tijdens een tussentijdse zitting van het Marengo-proces voort. Dat doet denken aan die andere kroongetuige, Peter la Serpe.

Zware beveiliging bij de extra beveiligde rechtbank in Osdorp, Amsterdam, voor de pro-formazitting in het grote liquidatieproces Marengo.
Zware beveiliging bij de extra beveiligde rechtbank in Osdorp, Amsterdam, voor de pro-formazitting in het grote liquidatieproces Marengo. Foto Robin Utrecht/ANP

Een noodkreet, zo omschrijft Nabil B. maandagmiddag zijn pleidooi tegenover de rechtbank. „Ik wil mijn verantwoordelijkheid nakomen, maar het wordt me lastig gemaakt.”

Nabil B., kroongetuige in het Marengo-proces rond hoofdverdachte Ridouan Taghi, is alleen te zien voor de rechters en de officieren van justitie. Advocaten, verdachten, pers en publiek moeten het doen met zijn stem.

Sinds Nabil B. met een rollende ‘r’ en licht Utrechts accent voor het eerst te horen was in de rechtbank, is er veel veranderd. Hij heeft zijn broer Reduan verloren door zijn rol als kroongetuige; zijn familie leeft ondanks zware beveiligingsmaatregelen in constante angst. En niet ten onrechte, bleek in september vorig jaar. Toen werd zijn advocaat Derk Wiersum doodgeschoten, volgens de recherche vermoedelijk in opdracht van Ridouan Taghi.

Los van het verdriet en de angst, heeft Nabil B. er door al dat geweld een probleem bij. Wie wil hem nog bijstaan als advocaat? Eind vorig jaar gingen meerdere advocaten aan het werk voor de kroongetuige maar zij legden de verdediging in maart weer neer. Sindsdien zit hij zonder advocaat.

De dood van „Derk”, is als een enorme klap gekomen, vertelt Nabil. „Er wordt van alle kanten aan mij getrokken”, vertelt hij. „Tijd om te rouwen was er niet. Sommigen zullen zeggen, dat heeft hij aan zichzelf te danken, en de keuzes die hij heeft gemaakt. Dat is ook zo. Ik ben medeverantwoordelijk voor een aantal slachtoffers en daar wil ik echt mijn excuses voor aanbieden.” Hij weet nu wat het is om naasten zo te verliezen, vertelt hij.

Lees ook het profiel: Nabil B. - van gesjeesde student tot belangrijke troef van het OM

Nabil B. heeft twee nieuwe adviseurs gevonden die hem in het openbaar willen verdedigen. Maar één van die twee is geen advocaat en daarom heeft het Openbaar Ministerie dat voorstel niet geaccepteerd.

Geachte zaaksofficieren, zegt Nabil in het midden van zijn voorgelezen betoog: „Ik begrijp niet dat u dit niet wilt goedkeuren.” Of hij de officieren aankijkt als hij spreekt is niet te zien.

„We hebben gehoord wat Nabil B. heeft gezegd, maar dit is niet het goede moment om te reageren”, zegt een van de officieren nadat de rechtbank haar het woord heeft gegeven. Er valt een stilte voordat de rechtbank besluit zich kort terug te trekken voor beraad.

Rechtszaal als voetbalveld

De perikelen rond Nabil B. doen denken aan die andere kroongetuige: Peter la Serpe. Hij sloot in 2006 een kroongetuigendeal met het Openbaar Ministerie en klapte onder andere uit de school over een serie moorden in de Amsterdamse onderwereld aan het begin van deze eeuw. Mede op basis van die verklaringen startte justitie een onderzoek, Passage, dat uiteindelijk in 2019 ook leidde tot de levenslange veroordeling van Willem Holleeder.

Tegen die uitspraak is hoger beroep aangetekend. Nog vier andere verdachten kregen ook levenslang mede op basis van de verklaringen van La Serpe. Die zijn definitief nu cassatieverzoeken door de Hoge Raad zijn afgewezen.

Ondanks dat succes wordt er binnen het Openbaar Ministerie met gemengde gevoelens teruggekeken op de gang van zaken rond La Serpe. Niet omdat binnen het OM weerstand bestaat tegen het fenomeen kroongetuigen, integendeel. Na de veroordelingen in de Passage-zaak was de boodschap van justitie dat ze vaker gebruik willen kunnen maken van het instrument.

Lees het profiel van Ridouan Taghi

Het probleem tijdens Passage was dat Peter la Serpe zijn ontevredenheid over bepaalde afspraken of het niet nakomen daarvan in de rechtszaal botvierde. Hij dreigde zich terug te trekken, weigerde vragen te beantwoorden en wist er zo uiteindelijk een betere deal voor zichzelf uit te slepen.

Daarbij ging het niet over het openbare deel van de afspraak: de strafkorting die met de kroongetuige was afgesproken in ruil voor de ook voor hemzelf belastende verklaringen. De discussie ging over het niet-openbare deel van de kroongetuigendeal: de afspraken over beveiliging en bescherming van La Serpe. Dat is een civielrechtelijke overeenkomst tussen de Nederlandse staat en de kroongetuige waarvan zelfs rechters de inhoud niet mogen weten.

Dat verklaarde ook een deel van het pandemonium: rechters die te maken krijgen met onderhandelingen waarvan ze de details niet kennen. De rechtbankvoorzitter leek soms een voetbalscheidsrechter die niet wist wat de spelregels waren en waar de doelpalen stonden.

Ambitieuze planning

Door de impasse over de rechtsbijstand aan Nabil B. dreigt de rechtszaal ook in de Marengo-zaak te verworden tot een arena voor onderhandelingen. Dat is slecht voor de voortgang en past niet bij de planning die is gemaakt. Vooralsnog heeft de rechtbank voor december 2020 tot maart 2021 tenminste veertig zittingsdagen gepland voor de feitelijke behandeling van deze strafzaak waarin zeventien verdachten terechtstaan voor ten minste zes moorden en een hele serie pogingen tot moord en voorbereidingen daarvan. Gezien de omvang van het strafdossier zal die ambitieuze planning sowieso niet worden gehaald als de problemen rond de rechtsbijstand van Nabil B. niet snel worden opgelost.

Nabil B. wil „zijn verantwoordelijkheid nemen”, zo zei hij. Maar alleen als hij wordt bijgestaan door de mensen die hij heeft uitgekozen, zo lijkt het. De voorzitter zei onomwonden dat het wat hem betreft „geregeld” moet worden: „Het is heel onwenselijk dat u geen advocaat hebt.”

Alleen gaat de rechtbank er niet over, aldus de voorzitter. Nabil B. heeft via de rechtszaal de bal nu bij het Openbaar Ministerie gelegd. Zij gaan er immers wél over, en zijn nu dus weer aan zet.