‘Liever quota dan een Divibokaal’

Diversiteit publieke omroep Meer vrouwen en niet-witte mensen in beeld bij de NOS? Deskundigen zien meer in quota dan in een aanmoedigingsprijs voor verslaggevers.

NOS Stories, dat nieuws op sociale media verzorgt, won in november de Divibokaal. Vlnr Nisrine Sahla, Danny Simons, Jeroen Gortworst, Maxime de Vries.
NOS Stories, dat nieuws op sociale media verzorgt, won in november de Divibokaal. Vlnr Nisrine Sahla, Danny Simons, Jeroen Gortworst, Maxime de Vries. Foto NOS/Stefan Heijendael

Ophef en Kamervragen dit weekeinde over het diversiteitsbeleid van de NOS. De publieke omroep blijkt een telefoonlijst te hanteren, de ‘Divibase’, met deskundigen van niet-westerse afkomst. Ook konden verslaggevers die meer diversiteit in hun reportages lieten zien, kans maken op de ‘Divibokaal’. Pijnlijk en racistisch vonden de tegenstanders.

Waarom heeft NOS Nieuws een diversiteitsbeleid? Volgens hoofdredacteur Marcel Gelauff laat zijn redactie onbewust voornamelijk witte mannen aan het woord. Dit zit in de cultuur, denkt hij, en in die van de instituties waar de NOS over bericht. „Je bent geneigd om mensen uit je eigen groep te zoeken, en uit je bekende contacten te putten.” Dat terwijl de publieke organisatie als taak heeft om een afspiegeling van de samenleving te tonen waarin alle kijkers zich kunnen herkennen. Aangezien er niet alleen witte mannen in Nederland wonen, moet de NOS ernaar streven om ook vrouwen en niet-witte mensen in beeld te krijgen. „Het gaat niet vanzelf. Je moet je er actief voor inspannen. Na jaren van praten en goede bedoelingen zijn we daar wel achter.” Overigens gaat het hem niet alleen om meer kleur en vrouwen, maar ook om bijvoorbeeld taalgebruik en regionale spreiding. „Wat de NOS uitzendt, heeft een grote invloed op het beeld van Nederland. Daar ligt dus een zware verantwoordelijkheid.”

Lees ook: Discriminatie is soms nodig

Misverstanden

Volgens Naomi Ellemers, universiteitshoogleraar sociale wetenschappen te Utrecht, kan zo’n ‘Divibase’ een nuttige functie vervullen: „Je hoort vaak zeggen: ‘Maar we kunnen ze niet vinden’. Met zo’n database kun je antwoorden: ‘Ze zijn er wél. Kijk, hier zijn ze’.” Over diversiteit hoor je volgens haar altijd dezelfde misverstanden. Eén: dat de leiding alleen op kwaliteit selecteert, en dat die kwaliteit achteruit gaat als je er een ander criterium bijvoegt. „Terwijl ze alleen maar uit een bepaalde subset van mensen kiezen, zodat ze niets weten over de kwaliteit van alle anderen die daarbuiten vallen.”

Misverstand twee is: dat bij het selecteren afkomst en gender er niet toe doen. „Maar wij kunnen daar niet objectief naar kijken. Oordelen over kwaliteit worden ook gekleurd door allerlei zaken die er niet toe doen.”

Volgens Rosemarie Buikema, van de zogenoemde Gender and Diversity Hub aan de Universiteit Utrecht, gaat het vooral om representatie. Dat vrouwen en minderheden in de media niet alleen aan het woord komen over problemen die samenhangen met hun gender, seksuele voorkeur of afkomst. Maar dat ze juist ook aan het woord komen over hun expertise die daar niets mee te maken heeft.

Het is niet genoeg dat je welkom bent op het feestje

Rosemarie Buikema Universiteit Utrecht

Buikema: „Media reiken verhalen aan op basis waarvan wij de wereld beter kunnen ordenen. In die verhalen zijn het vaak de witte mannen die de orde bepalen, en de vrouwen en minderheden die in de chaos zitten. Terwijl het belangrijk is om die laatsten ook te laten zien als mensen die meepraten en meebeslissen. Het is niet genoeg dat je welkom bent op het feestje. Je moet ook kunnen bepalen welke muziek er wordt gedraaid.” Een stereotype verhindert volgens haar dat je ook andere aspecten van de werkelijkheid ziet. Voorbeeld: „Als je op tv veel zwarte vrouwelijke chirurgen ziet, kijk je er ook niet meer van op als er één bij gelegenheid naast je bed staat.”

Gelauff snapt dit, en benadrukt dat je in de Divibase niet kunt zoeken op afkomst of gender. Alleen op expertise. Deskundigheid en competentie blijven voorop staan.

Feminisme in Frozen 2

‘Diversiteitsmakelaar’ Chanel Lodik van Meer Kleur in de Media wijst er op dat uit de interne NOS-mails, waaruit opinieplatform GeenStijl citeerde, blijkt dat verslaggevers ook een pluim kregen als ze een item over racisme in het voetbal maakten, of een vrouw aan het woord lieten over feminisme in Frozen 2. Volgens haar kijkt de NOS verkeerd aan tegen diversiteit „Het gaat er juist om dat je niet over je afkomst of gender komt praten.” Lodik heeft zelf een bedrijf dat journalisten koppelt aan experts van kleur. Toch is ze tegen de aparte telefoonlijst van de NOS: „Je moet ze wel in je algemene database integreren. Alleen zo maak je het netwerk diverser.”

Veel mensen vielen over de aanmoedigingsprijs, de Divibokaal. Na alle ophef heeft Gelauff de beker met grote oren zondag afgeschaft, omdat hij niemand wil kwetsen. Maar hij staat wel achter het idee om diversiteit positief te stimuleren. Diversiteitsmakelaar Lodik en hoogleraar Ellemers zien geen kwaad in de bokaal. Lodik: „Het is hun manier om dit aan te jagen.” Hoogleraar Buikema noemt de bokaal echter ‘een foutje’: „De witte man slaat de andere witte man op de schouder omdat hij een zwarte vrouw in beeld brengt. Dat is natuurlijk vernederend”.

Quota instellen voor vrouwen en mensen van kleur heeft volgens de deskundigen meer zin. Buikema: „Quota zijn tenminste duidelijk en meetbaar”. Ellemers: „Anders blijft het bij vage ambities.”